Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2026 r., IV KK 275/26
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2026 r., IV KK 275/26
Sentencja
POSTANOWIENIE
1 Dnia 6 listopada 2026 r.
2 Sąd Najwyższy w składzie:
3 SSN Antoni Bojańczyk
4 w sprawie skazanego R. M., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 6 listopada 2026 r., wniosku obrońcy skazanego w przedmiocie zmiany obrońcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 378 § 2 k.p.k. a contrario postanowił:
5 wniosku nie uwzględnić.
Uzasadnienie
6 W dniu 3 listopada 2026 r. do Sądu Najwyższego skierowane zostało pismo obrońcy skazanego R. M. z urzędu – adw. J. B. z dnia 29 października 2026 r. stanowiące wniosek o zwolnienie z obowiązku pełnienia funkcji obrońcy z urzędu i wyznaczenie dla skazanego innego obrońcy w postępowaniu kasacyjnym - do czasu podjęcia obrony przez nowego obrońcę, na podstawie art. 378 § 2 i 3 k.p.k. Jednocześnie obrońca poinformowała o treści zarządzenia z dnia 14 października 2026 r. Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach, sygn. II Kp 891/26 w przedmiocie wyznaczenia dla skazanego obrońcy z urzędu do dokonania czynności, którego kopię przedłożyła w załączeniu do pisma, a także wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu według norm przepisanych oraz o przyznanie zwrotu wydatków w kwocie 323,10 zł brutto, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
7 W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie z obrony z urzędu wskazała, że zarządzeniem wydanym z up. Prezesa Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2026 r. została wyznaczona obrońcą z urzędu dla skazanego R. M. w postępowaniu dotyczącym kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. VI Ka 756/23, którą sporządziła, a obecnie sprawa zawisła przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt IV KK 275/26. Podniosła też, że skazany złożył skargę na obrońcę do Okręgowej Rady Adwokackiej w […] i na potwierdzenie tej okoliczności przedłożyła pismo przewodnie z ORA z dnia 23 września 2026 r., sygn. […] (k. 44 akt) oraz kopię skargi z dnia 14 września 2026 r. złożonej przez skazanego do ORA (k. 45 i n. akt), jednak z uwagi na tajemnicę obrończą szczegóły uzasadnienia skargi zanonimizowała. Równocześnie zaznaczyła, że skazany w swojej skardze sam wniósł o cyt.: „przekazanie wg właściwości, jako mojego wniosku o zmianę pełnomocnika". W tej sytuacji obrońca uznała, że cyt.: „doszło do konfliktu personalnego i utraty zaufania pomiędzy skazanym a obrońcą z urzędu, co powoduje, że dotychczasowy obrońca nie jest w stanie zachować względem skazanego należytego obiektywizmu, a co za tym idzie profesjonalnie reprezentować go w sprawie”.
8 W zakresie wniosku o zasądzenie kosztów obrońca wskazała, że wnosi o zwrot poniesionych wydatków w łącznej wysokości 323,10 zł (spis kosztów k. 47 akt). Zaznaczyła, że zgodnie z zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy powiadomił obrońcę, iż cyt.: „skazany R. M. wniósł o widzenie z obrońcą w zakładzie karnym celem odebrania od skazanego „danych i dowodów na zasadność podstaw kasacji", a w okresie, gdy obrońca skazanego sporządzała kasację, wówczas skazany przebywał w ZK w K.. Wobec stosunkowo niedługiego okresu na wniesienie kasacji, a także wyrażoną wprost w zarządzeniu Sądu prośbę o widzenie z osadzonym, obrońca podjęła decyzję o zleceniu zastępstwa substytucyjnego celem odbycia wizyty z osadzonym w ZK w K. oraz odebrania od klienta „danych i dowodów na zasadność podstaw kasacji". W dniu 6 lutego 2026 r. obrońca udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego dla adw. B. K. (nr wpisu [...]), który to w dniu 9 lutego 2026 r. osobiście udał się do Zakładu Karnego w K. celem spotkania z R. M. i odebrania od niego dokumentów, a z tego tytułu poniósł wydatek w kwocie 307,50 zł brutto (faktura nr […] k. 48 akt; potwierdzenie przelewu z dnia 11 lutego 2026 r. k. 49 akt potwierdzające zlecenie płatności). Ponadto, z ostrożności procesowej obrońca poinformowała, że cyt.: „zostało wydane zarządzenie z dn. 14.10.2026 Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach, sygn. II Kp 891/26 na podstawie art. 84 § 2 k.p.k. w przedmiocie wyznaczenia dla skazanego obrońcy z urzędu do dokonania czynności osobistej wizyty w AŚ w T. oraz odebrania od skazanego materiałów dowodowych w wersji papierowej i/lub cyfrowej w sprawie kasacji”, którego odpis załączyła do przedmiotowego pisma (k. 43 akt).
9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
10 Wniosek obrońcy skazanego o zwolnienie z obrony z urzędu i wyznaczenie innego obrońcy w postępowaniu kasacyjnym nie zasługiwał na uwzględnienie. Przypomnieć należy, że kasacja jest środkiem zaskarżenia o wysoce sformalizowanym charakterze, opartym na rygorystycznie ujętych przez ustawę postępowania karnego podstawach prawnych (art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.) i przysługującym ⎯ co do zasady ⎯ tylko od orzeczeń prawomocnie kończących postępowanie karne. Dlatego też ustawodawca przewidział dla tego środka przymus adwokacko-radcowski, tj. zastrzegł, że może on być sporządzony, podpisany i wniesiony do Sądu Najwyższego ⎯ jeśli nie pochodzi od prokuratora, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw Dziecka ⎯ wyłącznie przez reprezentanta procesowego będącego adwokatem albo radcą prawnym (art. 526 § 2 k.p.k., albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej). To zatem do wyłącznej, suwerennej decyzji obrońcy działającego z urzędu w sprawie (adwokata, radcy prawnego) należy ocena czy materiały postępowania uzasadniają sformułowanie określonych zarzutów odpowiadających naruszeniom o charakterze kasacyjnym (art. art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.).
11 Z tej perspektywy istnieje diametralna różnica pomiędzy obrońcą z urzędu działającym na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego i obrońcą z urzędu wykonującym swoje obowiązki w postępowaniu kasacyjnym. O ile w pierwszym przypadku można sensownie mówić o istnieniu pewnej elastyczności (czy stosunku ograniczonej równorzędności) w relacji oskarżony-obrońca, o istnieniu określonego marginesu ewentualnie pozwalającego na kształtowanie linii obrony w ramach porozumienia (czy uzgodnień) pomiędzy oskarżonym a obrońcą działającym z urzędu, o tyle na etapie postępowania kasacyjnego ⎯ z uwagi na objęcie tego fragmentu procesu przymusem adwokacko-radcowskim ⎯ marginesu takiego już ustawa nie pozostawia. Wola oskarżonego przy wykonywaniu obrony w postępowaniu kasacyjnym (realizowaniu obowiązków reprezentanta procesowego działającego z urzędu, tj. sporządzeniu i wniesieniu kasacji) jest irrelewantna. To bowiem wyłącznie do podmiotu profesjonalnego (obrońcy z urzędu) należy dokonanie oceny czy in casu istnieją podstawy do wniesienia kasacji w sprawie oraz jakie ewentualnie zarzuty kasacyjne winny zostać w niej wyartykułowane. Z oczywistych powodów skazany nie może obrońcy w tym zakresie wyręczać (przymus adwokacko-radcowski). Wykluczyć także należy możliwość wskazywania na potrzebę dokonania określonej korekty przedsiębranych czynności obrończych (jedynym wyjątkiem przewidzianym przez ustawę jest możliwość cofnięcia wniesionego już nadzwyczajnego środka zaskarżenia ⎯ art. 531 § 3 k.p.k. ⎯ w tym zakresie ustawa rzeczywiście pozostawia pewną przestrzeń dla autonomii procesowej skazanego): poza tym obrońca nie jest związany w postępowaniu kasacyjnym żadnymi instrukcjami wydawanymi przez skazanego i zachowuje pełną autonomię w zakresie obranej przez siebie strategii procesowej, treści wniesionej kasacji, sformułowanych w niej zarzutów itp., o ile tylko jego czynności odpowiadają wymogom profesjonalizmu.
12 Przesłana przez adw. J. B. kopia pisma skierowanego przez skazanego do R. M. do Okręgowej Rady Adwokackiej w […] nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek powodów uzasadniających zwolnienie obrońcy z pełnienia dalszych obowiązków w postępowaniu kasacyjnym i na potrzebę wyznaczenia innego obrońcy z urzędu (zasadnicza treść pisma skazanego jest zaczerniona i w związku z tym niedostępna), zaś we wniosku obrońcy z urzędu tylko ogólnikowo wskazano na istnienie cyt.: "konfliktu personalnego i utraty zaufania pomiędzy skazanym i obrońcą z urzędu". Nie uzasadnia to jednak zwolnienia obrońcy z urzędu z jej obowiązków.
13 Otóż nadzwyczajny środek zaskarżenia został już w sprawie wniesiony (k. 3 i n. akt). Tymczasem zgodnie z brzmieniem przepisu art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację wyłącznie w granicach zaskarżenia i wyartykułowanych (na piśmie, i to w dodatku w terminie przewidzianym dla wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia ⎯ art. 524 § 1 zd. pierwsze k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k.) zarzutów, zaś w zakresie szerszym tylko wówczas, gdy ustawa tak stanowi. Ewentualne postąpienie zgodne z wnioskiem i zwolnienie obrońcy z jej obowiązków na tym etapie procesowym jawi się zatem jako bezprzedmiotowe, skoro przewidziane przez ustawę obowiązki "obrońcy kasacyjnego" zostały już w pełni zrealizowane przez fakt sporządzenia i wniesienia przez adw. J. B. , obrońcę z urzędu wyznaczonego dla skazanego R. M., kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. VI Ka 756/23. Doszło do petryfikacji zarzutów kasacyjnych, wyznaczających ramy rozpoznania sprawy w zakresie wskazanym przez autora kasacji. Obrońca na aktualnym etapie postępowania nie może przedsięwziąć już żadnych czynności, które w jakikolwiek sposób mogłyby obecnie modyfikować treść wniesionego przez nią nadzwyczajnego środka zaskarżenia (niezależnie do tego, że ⎯ jak już powiedziano powyżej ⎯ kwestia kształtu kasacji należy do autonomicznej decyzji obrońcy). "Konflikt personalny i utrata zaufania pomiędzy skazanym i obrońcą z urzędu", sygnalizowane po upływie pół roku od wniesienia kasacji, nie tylko nie rzutują na jakość świadczonej w sprawie pomocy prawnej, ale nie mogły mieć i nie mają także żadnego realnego przełożenia na efektywność pomocy prawnej świadczonej na tym etapie postępowania kasacyjnego, skoro nadzwyczajny środek zaskarżenia od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r. został już skutecznie wniesiony na początku 2026 roku.
14 Na marginesie tylko należy zwrócić uwagę na to, że ⎯ w związku z naświetloną powyżej charakterystyką postępowania kasacyjnego ⎯ jako zbędne jawiło się wyznaczanie przez sąd (zarządzenie Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z 14 października 2026 r., sygn. II Kp 891/26) na podstawie art. 84 § 2 k.p.k. obrońcy z urzędu do dokonania czynności osobistej wizyty w Areszcie Śledczym w T. oraz "odebrania od skazanego materiałów dowodowych w wersji papierowej i/lub cyfrowej w sprawie kasacji". Kasacja nie jest środkiem, który pozwala na rewidowanie ustaleń faktycznych dokonanych w prawomocnie zakończonym postępowaniu (i prowadzenie postępowania dowodowego) zatem wyznaczanie obrońcy celem gromadzenia "materiałów dowodowych" należy ocenić jako pozbawione racjonalnych podstaw, tym bardziej, że z materiału sprawy nie wynika, iżby istnienie jakichkolwiek materiałów było sygnalizowane przez oskarżonego na wcześniejszym etapie postępowania. Przypomnieć należy ponownie, że postępowanie kasacyjne ma charakter sprofesjonalizowany, nadzwyczajny środek zaskarżenia został już sporządzony i wniesiony, zaś ustawa nie przewiduje możliwość respektowania życzeń oskarżonego co do wyboru obrońcy działającego w postępowaniu kasacyjnym (zarządzenie Sądu Rejonowego w Tarnowskich de facto może zostać potraktowane w ten właśnie sposób, skoro podstawą jego wydania stało się dostrzeżenie potrzeby gromadzenia "materiałów dowodowych" do kasacji po sporządzeniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia w terminie ustawowym).
15 Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w postanowieniu. O kwestii kosztów sądowych za postępowanie kasacyjne Sąd Najwyższy orzeknie w rozstrzygnięciu kończącym postępowanie.