Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r., I SA/Ke 402/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r., I SA/Ke 402/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009r. sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie organu I instancji oraz postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] – w części nieuwzględniającej zarzutów; 2. określa, że uchylone postanowienia w części określonej w punkcie 1 nie mogą być wykonane; 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. B.-K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 12 lutego 2009r., (sygn. akt I SA/Ke 418/08) uchylił postanowienia, których przedmiotem było rozpoznanie zarzutów zgłoszonych przez M. S. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do niego i jego żony D. S., a dotyczącym zaległości z tytułu składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne. Uchylając postanowienia Sąd zobowiązał organy egzekucyjne i wierzyciela do zbadania zarzutu przedawnienia składek oraz kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, wskazując stosowne przepisy.

3 Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]., nr [...], którym uznano zarzut przedawnienia należności w zakresie 3 i 4 kwartału 1997r., umarzając postępowanie egzekucyjne w tym zakresie oraz nie uznano pozostałych zarzutów.

4 W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę prawną do wydania postanowienia w niniejszej sprawie stanowił art. 34 §1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz.1954 ze zm.). Na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., wierzyciel - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dniu [...]. wydał postanowienie, w którym uznał za zasadne zarzuty strony odnośnie przedawnienia zobowiązania za 3 i 4 kwartał 1997r., jednocześnie odrzucając jako bezpodstawne pozostałe zarzuty szczegółowo odnosząc się do każdego z nich.

5 Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że wbrew twierdzeniom M. S. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego bez doręczenia upomnienia, zobowiązanym zostało przesłane upomnienie z dnia 15 maja 2007r., które pomimo awiza w dniu 21 maja 2007r. i 28 maja 2007r. nie zostało odebrane, w związku z czym na podstawie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego przesyłkę uznano za doręczoną. Brak jest też podstaw do uwzględnienia zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej oraz bezprzedmiotowości obowiązku.

6 Ponadto odpowiadając na zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że prowadząc postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny zgodnie z art. 7 § 2 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W celu zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. skierował do D. i M. S. pismo z dnia 6 lutego 2008r. w celu uzyskania informacji o majątku, z którego może być prowadzona skuteczna egzekucja. Według oświadczenia D. S. z dnia 18 lutego 2008r. nie posiada ona żadnego majątku i dlatego ubiega się o umorzenie całej należności. Natomiast M. S. podał, że jego źródłem dochodu jest świadczenie rentowe. Zajęcie więc tego dochodu zobowiązanych, jest jedynym w tej sprawie skutecznym środkiem egzekucyjnym. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż właściwe przepisy określają wielkość dochodu, który nie podlega egzekucji. Regulacje takie zawarte są między innymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Dokonując potrąceń dłużnik zajętej wierzytelności, w tym wypadku ZUS stosuje właściwe przepisy i przekazuje kwoty z uwzględnieniem dochodów pozostających w dyspozycji zobowiązanego.

7 Organ uznał również za niezasadny zarzut dotyczący bezczynności wierzyciela w zakresie dochodzonych należności, gdyż jak wynika z akt sprawy, Placówka Terenowa KRUS w S. systematyczne, co kwartał, od powstania zaległości informowała zobowiązanych o istniejącym zadłużeniu, przesyłając na adres zamieszkania pisma, za zwrotnym poświadczeniem odbioru, informujące o wysokości posiadanego zadłużenia (pisma z dnia: 15 stycznia 1997r.,13 stycznia 1999r., 9 stycznia 2002r. i 8 lipca 2002r.). O braku bezczynności wierzyciela świadczy również fakt, iż w stosunku do D. S. w 1997 roku prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które w dniu 7 kwietnia 2004r. zostało umorzone z uwagi na brak możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. W dniu 26 kwietnia 2007r. przesłano decyzję zobowiązującą D. i M. S. do opłacenia należności z tytułu składek natomiast w dniu 16 maja 2007r. wysłane zostało upomnienie o obowiązku uregulowania należności. Jak już wyżej wskazano upomnienie nie zostało przez zobowiązanych odebrane. W następstwie powyższego wystawione zostały tytuły wykonawcze nr 84/2007, 85/2007, 86/2007.

8 Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego przedawnienia dochodzonego zobowiązania, organ II instancji, mając na uwadze stanowisko wierzyciela, stwierdził, że przedawnieniu uległy należności za 3 i 4 kwartał 1997r., natomiast pozostałe należności objęte egzekucją nie uległy przedawnieniu. Wskazał, że zgodnie z art. 41b ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291) należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ odwoławczy wskazał również, że ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał zmianom. Przywołany art. 41b, obecnej treści obowiązuje od 2 maja 2004r. i został wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004r. na mocy art. 52 o ubezpieczeniu społecznym rolników do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998r. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z daty do 1 stycznia 2003r. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne, przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki.

9 Zatem do dnia 2 maja 2004r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną. Od dnia 2 maja 2004r. termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników uregulowany został w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników w w/w art. 41b. Organ egzekucyjny wskazał także, że bieg terminu przedawnienia, zgodnie z art. 41 pkt 5 cytowanej ustawy, zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, że upomnienie z dnia 15 maja 2007r., było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności KRUS, termin biegu przedawnienia uległ zawieszeniu w dniu 4 czerwca 2007r.

10 Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Zarzucił, że organ odwoławczy odniósł się pobieżnie do jego zarzutów, szczególnie do zarzutu przedawnienia dochodzonego zobowiązania oraz mylnie zinterpretował fakt doręczenia upomnienia z dnia 15 maja 2007r., jako pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności przez KRUS. Jego zdaniem, czynności te miały miejsce już wcześniej i zakończyły się umorzeniem sprawy.

11 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

13 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

14 Odnosząc się do ustalonego stanu sprawy należy zauważyć, iż podstawą wydanych przez organy egzekucyjne postanowień o odmowie uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne jest art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa egzekucyjna, stanowiący że zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt.1-7,9 i 10 (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. Oznacza to, że ustawa egzekucyjna nie przyznaje organowi egzekucyjnemu prawa kwestionowania, bądź oceny postanowienia wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych w tymże zakresie.

15 Należy podnieść, iż w realiach rozpoznawanej sprawy organ egzekucyjny prawidłowo zastosował omówiony wyżej art. 34 ustawy egzekucyjnej, gdyż po otrzymaniu stanowiska wierzyciela - Prezesa KRUS o uznaniu części zarzutów, wydał postanowienie, w którym uznał zarzut przedawnienia należności składek za 3 i 4 kwartał 1997r. i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne, natomiast pozostałe zarzuty, w tym zarzuty przedawnienia składek za 1998r., 1999r., I kwartał 2000r., uznał za bezzasadne i je odrzucił.

16 Wyrażone w formie postanowienia stanowisko wierzyciela, w przypadku egzekucji składek z ubezpieczenia społecznego rolników na podstawie art.52 ustawy dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) w zw. z art 83c ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) jest niezaskarżalne. Na mocy art.134 § 1 i 135 ustawy p.p.s.a. podlega jednak kontroli sądu administracyjnego.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. dokonał więc oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale również poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz postanowienia wierzyciela.

18 W świetle takiej oceny Sądu, skarga jest zasadna.

19 Sąd wskazuje, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu, wynikiem którego było uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego i postanowienia wierzyciela oraz zobowiązanie tegoż do zbadania zarzutu przedawnienia składek w oparciu o wskazane przez Sąd przepisy. W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z art.153 ustawy p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

20 Mając na uwadze powyższe w niniejszej sprawie Sąd oceniał przede wszystkim czy wierzyciel zastosował się do zaleceń Sądu odnośnie analizy zarzutu przedawnienia składek za III i IV kwartał 1997r., 1998r., 1999r. i I kwartał 2000r. W zakresie pozostałych bowiem zarzutów Sąd już uprzednio podzielił stanowisko organów i wierzyciela oraz rozstrzygnął, że zarzuty te są niezasadne.

21 Ponowna analiza stanowiska wierzyciela doprowadziła Sąd do wniosku, że wierzyciel nie zastosował się w pełni do ujętych w wyroku wytycznych.

22 Należy podkreślić, że ówcześnie obowiązująca ustawa z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawierała uregulowania dotyczącego okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (obecny art. 41b, przewidujący 10 letni termin przedawnienia, obowiązuje od 2 maja 2004r.), w związku z czym na podstawie art. 52 ust.1 pkt 1 w/w ustawy, okres przedawnienia przedmiotowych należności regulowały przepisy:

23 - do 1 stycznia 1998r. art. 30 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (t. j. Dz. U. z 1993r., Nr 108, poz. 486 ze zm.), stanowiący iż zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności;

24 - od 1 stycznia 1998r. art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), stanowiący iż zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat od końca roku podatkowego, w którym upływał termin płatności (na podstawie w/w art. 52 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 341 Ordynacji podatkowej).

25 Zatem do dnia 2 maja 2004r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Zdaniem Sądu upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 2 maja 2004r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej ten termin powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed w/w datą nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej (brak innych reguł intertemporalnych). Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 2 maja 2004r., podlega przedawnieniu 10 – letniemu.

26 W ocenie Sądu organy, a także wierzyciel, prawidłowo zastosowali przytoczone przepisy do składek za III i IV kwartał 1997r. Nie przeanalizowały natomiast pod kątem tegoż 5 – cio letniego terminu przedawnienia należności za okres od 1998r. do I kwartału 2000r. Nie wskazały też na zdarzenia prowadzące do przerwania lub zawieszenia biegu tego terminu. Konsekwencją tego było nieprawidłowe zastosowanie 10-cio letniego terminu przedawnienia w stosunku do pozostałych zaległości, gdyż zgodnie ze wskazanymi i stosowanymi przez organ przepisami w tym okresie obowiązywał 5 letni okres przedawnienia, który w stosunku do składek za 1998r. upływał z końcem 2003r., a więc przed dniem 2 majem 2004r. Należy podkreślić, że wierzyciel, jak również organy w uzasadnieniach kilkakrotnie wskazywały, że 5 letni okres przedawnienia obowiązywał do 2 maja 2004r. W związku z tym, wywód organu, że upomnienie z dnia 15 maja 2007r., jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności KRUS zawiesiła bieg terminu przedawnienia składek za okres od I -IV kwartału 1998r. jest nieuprawniony, bowiem termin przedawnienia już nie biegł.

27 Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi należy wskazać, że organy prawidłowo uznały za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności upomnienie z dnia 15 maja 2007r. Poprzednie działania organu egzekucyjnego odnosiły się bowiem do należności za wcześniejsze okresy i dochodzonych na podstawie innych tytułów wykonawczych.

28 Ponownie rozpoznając sprawę w uchylonej części należy uwzględnić wyżej omówiony 5-cio letni termin przedawnienia.

29 Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c", art.152 oraz art. 134 § 1 i art.135 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Stosownie do § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał wynagrodzenie w przedmiotowej sprawie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 292,80 zł, w tym 52,80 zł tytułem podatku od towarów i usług.