Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2012 r., III SA/Gd 632/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2012 r., III SA/Gd 632/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie WSA Alina Dominiak, WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia 26 kwietnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku K. W. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia 6 czerwca 2011 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza C. z dnia 17 maja 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem J. B.. Organ wskazał, iż nie stwierdził zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. rażącego naruszenia prawa.

3 K. W. ponownie zwróciła się o rozpatrzenie przedmiotowej sprawy podnosząc, iż rażąco narusza ona prawo, albowiem błędne jest przekonanie organu, że córka niepełnosprawnego J. B. jest w stanie sprawować opiekę nad ojcem. Wnioskująca wskazała, że praca zawodowa oraz niepełnosprawność uniemożliwiają jej sprawowanie takiej opieki.

4 Decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 26 kwietnia 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wyeliminowanie wyżej wymienionej decyzji z obrotu prawnego mogłoby nastąpić po stwierdzeniu, że istnieją przesłanki do stwierdzenia jej nieważności wymienione w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego.

5 W ocenie organu w tym konkretnym przypadku podstawę stwierdzenia nieważności mogłaby stanowić przesłanka wymieniona wyżej w punkcie 2 tj. wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

6 Organ wyjaśnił, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa administracyjnego i sądowo-administracyjnego stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa, a ponadto jej obowiązywanie wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie. Oczywistość naruszenia polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną, a więc chodzi o sytuację, gdy istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Wady przesądzające o nieważności decyzji mają charakter materialny i tkwią w samej decyzji jako akcie stanowiącym podstawę stosunku prawnego. Naruszenie prawa tylko wtedy ma charakter "rażący" gdy akt administracyjny został wydany wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek.

7 Kolegium podniosło, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nie stwierdziło cech rażącego naruszenia prawa w decyzji własnej z 6 czerwca 2011 r.

8 Kolegium wskazało, iż orzecznictwo sądowo administracyjne w sprawach dotyczących podobnych stanów faktycznych do sprawy skarżącej nie jest jednolite. Między innymi w wyroku z 2 czerwca 2011r., sygn. akt II SA/Lu 300/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że "nie można przyjąć, iż fakt zatrudnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki wyłącza możliwość sprawowania przez te osoby opieki nad matką. Możliwość przyznania wnuczce świadczenia pielęgnacyjnego może być rozważana dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście a nie tylko potencjalnie obciąża ją obowiązkiem alimentacyjnym względem babki. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą okoliczności z art. 132 k.r.o.

9 Przytoczone zarówno przez stronę i organ orzecznictwo, stanowi interpretację prawa a nie jego treść. Nie może więc stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji.

10 Kolegium wyjaśniło jednocześnie, iż orzekając w trybie art. 156 k.p.a. nie jest uprawnione do kolejnego rozpatrywania sprawy co do istoty, może jedynie ustalać zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w ust. 1 tego przepisu. W wypadku nie wystąpienia żadnej z nich, obowiązane jest odmówić stwierdzenia nieważności.

11 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła K. W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

12 Organowi administracji zarzuciła naruszenie:

13 - przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem wnioskodawczyni nie stanowi rażącego naruszenia prawa,

14 - przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem.

15 W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła orzecznictwo na poparcie swojego twierdzenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje także innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu – jeśli osoby takie nie są w stanie sprawować opieki i wyjaśniła, że przeszkodą w sprawowaniu opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, córkę R. W. jest jej zatrudnienie, a także zły stan zdrowia (umiarkowany stopień niepełnosprawności).

16 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

19 Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

20 Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

21 Badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, stwierdzić należy, że skarga nie przedstawia argumentów podważających zasadność i prawidłowość zaskarżonego aktu. Skarżąca domaga się uchylenia tego aktu jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 8 k.p.a. i art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 228 poz. 2255 ze zm.), jako wypełniających przesłankę rażącego naruszenia prawa określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W jej ocenie bowiem, Kolegium odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji podtrzymało wadliwe stanowisko, że w świetle art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, fakt zatrudnienia stanowi przeszkodę obiektywną wyłączającą możliwość sprawowania opieki, a takie działanie organu jest działaniem rażąco naruszającym prawo.

22 W związku z tym, że wydanie zaskarżonego aktu nastąpiło w wyniku postępowania o stwierdzenie nieważności, na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja tego nadzwyczajnego trybu weryfikacji rozstrzygnięć administracyjnych tworzy możliwość prawną wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami, które enumeratywnie zostały wskazane w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

23 W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącej opierał się na zarzucie naruszenia art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. - wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Przepis ten ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko dlatego, że naruszają one w sposób oczywisty regulacje w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć, lecz dlatego, że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm.

24 Uwzględniając powyższe uwagi, w zakresie dokonanej oceny legalności, w pierwszej kolejności zgodzić należało się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że orzekając w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, organ orzekający rozważać mógł jedynie kwestię ewentualnej rażącej niezgodności z prawem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

25 Decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia 17 maja 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem J. B. wydana została w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 228 poz. 2255 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania. Stosownie do treści tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi w tym względzie, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

26 Nie jest więc wykluczone, jak słusznie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, przyznanie spornego świadczenia wnuczce osoby wymagającej opieki lub pomocy, jednakże w każdym przypadku, gdy jest osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą potrzebującą opieki – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od stwierdzenia, że osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki. Wyjaśnienie tego, co w świetle powyższego przepisu oznacza stwierdzenie, że dana osoba nie jest w stanie sprawować opieki pozostaje przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Większość jednak orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w tego rodzaju sprawach przyjmuje, że wykonywanie pracy przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu nie uzasadnia przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie pozostającej w dalszym stopniu pokrewieństwa na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012r. sygn. akt I OSK 198/12 Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

27 Nie sposób twierdzić zatem, że ostateczna decyzja odmawiająca skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stanie faktycznym niniejszej sprawy rażąco naruszała prawo. Jest ona bowiem rezultatem określonej wykładni prawa materialnego, która jest akceptowana w procesie stosowania prawa i nie prowadzi do rezultatów nie dających się pogodzić z obowiązującym porządkiem prawnym. Nie zachodziła tym samym przesłanka stwierdzenia jej nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

28 W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a., uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, orzekł jak w sentencji wyroku.