Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 marca 2023 r., I SPP/Go 30/23

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 marca 2023 r., I SPP/Go 30/23

Sentencja

1 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 B.K. złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

3 W nadesłanym formularzu PPF skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnił, że mieszka z żoną oraz synem (lat 14). Jest właścicielem domu mieszkalnego o pow. 200m², 28 ha gruntów użytkowanych rolniczo (hodowla koni zimnokrwistych), ciągnika rolniczego, kosiarki, przyczepy do siana i 50 szt. koni (dorosłych i źrebiąt). Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych wartościowych rzeczy. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego skarżącego z dochodem miesięcznym 5.000 zł oraz działalności gospodarczej jego żony - dochód 3.500 zł miesięcznie. Wśród stałych zobowiązań i wydatków skarżący ujawnił "kredyty - kapitał do spłaty ok. 100.000 zł i czynsze dzierżawne za grunty rolnicze 100.000 zł za rok".

4 Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i jego rodziny, pismem z dnia 24 lutego 2023 r. wezwano go do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentacji źródłowej potwierdzającej okoliczności podane w formularzu PPF, w zakresie m.in. przychodu i kosztów prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego oraz działalności gospodarczej jego małżonki, kosztów utrzymania rodziny skarżącego, a także wyciągów ze wszystkich rachunków i lokatach bankowych małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy.

5 W odpowiedzi, pismem z dnia [...] marca 2023 r., skarżący oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną i synem. Miesięczne koszty utrzymania domu to około 1.000 zł, koszt żywności 1.500 zł, raty kredytów związanych z zakupem maszyn oraz nieruchomości rolnych 5.000 zł, koszt paliwa rolniczego 1.000 zł. Dodał, że nie otrzymał decyzji o płatnościach rolniczych z ARiMR za 2022 rok, z kolei w 2022 roku osiągnął dochód ze zlecenie na terenie Niemiec w wysokości 14.036 euro. Do pisma skarżący dołączył kopie szesnastu faktur za dzierżawę gruntów (raty) za II półrocze 2021 r., I półrocze 2022 r. oraz 2022 rok, kopie czterech decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, podatku od nieruchomości na 2023 rok, pięciu faktur sprzedaży koni w 2022r., trzech decyzji w sprawie przyznania płatności na rok 2021, oświadczenie H.K. o braku dochodu z powodu zawieszenia z dniem [...].01.2023 r. pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego małżonków w [...] nr [...] za okres 31.01.2023 - 28.02.2023, wyciągi z rachunków w [...] nr [...] z dnia 03.03.2023r. i nr [...] z dnia 06.03.2023r.

6 Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 259 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 1).

7 Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

8 Z ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz sądowy/sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16, wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy; może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016r. sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

9 Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie WSA Bydgoszczy z dnia z dnia 25 października 2018r. sygn. akt I SA/Bd 525/18). Orzeczenie sądu/referendarza w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym.

10 W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 200 zł, oraz ustanowienia pełnomocnika, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że utrzymuje się wraz z rodziną z dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie otrzymał jeszcze dopłat za 2022 rok. W 2022 r., skarżący uzyskał dodatkowy dochód z pracy na terenie Niemiec w wysokości 14.036 euro. Z kolei jego żona z dniem [...] stycznia 2023 r. zawiesiła działalność gospodarczą.

11 Oceniając przedmiotowy wniosek przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżący nie wykonał w pełnym zakresie wezwania skierowanego do niego na podstawie art. 255 P.p.s.a. Nie przedłożył bowiem wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Nie nadesłał chociażby historii operacji z dwóch ujawnionych w postępowaniu rachunków bankowych w [...] o nr [...] i nr [...] (przedłożył jedynie stan środków odpowiednio na 3 i 6 marca 2023 r.). Skarżący nie ujawnił również stanu i operacji dokonanych na rachunku bankowym o nr [...], na który, zgodnie z treścią decyzji w sprawie przyznania skarżącemu płatności na 2021 rok, wypłacane są płatności. Analiza operacji na rachunku nr [...] w [...] dowodzi ponadto, że skarżący posiada jeszcze jeden rachunek w [...] o nr [...]; na to bowiem konto skarżący dokonał przelewu w dniu 7 lutego 2023r. kwoty w wysokości 1.861,52 zł, a którego, pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, również nie ujawnił w niniejszym postępowaniu. To z kolei utrudnia pełną i rzetelną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Wyciągi bankowe są bowiem tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.

12 Co więcej, nadesłany wydruk stanu konta nr [...] z dnia 3 marca 2023r. dowodzi posiadanym przez skarżącego oszczędnościom w kwocie 11.912,13 EUR. To z kolei, po pierwsze przeczy wcześniejszemu oświadczeniu skarżącego o braku zgromadzonych oszczędności (rubryka 7.2.1. formularza PPF), a po drugie - w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wartość posiadanych oszczędności wielokrotnie bowiem przewyższa wysokość opłaty sądowej w rozpoznawanej sprawie i koszt wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru.

13 Wątpliwości budzi również oświadczenie skarżącego o wysokości dochodów osiąganych z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Skarżący nie przedłożył bowiem wyczerpujących dowodów potwierdzających w szczególności ponoszone wydatki. Jak zaś wynika z przedłożonych faktur i decyzji, w 2022 r. skarżący uzyskał przychód w łącznej wysokości 237.209,17 zł (ze sprzedaży 14 koni - 85.300 zł oraz płatności za 2021 r. - 151.909,17 zł), z kolei, jak udokumentował, poniósł wydatki jedynie w kwocie 90.634,09 zł (dzierżawa gruntów z terminem płatności), co pozwala uznać, że roczny dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego w 2022 r. wyniósł 146.575,08 zł, zaś miesięczny ponad 12.000 zł. Całkowicie gołosłowne pozostają również twierdzenia skarżącego o wydatku związanym ze spłatą kredytów zaciągniętych na zakup maszyn czy nieruchomości rolnych.

14 Wskazane wyżej wątpliwości i brak pełnych danych w zakresie uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków czy zgromadzonych oszczędności w zasadzie uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Z kolei te dotychczas przedstawione dają podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca ma środki na poniesienie wydatków związanych z zainicjowanym przez tut. Sądem postępowaniem. Strona powinna bowiem spodziewać się ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, zaś koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

15 Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.