Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2013 r., IV SA/Gl 831/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2013 r., IV SA/Gl 831/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi R.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 2, 23 i 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy", Burmistrz Miasta M. zobowiązał R.T. do zwrotu kwoty 465,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.03.2009 r. do 30.09.2009 r. Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że w powyższym okresie pobierania świadczeń z funduszu komornik dwukrotnie przekazał R.T. środki wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w wymienionej łącznej kwocie 465,34 zł. Organ orzekający wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy nienależnie pobranym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego: wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe i bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Wskazana kwota jest zatem świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

3 Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, w całości podzielając jej ustalenia i wnioski.

4 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.T. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Według twierdzeń skarżącej przy przyznawaniu jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ I instancji wiedział, że komornik przekazywał jej określone wyegzekwowane kwoty. Za wadliwe działania komornik nie powinna przy tym ponosić odpowiedzialności. Natomiast od dłużnika nie otrzymała żadnych alimentów. Z tytułu alimentów posiadał on znaczne zaległości, w związku z czym sumy przekazywane przez komornika powinny być zaliczone na poczet długu najdawniej wymagalnego. Skarżąca powołała się również na zasady współżycia społecznego.

5 Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.

8 Otóż organy administracyjne ustalając fakt nienależnego pobierania przez skarżącą świadczeń oparły się na definicji z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1.01.2012 r. Jednak w art. 3 zawiera ona przepis intertemporalny, zgodnie z którym sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej noweli, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.

9 Ponieważ niniejsze postępowanie dotyczy świadczeń przyznanych decyzją z 2008 r., to należało się oprzeć na wersji art. 2 pkt 7 lit. d sprzed tej nowelizacji. Przepis ten stanowił, że nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Nie było zatem w tej normie definiującej takich określeń, jakie zostały wskazane przez organy, a mianowicie, że chodzi o alimenty otrzymane od komornika niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy, i że chodzi zarówno o alimenty zaległe jak i bieżące. Tego rodzaju sformułowania pojawiły się dopiero we wskazanej nowelizacji. Natomiast na poprzednim gruncie w orzecznictwie wypracowano zasadnicze kierunki wykładni pojęć zawartych w tych przepisach. Przyjęto m. in., że w ramach art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy oprócz świadczeń z funduszu osoba uprawniona otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10, dostępny w internecie). Uznano też, że warunek jednoczesności świadczeń wymaga, by występowała tożsamość okresu, za który świadczenie to wypłacono (wyrok tut. Sądu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 345/10, zbiór LEX nr 758362). Pod tym kątem organy administracyjne sprawy nie wyjaśniły. Jeszcze istotniejsze dla jej wyniku jest jednak rozróżnienie między pojęciem "nienależnego świadczenia", a pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreśla się, że przy tym drugim chodzi o świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10 i wymienione nim inne wyroki, zbiór LEX nr 754434). Z tym aspektem wiążą się okoliczności wynikające z materiału omawianej sprawy. Mianowicie poza sporem pozostawało, że skarżąca nie otrzymała alimentów bezpośrednio od dłużnika, lecz określone sumy przekazał jej komornik w następstwie prowadzonej egzekucji. Jego wadliwe działania nie mogą prowadzić do przyjęcia złej woli po stronie skarżącej (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 1073/10, dostępny w internecie).

10 W ramach powyższej oceny prawnej sprawa wymaga więc ponownego rozpatrzenia. Przy braku nowych okoliczności właściwe będzie zastosowanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa.

11 Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.

12 sw