Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 sierpnia 2008 r., II SA/Gl 290/08

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 sierpnia 2008 r., II SA/Gl 290/08

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Sekretarz Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J.N., A.R., D.R., U.R., I.B. i M.W. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie rozliczeń związanych ze wzrostem wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty R. z dnia (...) r. nr (...), 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżących solidarnie tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę (...) złotych.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 września 2005 r., sygn. akt II SA/Ka 2831/03, po rozpoznaniu skargi D. R., M. W., J. N., U. R., I. B. i A. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchylił tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r.

3 Uchyloną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej zwrotu działek oznaczonych numerami [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2, jednocześnie uchylając tą decyzję w zakresie rozliczeń związanych ze zwrotem i orzekając w tym zakresie o kwocie ustalonego do zwrotu przez uprawnionych odszkodowania. Odszkodowanie to zostało ustalone na kwotę [...] zł, którą organ pomniejszył o wpłaconą w dniu [...] r. przez uprawnionych do zwrotu kwotę [...] zł, która po przeliczeniu na dzień [...] r. wyniosła [...] zł.

4 W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że sam zwrot nieruchomości skarżącym nie wzbudzał w sprawie kontrowersji, co potwierdza skarga, w której kwestionowana była jedynie część decyzji odnosząca się do wysokości odszkodowania.

5 Dokonując kontroli zgodności decyzji z prawem Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zwrot przedmiotowej nieruchomości, ponieważ stosownie do postanowień art. 136 ust. 1 ustawy z dnia

6 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 z zm.), dalej ustawa, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu; wypełnione zostały także przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (akt notarialny z [...] r. rep. "[...]" nr [...], zawarty w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – z przeznaczeniem pod budynek usług socjalno-technicznych) sformułowane w art. 137 ustawy.

7 Jednakże Sąd zakwestionował ustaloną wysokość odszkodowania, do zwrotu którego skarżący zostali zobowiązani na rzecz poprzedniego właściciela.

8 Wysokość odszkodowania została bowiem ustalona przez zsumowanie wysokości wypłaconego odszkodowania za grunt oraz wzrostu wartości nieruchomości w wyniku podjętych na niej działań, przy pominięciu odszkodowania wypłaconego za budynki, które znajdowały się na wywłaszczonej nieruchomości (nieruchomości te po wywłaszczeniu zostały wyburzone). Tak ustalona wysokość odszkodowania narusza – zdaniem Sądu – treść art. 140 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 ustawy Sąd wskazał, iż sposób ustalania odszkodowania podlegającego zwrotowi na podstawie art. 140 ust. 1 określa art. 140 ust. 2, 3 i 4 ustawy i podkreślił, iż w pierwszej kolejności winno zostać ustalone zwaloryzowane odszkodowanie za zwrócony grunt wraz z znajdującymi się na nim w dniu wywłaszczenia zabudowaniami, a dopiero następnie – w zależności od okoliczności sprawy – do tak ustalonej kwoty znajduje zastosowanie art. 140 ust. 4 ustawy.

9 Rozpoznając sprawę ponownie Starosta R. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz skarżących działek: [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i działki [...] o pow. [...] m2, opisanych w księdze wieczystej jako własność Gminy Miasta R. oraz o rozliczeniach związanych z orzeczonym zwrotem, ustalając odszkodowanie podlegające zwrotowi na kwotę [...] zł.

10 W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał art. 136 ust. 2, 137 ust. 2, 139, 140 ust. 1 – 4 i 142 ustawy.

11 W odwołaniu skarżący zarzucili wydanie decyzji z naruszeniem art. 140 w związku z art. 217 ust. 2 ustawy przez nieuwzględnienie różnych zasad rozliczeń wywłaszczonych nieruchomości przed [...] r. (wtedy wywłaszczono przedmiotowe nieruchomości) i po tej dacie. Domagali się uchylenia lub zmiany decyzji organu I instancji w kwestionowanym zakresie.

12 Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 136, art. 139, art. 140 i art. 141 ustawy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

13 W części orzekającej o zwrocie nieruchomości odwołał się do wyroku wydanego w sprawie sygn. II SA/Ka 2831/03, który przesądził o zgodności z prawem tego rozstrzygnięcia.

14 Natomiast w spornym zakresie dotyczącym rozliczeń związanych z zwrotem wskazał na weryfikację i aktualizację operatu szacunkowego z dnia [...] r. przez rzeczoznawcę majątkowego – P.P. W piśmie z dnia [...] r. rzeczoznawca potwierdził wartość rynkową nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz dnia [...] r.

15 Dalej organ odwoławczy wskazał, że przy uwzględnieniu art. 140 ust. 2 ustawy wartość rynkowa nieruchomość wg stanu na dzień [...] r. i poziomu cen na dzień [...] r. wynosiła [...] zł. Natomiast wartość rynkowa wg stanu i poziomu cen na dzień [...] z uwzględnieniem działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu (przede wszystkim wyburzeniu budynków) – art. 140 ust. 4 ustawy, wynosiła [...] zł.

16 Kwota odszkodowania proporcjonalna do wielkości zwróconego gruntu wynosi [...]zł (art. 140 ust. 3) i jest ona mniejsza od wartości rynkowej ustalonej przez rzeczoznawcę na dzień zwrotu.

17 Ponieważ, na skutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu uległa zmniejszeniu jej wartość o kwotę [...]zł ([...]) kwotę tę odjęto od zwaloryzowanej kwoty odszkodowania to jest [...]i w ten sposób ustalono faktyczne odszkodowanie odpowiadające zwróconej powierzchni w wysokości [...] zł. Odszkodowanie to zostało pomniejszone o kwotę [...] zł stanowiącą zwaloryzowany odpowiednik kwoty [...] zwróconej z tytułu odszkodowania przez uprawnionych w dniu [...] r.

18 Organ przyznał, że w sprawie nie został zastosowany przepis art. 217 ust. 2 ustawy bowiem kwota odszkodowania proporcjonalnego do wielkości zwróconego gruntu po waloryzacji jest mniejsza od wartości rynkowej ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego na dzień zwrotu nieruchomości.

19 W skardze, a następnie w kolejnych pismach procesowych skarżący powtórzyli zarzut niewłaściwego obliczenia należnego do zwrotu odszkodowania przez nieuwzględnienie regulacji zawartej w art. 217 ust. 2 ustawy.

20 Organ odwoławczy odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w decyzji ostatecznej.

21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

22 Skarga jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja istotnie została wydana z naruszeniem art. 140 ust. 2 w związku z art. 217 ust. 2 ustawy.

23 Na wstępie należy jednak stwierdzić że samo orzeczenie o zwrocie nieruchomości jest zgodne z prawem, co przesądzono już w poprzednim wyroku wydanym w sprawie II SA/Gl 2831/03.

24 Stosownie do art. 140 ust. 1 ustawy w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

25 Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji (art. 140 ust. 2), z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Przepis art. 140 ust. 2 w brzmieniu wyżej podanym stanowi zasadę określającą, iż ustalone w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie podlega waloryzacji, której zakres ogranicza wartość rynkową nieruchomości w dniu zwrotu lub wartość odtworzeniowa. Od tej zasady przepis art. 140 ust. 2 przewiduje wyjątek określony w art. 217 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia przed dniem 5 grudnia 1990 r., jak w niniejszej sprawie (akt notarialny z [...] r.), w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50 % aktualnej wartości tych nieruchomości.

26 Oznacza to, że ustalając zwaloryzowane odszkodowanie za zwracaną nieruchomość, która została wywłaszczona przed dniem 5 grudnia 1990 r. organ orzekający nie może go ustalić w kwocie wyższej niż 50 % aktualnej wartości tej nieruchomości. W ten sposób ustalone odszkodowanie jest odszkodowaniem, które uprawnieni do zwrotu zobowiązani są zwrócić Skarbowi Państwa lub jednostce samorządowej po ewentualnym uwzględnieniu okoliczności z art. 140 ust. 3.

27 Odszkodowanie to jest więc odszkodowaniem, o którym mowa w art. 140 ust. 2 i dopiero tak ustalone odszkodowanie, co bezpośrednio wynika z art. 140 ust. 4, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu, o ile wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu doszło do zmniejszenia lub zwiększenia wartości nieruchomości.

28 Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu.

29 Ustalając należne do zwrotu odszkodowanie stosownie do art. 140 ust. 2 ustawy – organy naruszyły ten przepis przez pominięcie na etapie ustalania odszkodowania art. 217 ust. 2 ustawy, chociaż został on wyraźnie wskazany w przepisie 140 ust. 2. W konsekwencji odszkodowanie ustalone na podstawie art. 140 ust. 2 zostało ograniczone wartością rynkową nieruchomości w dniu zwrotu a zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy odszkodowanie to (po waloryzacji) nie mogło być wyższe niż 50 % aktualnej wartości nieruchomości.

30 Organ twierdzi, że wynikająca z operatu aktualna wartość nieruchomości (wg stanu i poziomu cen na dzień [...] r.) równała się kwocie [...] zł. Oznacza to więc, że ustalone zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy zwaloryzowane odszkodowanie nie mogło przekraczać [...] zł.

31 Jak wskazano już wyżej dopiero do tak ustalonego odszkodowania znajdują zastosowanie art. 140 ust. 4 ustawy.

32 Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, iż dopiero do zwaloryzowanego odszkodowania, które w przypadku osób wywłaszczonych przed dniem 5 grudnia 1990 r., nie może przekraczać 50 % aktualnej wartości nieruchomości (i ewentualnym zastosowaniu art. 140 ust. 3) znajduje w razie zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 140 ust. 4 ustawy, zastosowanie ten ostatni przepis.

33 Właśnie odszkodowanie ustalone zgodnie z art. 217 ust. 2 jest odszkodowaniem, o którym mowa w art. 140 ust. 4, które ulega pomniejszeniu lub powiększeniu zgodnie z treścią tego przepisu.

34 Stanowisko organu odwoławczego wykluczające zastosowanie art. 217 ust. 2 ustawy z uwagi na fakt, iż kwota ustalonego do zwrotu odszkodowania jest mniejsza od wartości rynkowej nieruchomości narusza art. 140 ust. 2 w związku z art. 217 ust. 2 oraz art. 140 ust. 4. Stanowisko to jest następstwem ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania bez uwzględnienia art. 217 ust. 2 ustawy oraz dokonania odliczeń przewidzianych art. 140 ust. 4 i przyjęcia, iż dopiero w następstwie tej ostatniej operacji, a także zaliczenia wcześniej wpłaconej przez skarżących kwoty, wynoszącej po waloryzacji [...] zł doszło do ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi.

35 Oznacza to, że zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią decyzja organu I instancji w części orzekającej o rozliczeniach zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

36 W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z zm.) dalej ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną przez nią decyzję organu I instancji.

37 O kosztach postępowania (obejmujących wpis [...] zł, wynagrodzenie adwokata [...], opłatę od pełnomocnictwa [...] zł) orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.

38 Rozpatrując sprawę ponownie organy będą miały na uwadze przedstawioną wyżej analizę i ustala odszkodowanie w sposób następujący: w pierwszej kolejności należy zwaloryzować odszkodowanie za zwracany grunt wraz ze znajdującymi się na nim w dniu wywłaszczenia zabudowaniami z tym, że stosownie do art. 217 ust. 2, który jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 140 ust. 2, odszkodowanie zwaloryzowane nie może przekraczać 50 % aktualnej wartości nieruchomości. Następnie do tak ustalonego odszkodowania, w zależności od okoliczności, zastosować art. 140 ust. 4.

39 Ostatnim etapem ustalania zwaloryzowanego odszkodowania w niniejszej sprawie powinno być zaliczenie na jego poczet, także po waloryzacji, już uiszczonej przez skarżących kwoty z tego tytułu.