Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 stycznia 2008 r., II SA/Go 705/07

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 stycznia 2008 r., II SA/Go 705/07

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Sylwia Hwozdyk-Wojcieszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

2 Decyzją nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., powołując się na przepis art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy

3 z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), § 1 pkt

4 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie

5 zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...], odmówił przyznania D.B.

6 zasiłku celowego na wydatki związane z dojazdem na "rozprawy administracyjne

7 do Gorzowa Wielkopolskiego w dniach 01 i 30 sierpnia 2007r.".

8 W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, iż w związku ze złożonym

9 wnioskiem o sfinansowanie kosztów podróży do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

10 w Gorzowie Wielkopolskim, pismem z dnia 19 lipca 2007r. poinformowano D.

11 B., że w celu rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W piśmie tym zawiadomiono także stronę

12 o wyznaczonym przez ten organ na dzień [...] terminie wywiadu. Nadto pouczono ją, że nieobecność w miejscu zamieszkania w dniu planowanego wywiadu -

13 przy braku wcześniejszych ustaleń w zakresie zmiany jego terminu - zostanie

14 potraktowana jako brak współpracy, uzasadniający wydanie decyzji o odmowie

15 przyznania pomocy.

16 Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał dalej, że pismem z dnia

17 20 lipca 2007r. wnioskująca o pomoc sprzeciwiła się przeprowadzeniu wywiadu

18 w miejscu jej zamieszkania, a także wyjaśniła, że sprawy poruszane przez nią

19 we wniosku z dnia [...] były już przedmiotem wywiadu przeprowadzonego

20 w dniu [...] Zaznaczyła także, iż od tego czasu jej sytuacja nie uległa żadnej zmianie.

21 Organ l instancji wskazał, że w dniu [...] pracownik socjalny udał się

22 do miejsca zamieszkania D. B. celem przeprowadzenia wywiadu, lecz wnioskodawczyni nie zastano.

23 l

24 Następnie, pismem z dnia [...] ponownie poinformowano D.B. o bezwzględnej konieczności przeprowadzenia wywiadu w miejscu jej zamieszkania oraz wskazano nowy termin wywiadu tj. [...] Jednakże także w tej dacie - wobec nieobecności D. B. - wywiadu nie przeprowadzono.

25 Organ l instancji w dalszej części uzasadnienia powołał się m.in. na treść przepisu

26 art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że osoby i rodziny korzystające

27 z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej

28 sytuacji życiowej, a także na art. 11 ust. 2 ww. ustawy, na mocy którego brak

29 współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej

30 sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

31 Organ przytoczył również dyspozycję przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie

32 przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego,

33 a także art. 107 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin oraz ust. 4 tego przepisu, który stanowi, iż w przypadku ubiegania się

34 o świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana

35 danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Organ wskazał

36 dalej na treść § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia

37 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672), zgodnie

38 z którym wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub w miejscu jej

39 pobytu.

40 Biorąc pod uwagę treść przywołanego art. 4 ustawy o pomocy społecznej,

41 w oparciu o dokumentację prowadzonego postępowania, organ l instancji stwierdził,

42 że nieobecność D. B. w miejscu zamieszkania w dniach wyznaczonych

43 celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, świadczy jednoznacznie o braku współpracy w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji. Organ podkreślił, iż bez wywiadu środowiskowego trudno jest określić, czy pomoc na wnioskowany cel stanowi niezbędną potrzebę bytową D. B.. Jednocześnie - w ocenie Dyrektora Miejskiego

44 Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. - ze strony tego Ośrodka podjęte zostały wszelkie działania mające na celu przeprowadzenie wywiadu, a w konsekwencji ustalenie zasadności przyznania stronie zasiłku celowego na pokrycie kosztów dojazdu na rozprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.

45 Dnia 20 sierpnia 2007r. D. B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniosła

46 2

47 m.in., iż organ l instancji niesłusznie uznał za konieczne przeprowadzenie nowego

48 wywiadu środowiskowego, w sytuacji, gdy sprawy, których dotyczył złożony przez nią

49 wniosek były już omawiane w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...]

50 Ponadto D. B. odniosła się krytycznie do kwestii przeprowadzanych dotychczas w miejscu jej zamieszkania wywiadów środowiskowych, zwróciła uwagę na niechęć w stosunku do jej osoby ze strony przeprowadzających wywiady pracowników socjalnych, a także wyraziła swój sprzeciw wobec częstotliwości przeprowadzanych aktualizacji wywiadu środowiskowego. Dla uzasadnienia powyższego zwróciła uwagę, że jej sytuacja materialna jest ustabilizowana i nie zmienia się od wielu lat.

51 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i ust.

52 4 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

53 W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu

54 l instancji, przedstawione w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji.

55 Odnosząc się do kwestii wywiadu środowiskowego, Kolegium wskazało, iż organ pomocy społecznej rozpoznający wniosek D. B. o przyznanie pomocy z dnia

56 [...] był zobowiązany przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy, aby

57 ustalić rzeczywistą sytuację wnioskodawcy. Organ II instancji podniósł, że rzetelne rozeznanie sytuacji strony i jej potrzeb wymaga od strony współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym także poprzez umożliwienie przeprowadzenia wywiadu

58 środowiskowego, stanowiącego kluczowy dowód w sprawach o przyznanie świadczeń

59 z pomocy społecznej.

60 Zdaniem Kolegium w sytuacji, gdy wnioskodawczyni uniemożliwiła

61 przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ był uprawniony do uznania, iż brak

62 jest współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji, co

63 z kolei - na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - uzasadniało odmowę przyznania pomocy.

64 Pismem z dnia 21 września 2007r. D. B. wniosła do Wojewódzkiego

65 Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę m.in. na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zawierając w niej obszerną krytykę związaną

66 3

67 z nieprawidłowym - w jej ocenie - działaniem organów pomocy społecznej l, jak

68 i II instancji.

69 Skarżąca zarzuciła organowi II instancji, iż powielając stanowisko organu

70 l instancji, zaniechał ponownego dokładnego i wnikliwego rozpoznania sprawy, a także

71 po raz kolejny wyraziła niechęć do przeprowadzanych zbyt często w miejscu

72 jej zamieszkania wywiadów środowiskowych. Zaznaczyła przy tym, że jest stałą

73 podopieczną Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z..

74 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze - nie znajdując podstaw do zmiany swojej decyzji - wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie.

75 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

76 Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

77 Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji

78 pod względem jej zgodności z prawem, należało uznać, iż wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz uchybieniem przepisów proceduralnych, mogącym

79 mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

80 Nie można zgodzić się z oceną organów obu instancji, że rozstrzygnięcie w przedmiocie konkretnego wniosku o sfinansowanie kosztów dojazdów na rozprawy

81 sądowe wymagało bezwzględnie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego,

82 a nieobecność skarżącej w wyznaczonych terminach wywiadu świadczy o braku

83 współpracy w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji.

84 W świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy niezasadnie organy

85 administracji zastosowały przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej u.p.s., jako podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Jednocześnie z akt administracyjnych nie wynika, aby organy administracji ustaliły inne przesłanki warunkujące negatywne załatwienie wniosku.

86 Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, iż przepis art. 11 ust. 2 u.p.s., stanowiąc regulację materialnoprawną w zakresie ograniczenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej,

87 nie może być odnoszony do regulacji ustalania stanu faktycznego. Nie można więc

88 z omawianego przepisu wyprowadzać wniosków co do reguł postępowania dowodowego

89 4

90 w sprawach pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2006r., sygn. akt

91 l OSK 107/06).

92 Także w piśmiennictwie podaje się, iż brak współdziałania rodzący dla świadczeniobiorcy negatywne skutki, powinien dotyczyć jego trudnej sytuacji życiowej,

93 a nie trudności ustalenia faktów przez pracownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Przyjmuje się też, że nawet gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele (I.Sierpowska, Ustawa

94 o pomocy społecznej - komentarz, Wolters Kluwer 2007, str. 38 i 77).

95 Z uwagi na powyższe należy zająć stanowisko, że bierna, czy negatywna postawa D. B., uniemożliwiająca w konsekwencji przeprowadzenie aktualizacji

96 wywiadu środowiskowego, nie mogła stanowić podstawy do instrumentalnego

97 zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy. Tego rodzaju zachowania skarżącej nie zwalniały

98 bowiem organu kompetentnego do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie pomocy

99 od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

100 Odnosząc się do podnoszonej przez organy administracji publicznej konieczności przeprowadzenia w związku z wnioskiem D. B. z dnia [...] kolejnej

101 w tym samym miesiącu aktualizacji wywiadu środowiskowego, zauważyć trzeba, iż co

102 prawda zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu

103 lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego

104 wywiadu środowiskowego, zaś na podstawie dyspozycji art. 107 ust. 4 ustawy,

105 w przypadku kolejnego ubiegania się o pomoc przez ten sam podmiot, a także gdy

106 nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie nie przeprowadza się nowego wywiadu środowiskowego, a jedynie aktualizuje się wywiad poprzedni, to jednak rozpoznając

107 wnioski D. B. organy powinny mieć na względzie zdanie drugie tego

108 przepisu, zgodnie z którym, w stosunku do osób korzystających ze stałych form pomocy społecznej, aktualizację wywiadu sporządza się co najmniej raz na 6 miesięcy, nawet

109 jeżeli nie nastąpiła zmiana danych.

110 W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca pozostaje pod stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., a zatem kierując się redakcją przepisu art. 107 ust. 4 ustawy przyjąć trzeba, że to od uznania organu l instancji

111 zależało, czy aktualizacja wywiadu będzie przeprowadzona, czy też nie. Organ jest w tym przypadku zobowiązany wyłącznie do obligatoryjnej aktualizacji wywiadu co najmniej raz

112 na pół roku.

113 Z przyjętego przez organ l instancji trybu postępowania wynika, iż uznał on za regułę, że każdy wniosek D. B., złożony nawet bezpośrednio po

114 5

115 przeprowadzonej w miejscu jej zamieszkania aktualizacji wywiadu środowiskowego,

116 rodzi po stronie tego organu obowiązek przeprowadzenia kolejnej aktualizacji. Należy zauważyć, iż taka wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej prowadzi do trudnych do zaakceptowania konsekwencji, także z punktu widzenia osoby wnioskującej

117 o przyznanie pomocy, od której wymaga się aktywności podczas przeprowadzanych

118 niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu.

119 Zakładając domniemanie racjonalności prawodawcy, należy przyjąć założenie,

120 że wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust.

121 4 ustawy - aby wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją

122 wywiadu.

123 Biorąc pod uwagę cele rodzinnego wywiadu środowiskowego sprecyzowane przez ustawodawcę w art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, per analogiam przyjąć

124 trzeba, iż aktualizacja ma służyć ocenie zmian, jakie nastąpiły w ustalonej uprzednio sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy. W związku z dużą

125 ilością spraw sądowych znanym jest Sądowi z urzędu, że sytuacja osobista, rodzinna

126 i majątkowa D. B. jest raczej stała i nie ulega radykalnym zmianom. Uzasadnieniem więc dla przeprowadzenia po raz kolejny (po kilkunastu dniach od

127 ostatniej) aktualizacji wywiadu mogłaby być ewentualnie potrzeba sprawdzenia, czy nie nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej D. B.; tak, by ustalić, iż ubiegająca się

128 o świadczenie spełnia w dalszym ciągu określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe.

129 Jednakże w niniejszej sprawie także i ta okoliczność nie mogła stanowić podstawy

130 do wyznaczenia terminu kolejnej aktualizacji, jeśli zważy się, iż ustalając dochód D. B. organy były zobowiązane ustalić sumę jej miesięcznych przychodów

131 z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy). A zatem ustalony na potrzeby rozpoznania wniosku z dnia 5 lipca 2007r. dochód skarżącej w trakcie

132 aktualizacji wywiadu z dnia 10 lipca 2007r, nie stracił na aktualności i winien stanowić podstawę do orzekania także co do wniosku z dnia [...]

133 Ubocznie wskazać trzeba, że organy nie uwzględniły również oświadczenia D. B. zawartego w kierowanym do organu l instancji piśmie z dnia 20 lipca 2007r.,

134 w którym zapewniała, iż jej sytuacja od dnia przeprowadzonej w dniu [...] aktualizacji nie uległa zmianie. Jest to o tyle istotne, iż w przypadku ewentualnej zmiany sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania

135 6

136 świadczeń, D. B. jest zobowiązana na podstawie art. 109 ustawy, do niezwłocznego informowania o powyższym organ przyznający jej świadczenia.

137 Organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji nie przedstawiły żadnych argumentów podważających wiarygodność tego oświadczenia.

138 Podkreślić ponadto należy, że działania organów administracji publicznej podporządkowane realizacji przepisów dotyczących przeprowadzania postępowania

139 w sprawach z zakresu pomocy społecznej, zawartych w ustawie o pomocy społecznej,

140 nie mogą podważać i naruszać podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, sprecyzowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym zawartej w art. 7 i rozwiniętej następnie w art. 77 kpa zasady prawdy obiektywnej, nakładającej przede wszystkim na organy prowadzące postępowanie obowiązek

141 dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czemu służyć ma wyczerpujące zebranie

142 i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także - co istotne - do wykorzystywania

143 w sprawach wszystkich dowodów, czy danych znanych tym organom z urzędu.

144 Na gruncie niniejszej sprawy danymi znanymi organom z urzędu, mogącymi niewątpliwie służyć ustaleniu stanu faktycznego sprawy, były zapisy kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonej w miejscu zamieszkania D. B. w dniu [...] Stwierdzić należy, że pominięcie tego dowodu

145 i poprzestanie na nieudanych próbach przeprowadzenia kolejnej aktualizacji wywiadu, skutkowało wadliwością podjętych decyzji.

146 Wskazać trzeba, że waga dowodów "znanych z urzędu" została podkreślona przez ustawodawcę w art. 35 § 2 kpa, nakładającym na organy obowiązek niezwłocznego załatwiania spraw, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione

147 przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Nieuzasadnione przedłużanie postępowania jest szczególnie niepożądane przy

148 rozpatrywaniu wniosków o przyznawanie zasiłku celowego, dotyczących potrzeb wymagających ich niezwłocznej realizacji. W niektórych bowiem sytuacjach owa zwłoka -

149 tak jak w niniejszej sprawie - może powodować, iż w momencie wydawania decyzji cel, którego dotyczy wniosek o przyznanie pomocy traci już (w całości, bądź w części) na aktualności.

150 Ponadto trzeba mieć na względzie, iż sprawy z zakresu pomocy społecznej mają istotne znaczenie dla ochrony praw jednostki. Stąd też konieczne jest rygorystyczne przestrzeganie zasady szybkości i prostoty postępowania (B. Adamiak, Postępowanie

151 7

152 w sprawach pomocy społecznej, Samorząd Terytorialny 1991, nr 7-8, s. 41).

153 Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wymogów tych nie spełniło, czego efektem było to, iż organ l instancji wydał decyzję w dniu 10 sierpnia 2007r.

154 w przedmiocie wydatków związanych z dojazdem na rozprawy sądowe w dniach 1 i 30 sierpnia 2007r.

155 Zauważyć również trzeba, że organ administracji rozpatrując wniosek z dnia

156 [...] powinien rozważyć możliwość udzielenia wnioskowanego świadczenia poprzez przyznanie na podstawie art. 39 ust. 4 u.p.s. biletu kredytowanego, co w myśl

157 art. 106 ust. 2 u.p.s. nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a co za tym idzie

158 pozwala na uproszczenie postępowania administracyjnego.

159 Skoro organ rozpatrywał przedmiotowy wniosek w kontekście art. 39 ust. 1 u.p.s.

160 to powinien rzetelnie ustalić te okoliczności, które były istotne dla ewentualnego

161 uzyskania przez skarżącą zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu

162 co do zasady wniosek strony o sfinansowanie kosztów przejazdu do Wojewódzkiego

163 Sądu Administracyjnego celem wzięcia udziału w rozprawie, może być rozpatrywany

164 w kontekście potrzeby warunkującej przyznanie zasiłku celowego.

165 Zauważyć bowiem trzeba, że przepisy ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo

166 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

167 zwanej dalej ppsa, honorują prawo strony do udziału w rozprawie, rozumiane w ten

168 sposób, iż strona nie ma takiego obowiązku, ale ma prawo samodzielnie decydować, czy uzna swój udział w rozprawie za potrzebny.

169 Niewątpliwie prawo strony do udziału w rozprawie jest pochodne od konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zasadniczo instytucją gwarantującą realizację tych praw - dla

170 osób nie mogących ponieść kosztów postępowania sądowego - jest przewidziane

171 w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy,

172 obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Ponadto w sprawach z zakresu pomocy społecznej stronie przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepisy omawianej ustawy nie przewidują

173 jednak wykładania z budżetu sądu administracyjnego kosztów podróży strony do sądu

174 celem stawiennictwa na rozprawę. Ewentualnie strona może na mocy art. 200 ppsa

175 uzyskać od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego, ale tylko

176 w sytuacji, gdy skarga zostanie uwzględniona.

177 W kontekście takich więc regulacji organy muszą ocenić wniosek strony,

178 która domaga się sfinansowania kosztów dojazdu do Sądu. Oczywiście to strona

179 występująca ze stosownym wnioskiem musi wykazać konkretne okoliczności

180 8

181 przemawiające za tym, że jest to jej niezbędna potrzeba bytowa. Nie bez znaczenia

182 będzie to, czy w konkretnej sprawie sądowej strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika oraz czy podejmuje starania celem efektywnego wykorzystania tej pomocy. Niewątpliwie przewidziane sądowe prawo pomocy, jak i ewentualne świadczenia

183 z pomocy społecznej powinny kompleksowo gwarantować dostępność do sądu tym

184 osobom, które z przyczyn ekonomicznych nie są w stanie pokryć kosztów dochodzenia

185 swych praw przed organami wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących ich bytu.

186 Z drugiej jednak strony pomoc udzielana w tym zakresie nie może być zachętą dla

187 osób prezentujących postawę roszczeniową skutkującą prowadzeniem licznych, lekkomyślnych, nieusprawiedliwionych procesów bez liczenia się z kosztami

188 ponoszonymi przez Skarb Państwa.

189 Wszystkie te aspekty muszą być uwzględnione przy badaniu przesłanek warunkujących przyznawanie przedmiotowej pomocy.

190 Istotnym jest jednak to, aby sposób przeprowadzenia postępowania

191 wyjaśniającego był adekwatny do przedmiotu i specyfiki sprawy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy orzekające kierowały się w przeprowadzonym postępowaniu nadmiernym formalizmem.

192 Zgodnie z art. 100 u.p.s., w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy

193 społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Umieszczenie tego przepisu w rozdziale

194 dotyczącym postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej oznacza, że

195 organy administracji powinny kierować się tą przewodnią zasadą w prowadzonych

196 sprawach. Wyrazem tego jest m.in. dostosowanie podejmowanych działań

197 proceduralnych do konkretnej sytuacji i osoby. Nie może być tak, jak miało to miejsce

198 w niniejszej sprawie, że organ kierując się schematycznie przepisami ustawy pomija właściwości osobiste, charakterologiczne, zdrowotne osoby ubiegającej się o pomoc. Pamiętać należy, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej w dużej mierze

199 występować mogą trudności w relacjach z osobą potrzebującą pomocy. Dlatego formy czynności organu muszą być zindywidualizowane, a obowiązek współdziałania

200 przewidziany w art. 4 u.p.s. musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów

201 pomocy społecznej. Stąd z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy

202 z niektórymi wnioskodawcami.

203 W rozpoznawanej sprawie nie mogła być więc decydująca okoliczność, iż organ wskutek utrudnień ze strony skarżącej, nie dokonał zaplanowanej aktualizacji wywiadu środowiskowego. Ocenę istnienia lub nieistnienia przesłanek przyznania świadczenia

204 9

205 należało bowiem oprzeć na materiale dowodowym, jaki można było zebrać w dostępnym zakresie, zgodnie z regułami wskazanymi wyżej. Uchybienia, których dopuścił się organ

206 I instancji nie zostały dostrzeżone, ani naprawione w postępowaniu odwoławczym.

207 Odrębnym zagadnieniem wymagającym każdorazowo oceny ze strony organu

208 II instancji jest też to, aby rozstrzyganie o wnioskowanym zasiłku dotyczyło określonego

209 celu, a więc konkretnej potrzeby bytowej, aktualnej w momencie orzekania.

210 Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku, zgodnie z art.

211 145 § 1 pkt 1a oraz pkt 1c ppsa.

212 10