Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2016 r., III SA/Gd 592/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2016 r., III SA/Gd 592/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi małoletniego M. R. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2015 r. nr[...].

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta decyzją z dnia 9 stycznia 2015 r. nr [...] orzekł o:

3 1) uchyleniu swojej decyzji z dnia 31 sierpnia 2012r. nr [...] w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1.03.2013 r. do dnia 31.03.2013 r., na okres od dnia 1.05.2013 r. do dnia 30.06.2013 r. i na okres od dnia 1.08.2013 r. do dnia 31.08.2013 r., osobie uprawnionej M. R., w kwocie po 500 zł miesięcznie,

4 2) przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ww. osobie uprawnionej:

5 * na okres od dnia 1.03.2013 r. do dnia 31.03.2013 r., w kwocie 300 zł;

6 * na okres na okres od dnia 1.05.2013 r. do dnia 30.06.2013 r., w kwocie po 200 zł miesięcznie;

7 * na okres od dnia 1.08.2013 r. do dnia 31.08.2013 r., w kwocie 300 zł.

8 W podstawie prawnej podano art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "k.p.a.", w związku z art. 2 pkt 2 i pkt 3, pkt 8, pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 24 ust. 1, art. 25 oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 1228), w związku z w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

9 W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie więcej niż 500 zł. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 1 ustawy, który określa kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego oraz na art. 24 ust. 1 ustawy dopuszczający zmianę decyzji, na mocy której osoba uprawniona nabyła prawo do świadczeń alimentacyjnych, bez zgody tejże osoby.

10 J. K. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji twierdząc, że wpłaty dokonane do jej rąk na rzecz syna były wpłatami dobrowolnymi, dodatkowym świadczeniem ojca na rzecz syna, przeznaczonym na bieżące wydatki (np. dentystę, wycieczki szkolne, kino). Tych dobrowolnych wpłat jakie otrzymała od dłużnika alimentacyjnego nie traktowała jako części alimentów. Poinformowała komornika sądowego, że otrzymuje dobrowolne wpłaty od dłużnika alimentacyjnego, informowała o tym również pracowników MOPS, jednak nikt jej nie powiedział, że dobrowolne wpłaty mają wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie miała złej woli a nawet świadomości zaistnienia okoliczności ustania lub zawieszenia prawa do świadczeń alimentacyjnych.

11 Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 kwietnia 2016 r. nr [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 2, pkt 11, art. 24 ust. 1, art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

12 Kolegium wskazało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaświadczenia Komornika Sądowego oraz oświadczenia J. K. złożone Komornikowi potwierdzają, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej – M. R. otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwoty wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji.

13 Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przyznane środki z funduszu alimentacyjnego mają na celu udzielenie osobom alimentowanym niezbędnej pomocy finansowej na bieżące utrzymanie. W żadnym jednak razie państwo nie zastępuje dłużnika alimentacyjnego w regulowaniu jego zobowiązań wobec osób alimentowanych.

14 Zatem organ I instancji prawidłowo zaliczył kwoty otrzymane przez J. K. bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego na poczet należnych od niego alimentów na rzecz osoby uprawnionej - syna M. R. Niezasadne były twierdzenia strony, iż były to wpłaty dobrowolne i nie powinny być traktowane jako alimenty należne od ojca dziecka. Organ podał, że zasadą jest płacenie alimentów przez zobowiązanych rodziców na rzecz dzieci. Dopiero, gdy zobowiązany do alimentów rodzic nie płaci alimentów możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego i dopiero, gdy egzekucja alimentów jest bezskuteczna w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwe jest przyznanie osobie uprawnionej świadczenia alimentacyjnego.

15 W sprawie natomiast egzekucja alimentów od dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna tylko częściowo i w konsekwencji tylko w tej części niewyegzekwowanych alimentów możliwe było przyznanie i wypłacenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

16 Dalej wskazano, że na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy, otrzymane przez J. K. od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego kwoty, były przez nią pobrane niezgodnie z kolejnością określoną przez ustawodawcę w tym przepisie.

17 J. K. działając w imieniu M. R. zaskarżyła wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

18 W uzasadnieniu wskazała, że dłużnik alimentacyjny prawidłowo zawiadomiony o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym winien wpłacać alimenty bezpośrednio na rzecz komornika sądowego w zasądzonej wysokości plus należne koszty egzekucyjne i odsetki. Tymczasem dłużnik alimentacyjny w sposób nieuzasadniony wpłacał dowolne kwoty pomiędzy 200 zł a 300 zł bezpośrednio na konto J. K.

19 J. K. poinformowała o tym fakcie komornika sądowego, który pouczył ją, że dłużnik ma obowiązek wpłacać należne kwoty w pełnej wysokości na konto kancelarii komorniczej, a wpłaty dokonywane bezpośrednio na konto wierzyciela mogą być traktowane jako dobrowolne darowizny. Z tych względów w dniu 18 grudnia 2014 r. w kancelarii komorniczej wypełniła druk o powyższej treści i złożyła go do akt sprawy komorniczej. Komornik sądowy zapewniał, iż dopełniła wszelkich formalności i nie musi obawiać się konieczności zwrotu otrzymywanych kwot.

20 Podniesione przez organ odwoławczy argumenty, iż zasadą jest płacenie alimentów przez zobowiązanych rodziców na rzecz dzieci odnosi się raczej do R. R., który nigdy nie płacił dobrowolnie na rzecz syna żadnej kwoty i dopiero skierowanie sprawy do komornika sądowego i wszczęcie przez niego egzekucji spowodowało, iż zaczął wpłacać dowolne kwoty na konto matki jego dziecka. Egzekucja zaległych alimentów była bezskuteczna albowiem dłużnik alimentacyjny ani razu nie wpłacił alimentów w pełnej wysokości tj. 500 zł, i zupełnie zignorował fakt wszczęcia egzekucji przez komornika sądowego. Powyższe uniemożliwiło wykonanie art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

21 To, że zaistniałą sytuacją została obarczona wyłącznie J. K. i małoletnie dziecko narusza zasady współżycia społecznego. R. R. pracuje i nie posiada innych dzieci na utrzymaniu. Cały ciężar wychowania dziecka i zapewnienia mu egzystencji spoczywa na matce.

22 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

24 W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

25 Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

26 Skarga podlegała uwzględnieniu, choć z całkowicie innych przyczyn niż podniesione w skardze.

27 Przedmiotem oceny w sprawie niniejszej jest legalność decyzji uchylających w części decyzję o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. i orzekających o przyznaniu świadczenia w niższej wysokości. Ich podstawą w obu instancjach był przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z jego brzmieniem w dacie podejmowania decyzji przez organ II instancji, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

28 Wskazać trzeba, że przepis art. 24 ust. 1 ustawy jest normą szczególną w stosunku do art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego i - jako taki - nie powinien być wykładany rozszerzająco. Wyjątkowość i szczególny charakter tego przepisu spowodowały, że w orzecznictwie sądowym wypracowano jednolity sposób jego rozumienia, uwzględniający zasady i specyfikę przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie odkreśla się, że decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego ma charakter konstytutywny i tworzy nowy stan prawny, bowiem na jej podstawie strona nabywa prawo do przedmiotowego świadczenia. Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy jest natomiast zmiana, w sytuacji zaistnienia określonych w nim warunków, stanu prawnego ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, a w konsekwencji – pozbawienie strony nabytego uprzednio prawa do świadczenia. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd w pełni aprobuje, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych, bowiem nie nadszedł czas ich wypłaty ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11, jak również wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r., III SA/Gd 908/14, publ. LEX nr 1752712 i przywołane tam orzecznictwo, wyroki dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

29 Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać trzeba, że organy obu instancji w sposób nieznajdujący oparcia w treści art. 24 ust. 1 ustawy, a także sprzeczny z wyjątkowym charakterem tego przepisu, zastosowały go do sytuacji strony skarżącej. Skoro bowiem decyzją z dnia 31 sierpnia 2012 r. organ przyznał świadczenie alimentacyjne na okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r., to rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie wówczas, gdyby nie upłynął jeszcze wskazany okres świadczeniowy. Tym samym rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy w odniesieniu do okresu świadczeniowego, który przed jego wydaniem już upłynął, a świadczenia zostały wypłacone – tak jak ma to miejsce w sprawie niniejszej – należy uznać za naruszające ten przepis i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

30 Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Sąd stoi na stanowisku, że odnośnie wskazanych w zaskarżonej decyzji części świadczeń alimentacyjnych pobranych w okresie od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r., mogłaby znaleźć zastosowanie uregulowana w art. 23 ustawy instytucja ustalenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, o ile zostały spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 ustawy, o czym Sąd w niniejszej sprawie nie może się wypowiadać.

31 Z uwagi na powyższe Sąd nie może się również ustosunkować do podniesionych w skardze twierdzeń odnośnie przyjętego przez organy, z powołaniem się na art. 28 ustawy stanowiska, że doszło w sprawie do otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością, o której mowa w tym przepisie.

32 W takim stanie sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem art. 24 ust. 1 ustawy i miało to istotny wpływ na wynik sprawy.

33 Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

34 Ponownie orzekając w sprawie organy uwzględnią wykładnię przepisu art. 24 ust. 1 ustawy przedstawioną przez Sąd.