Uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 30 marca 2021 r., II K 431/20

uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 30 marca 2021 r., II K 431/20

Uzasadnienie

1 Formularz UK 1

2 Sygnatura akt

3 II K 431/20

4 Jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku dotyczy tylko niektórych czynów lub niektórych oskarżonych, sąd może ograniczyć uzasadnienie do części wyroku objętych wnioskiem. Jeżeli wyrok został wydany w trybie art. 343, art. 343a lub art. 387 k.p.k. albo jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku obejmuje jedynie rozstrzygnięcie o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu, sąd może ograniczyć uzasadnienie do informacji zawartych w częściach 3–8 formularza.

5 1. USTALENIE FAKTÓW

6 2. Fakty uznane za udowodnione

7 Lp.

8 Oskarżony

9 Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

10 1.1.1.

11 M. M. (1)

12 w dniach 23 grudnia 2019r. i 27 stycznia 2020r., w P., woj. (...), działając w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności, w pismach skierowanych do Burmistrza Miasta P. i odczytanych na sesjach Rady Miejskiej w P., znieważył R. S., wypowiadając pod jego adresem słowa sugerujące podobieństwo do zbrodniarzy hitlerowskich,

13 tj. o czyn z art.216§1kk w zw. z art.91§1kk

14 Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione

15 Dowód

16 Numer karty

17 1. Oskarżony M. M. (1) jest działaczem społecznym miasta P., który nie był zadowolony z działalności Burmistrza Miasta P. R. S. związanej z kontrolą firmy (...) w zakresie zanieczyszczania powietrza.

18 2. Oskarżony w pismach z dnia 27.01.2020r. i 22.12.2019r. skierowanych do Burmistrza wyrażał swoje niezadowolenie z działalności oskarżyciela prywatnego i porównywał R. S. do zbrodniarzy hitlerowskich tj. J. M. i J. G..

19 3. Na sesjach Rady Miasta P. w dniach 23.12.2019r. i 27.01.2020r. oskarżony publicznie odczytał powyższe pisma przez co znieważył oskarżyciela prywatnego kierując pod jego adresem słowa sugerujące podobieństwo do zbrodniarzy hitlerowskich.

20 pismo z dnia 27.01.2020r.

21 4

22 pismo z dnia 22.12.2019r.

23 5

24 płyta CD z nagraniem

25 12

26 częściowe wyjaśnienia M. M. (2)

27 113v-114

28 zeznania R. S.

29 114v-115

30 pismo Rady Miasta P.

31 119

32 płyta CD

33 120

34 dokumenty z Urzędu Miasta w P.

35 121-125

36 zeznania E. D.

37 127v-128

38 zeznania K. B.

39 128-129

40 4. Uprzednia niekaralność oskarżonego.

41 karta karna

42 103, 126

43 3. Fakty uznane za nieudowodnione

44 Lp.

45 Oskarżony

46 Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

47 1.2.1.

48 M. M. (1)

49 w dniu 24 lutego 2020 r. skierował do R. S. w czasie obrad sesji Rady Miasta P. pisemne i werbalne wypowiedzi, które miały na celu gorszące znieważenie i poniżenie jego osoby, a tym samym naraził go na utratę zaufania potrzebnego do zajmowanego stanowiska Burmistrza Miasta P.

50 - tj. o czyn z art. 212§1 kk

51 Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione

52 Dowód

53 Numer karty

54 Pomówienie i poniżenie oskarżyciela prywatnego w piśmie oczytanym na sesji w dniu 24 lutego 2020r.

55 skarga z dnia 23.02.2020r.

56 6

57 4. OCENA DOWODÓW

58 5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

59 Lp. faktu z pkt 1.1

60 Dowód

61 Zwięźle o powodach uznania dowodu

62 1.1.1

63 pismo z dnia 27.01.2020r. i z dnia 22.12.2019r.

64 Dowody bezsporne, nie kwestionowane ani autorstwo ani treść pism.

65 płyta CD z nagraniem

66 Nagrania z sesji Rady Miejskiej P. przedstawiają oskarżonego, który wypowiada pod adresem oskarżyciela posiłkowego słowa porównujące go do zbrodniarzy hitlerowskich. Treść nagrań zbieżna z treścią skarg autorstwa oskarżonego, znajduje potwierdzenie w zeznaniach oskarżyciela i wyjaśnieniach oskarżonego. Nagranie załączone do prywatnego aktu oskarżenia tożsame z nadesłanym przez Urząd Miasta w P..

67 częściowe wyjaśnienia M. M. (2)

68 Wyjaśnienia oskarżanego zasługują na wiarę w zakresie, w jakim przyznał, że używał nazwiska G. i M. pod adresem Burmistrza Miasta P., krytykując tym samym jego działalność. Nie sposób jednak zaakceptować twierdzenia, że słowa te nie były kierowane personalnie do oskarżyciela prywatnego, ale celem jego wypowiedzi było wywołanie presji na nim jako burmistrzu do podjęcia działań. Niewątpliwie oskarżony działał w słusznym w swej ocenie interesie społecznym, miał pełne prawo do krytyki działań burmistrza, nie był jednak uprawnionym do naruszenia jego godności, znieważania, poprzez używanie określeń sugerujących podobieństwo do zbrodniarzy hitlerowskich.

69 zeznania R. S.

70 Zeznania oskarżyciela prywatnego są jasne, logiczne, wewnętrznie spójne oraz korespondowały z zebranym materiałem dowodowym. Zeznał, że mieszkańcy zgłaszali mu problemy z zatruwaniem powietrza przez firmę (...), ale gmina nie posiadała narzędzi do kontroli przedsiębiorstwa. Podjął działania i zgłosił problem Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska, ale kontrola ta nie stwierdziła naruszeń przepisów, co kwestionowali mieszkańcy w tym oskarżony. Zaprzeczył aby informował mieszkańców o podpisaniu umowy na użycie dronu do badania powietrza, gdy umowa została podpisana informacja pojawiła się na stronie urzędu.

71 pismo Rady Miasta P.

72 Dokument wiarygodny, potwierdza rejestrowanie sesji Rady Miasta P. w dniach 23.12.2019r., 27.07.2020r. i 24.02.2020r. oraz transmitowanie ich na żywo w Internecie.

73 płyta CD

74 Ukazuje nagrania z sesji Rady Miasta w P. w dniach 23.12.2019r., 27.07.2020r. oraz 24.02.2020r. Nagranie tożsame z załączonym do prywatnego aktu oskarżenia.

75 dokumenty z Urzędu Miasta w P.

76 Dokumentacja potwierdza podjęcie działań kontrolnych wobec firmy (...) dotyczących prawidłowości spalania przez nią odpadów. W 2020r. prowadzone były pomiary jakości powietrza przy użyciu dronu przez firmę (...) Sp. z o.o. Treść dokumentów, w tym daty zawarcia umów nie kwestionowane przez strony.

77 zeznania świadków E. D. i K. B.

78 Zeznania świadków zasługują na wiarę w tym znaczeniu, iż świadkowie, podobnie, jak oskarżony wyrażali swoją negatywną opinie odnośnie nie wystarczających w ich ocenie działań burmistrza w zakresie kontroli zanieczyszczeń i spalania odpadów przez firmę (...). Oznacza to, iż stanowisko oskarżonego wobec tego problemu nie było odosobnione, a tym samym potwierdza szczerość wyjaśnień, co do motywacji, którą się kierował, odczytując swoje wystąpienia na sesjach rady gminy. Inną kwestią jest zasadność takiej oceny, która w świetle informacji z Urzędu Miasta dot. działań podejmowanych w sprawie oraz treści umów z operatorem drona, nie zasługuje na aprobatę, mieści się jednak w granicach dozwolonej krytyki.

79 6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

80 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

81 Lp. faktu z pkt 1.1 albo 1.2

82 Dowód

83 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

84 wyjaśnienia oskarżonego

85 Niewiarygodne w zakresie w jakim nie przyznaje się do popełnienia zarzucanego czynu, co w obliczu zebranego materiału dowodowego jest gołosłowne. Oskarżony w swoich wyjaśnieniach nie zaprzeczył, że użył słów znieważających wobec oskarżyciela prywatnego, dlatego nieprzyznanie się do winy stanowi wyłącznie przyjęte przez oskarżonego stanowisko w sprawie.

86 7. PODSTAWA PRAWNA WYROKU

87 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

88 Oskarżony

89 ☐

90 3.1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

91 Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

92 ☐

93 3.2. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania niezgodna z zarzutem

94 Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

95 ☒

96 3.3. Warunkowe umorzenie postępowania

97 Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach warunkowego umorzenia postępowania

98 Prywatnym aktem oskarżenia w niniejszej sprawie R. S. zarzucił M. M. (1) znieważenie i poniżenie polegające na tym, że na kolejnych sesjach Rady Miejskiej w P. skierował pisemne i werbalne wypowiedzi mające na celu gorszące znieważenie i poniżenie jego osoby, które jednocześnie naraziły go na utratę zaufania potrzebnego do zajmowania stanowiska Burmistrza Miasta P.. Sama treść zarzutu aktu oskarżenia nie zawiera wskazówek o jakie konkretnie wypowiedzi chodzi, są one jednak sprecyzowane w treści uzasadnienia (co uzasadniało uznanie, iż prywatny akt oskarżenia spełnia wymogi formalne wskazane w art. 487kpk). Wynika z niego, że odnośnie wypowiedzi na sesjach w dniach 22.12.2019r. i 27.01.2020r., to oskarżyciel dopatruje się znamion przestępstwa w wypowiedziach które dotyczyły krytycznej oceny działań oskarżyciela prywatnego w zakresie kontroli jakości powietrza w firmie (...) działającej na terenie gminy a zawierały określenia porównujące osobę oskarżyciela do zbrodniarzy hitlerowskich J. M. i J. G., zaś w przypadku wypowiedzi na sesji 24.02.2021r. w wypowiedzi zawierającej stwierdzenie, iż burmistrz oszukał mieszkańców w sprawie drona i że burmistrza łączą niejasne powiązania w właścicielka firmy (...).

99 Zarzucany czyn oskarżyciel zakwalifikował, jako przestępstwo zniesławienia z art.212§1kk, choć w treści zarzutu wskazał, iż stanowiły one również znieważenie oskarżyciela.

100 Odpowiedzialności z art.212§1kk podlega ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

101 W ocenie Sądu wypowiedzi oskarżonego nie uzasadniają pociągnięcie go do odpowiedzialności za przestępstwo pomówienia, mieszczą się bowiem w granicach pozaustawowego kontratypu - prawa do krytyki. Jak przyjmuje się w orzecznictwie (vide wyrok SN z 15.09.2016 r., II KK 95/16, LEX nr 2112309) co do zasady, prawo do krytyki uprawnia przede wszystkim do wyrażania ocen, a więc twierdzeń uchylających od sprawdzenia przy pomocy kryterium prawdy i fałszu. Jeżeli zatem uczyniony zarzut poddaje się temu kryterium, to w pierwszej kolejności należy rozważyć go przez pryzmat art. 212 § 1 k.k. i art. 213 § 1 k.k. Dopiero przyjęcie, że zarzut jest nieprawdziwy, upoważnia (aktualizuje) rozważanie go na płaszczyźnie pozaustawowej konstrukcji tzw. prawa do krytyki. W ocenie Sądu wypowiedzi oskarżonego zarzucające burmistrzowi bezczynność i tolerowanie bezprawnych działań właścicielowi zakładu (...), nie polegają na prawdzie, bowiem przedłożone w sprawie dowody w postaci informacji dotyczących podejmowanych przez Urząd Miasta P. kontrolnych wobec firmy (...), czy umowy z firmą wynajmującą dron, przeczą tym twierdzeniom. Podobnie żadnego potwierdzenia w faktach nie mają sugerowane przez oskarżonego niejasne powiązania burmistrza z właścicielką firmy. Oskarżony jednak jako (...), ma pełne prawo do oceny tych działań, a zwłaszcza oceny krytycznej, skoro uważa je za niewystarczające. Podkreślić bowiem należy, iż oskarżyciel prywatny jest osobą publiczną, burmistrzem gminy, i jako osoba publiczna musi liczyć się z tym i akceptować, iż jego działania mogą być rożnie postrzegane i oceniane przez mieszkańców. Jak podkreśla się w literaturze prawniczej wtedy, gdy krytyka ta realizowana jest w piśmie o charakterze procesowym, skardze kierowanej do władz, czy zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa i kiedy brak podstaw do wskazania, że jedynym lub podstawowym zamiarem działania jest zniesławienie, zachowanie realizujące prawo do krytyki w ogóle pozbawione jest cechy bezprawności, a tym samym nie może być uznane za przestępstwo. Dla wyłączenia odpowiedzialności nie ma wówczas potrzeby wykazania okoliczności wymienionych w art. 213 k.k. Nie stanowią zniesławienia różnego rodzaju wypowiedzi dokonywane w ramach przysługujących jednostce uprawnień, m.in. oświadczenia składane w uzasadnieniu lub w obronie praw (np. skargi sądowe, odpowiedzi na zarzuty procesowe, zażalenia, doniesienia pokrzywdzonych o przestępstwie), jeżeli zamiarem składającego nie było naruszenie godności osobistej lub dobrego imienia, a ponadto, gdy nie przekroczył on granic rzeczywistej potrzeby” (wyrok SN z 14.03.2017 r., III KK 359/16, LEX nr 2329442). W realiach niniejszej sprawy okoliczności wyglądały jednak inaczej, bowiem oskarżony nie ograniczył się do złożenia pism do burmistrza gminy, ale publicznie je odczytał na sesjach rady miasta, zwłaszcza kwestionowane przez oskarżyciela fragmenty pism, sugerujące podobieństwo do zbrodniarzy hitlerowskich, pomimo próśb i nalegań osób obecnych na sesji, by zrezygnować z porównań do nazistów. W ocenie Sądu takie zachowanie oskarżonego, tj. te części wypowiedzi, które sugerowały podobieństwo do zbrodniarzy hitlerowskich J. M. i J. G., choć całość wypowiedzi motywowana była ochroną interesu społecznego mieszkańców gminy, to jednak przekraczały granicę rzeczywistej potrzeby, nie służyły bowiem wzmocnieniu argumentacji a ich efektem było publiczne obrażenie oskarżyciela. Zauważyć bowiem należy, iż oskarżony wypowiedzi te nie tylko zawarł w pismach, ale je odczytywał, ponawiał mimo protestów i próśb osób obecnych na sali obrad rady miejskiej. W ocenie Sądu wypowiedzi te mimo, że nie stanowią pomówienia to stanowią znieważenie oskarżyciela prywatnego. Odpowiedzialności karnej za to przestępstwo z art.216§1kk podlega ten kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła. Zniewagę stanowią wypowiedzi godzące w godność danej osoby, obelżywe lub ośmieszające, niedające się zracjonalizować. Ze względu na to, że zniewaga godzi w poczucie własnej wartości danej osoby, znieważenie – inaczej niż zniesławienie – może nastąpić także wtedy, gdy odbiorcą wypowiedzi o treści naruszającej cześć jest wyłącznie ta osoba” wyrok SA w Warszawie z 26.02.2018r., VI ACa 1576/16, LEX nr 2578915. Jak przyjmuje się w literaturze prawa dla oceny zachowania znieważającego najbardziej miarodajne jest kryterium mieszane, tj. obiektywno-subiektywne, uwzględniające zarówno normy społeczne, jak i stanowisko pokrzywdzonego (R.A. S., Zniewaga..., s. 150–161). Trafna jest bowiem konstatacja, że „poniżenie godności ludzkiej obrażonego będące zasadniczym czynnikiem składowym karygodnej obrazy osobistej jest samo przez się pojęciem nader luźnym i względnym, bo zależnym od stopnia kultury i uobyczajnienia, od zapatrywań i zwyczajów danego środowiska, od wzajemnego stosunku stron, od ich wrażliwości i uosobienia, od stanowiska i zawodu obrażonego (i honor zawodowy), a poniekąd nawet od okoliczności zewnętrznych miejsca i czasu – słowem od całego splotu warunków zdolnych uczynkom, słowom lub gestom nadać piętno karygodnej zniewagi. Każdorazowa ocena obelżywości zachowania się lub odezwania oskarżonego i uznania w nim znamion karygodnej zniewagi należy do sądu wyrokującego” (orzeczenie SN z 28.08.1932 r., Zb. Orz. 1932, poz. 175). W ocenie Sądu okoliczność, iż oskarżyciel prywatny pełni funkcję publiczną oznacza, iż winien bardziej niż inni obywatele liczyć się z oceną swoich działań i akceptować ten fakt (co nie oznacza, że musi ocenę tę podzielać) nie oznacza natomiast, że musi akceptować działania znieważające go, nawet wtedy, gdy stanowią element słusznego co do zasady działania zmierzającego do ochrony interesu społecznego. Określenie osoby mianem zbrodniarzy hitlerowskich, osoby pełniącej funkcję publiczną, publicznie, w obecności tej osoby i innych osób będących pracownikami urzędu gminy (a więc podwładnymi oskarżyciela) i radnymi gminy oraz innych stanowiących publiczność na S. obrad, narusza jej godność osobistą. W ocenie Sądu kultura debaty publicznej, tak powszechnie obecnie naruszana, jest wartością którą należy chronić, nawet jeśli debata ta ma skalę tylko lokalną.

102 Z uwagi na fakt, że znieważenie oskarżyciela prywatnego odbywało się w pismach odczytanych na dwóch sesjach rady w dniach 23.12.2019r. i 27.01.2020r. Sąd uznał, że czyny zostały popełnione przez oskarżonego w krótkich odstępach czasu i przy wykorzystaniu tej samej sposobności tj. w warunkach ciągu przestępstw z art91§1 kk.

103 Zgodnie z art. 66 kk. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

104 Stopień społecznej szkodliwości czynów, oceniany zgodnie z wytycznymi z art.115§2kk, nie jest znaczny, uwzględniwszy zwłaszcza motywację sprawcy, fakt, iż działanie oskarżonego dotyczyło osoby publicznej, a więc takiej, która z uwagi na prowadzoną działalność społeczno-polityczną musi się liczyć z krytyką. Oskarżony miał pełne prawo wyrażenie oceny pracy burmistrza, a wypowiedzi znieważające powiązane były z tą oceną. Okoliczności czynów nie budzą wątpliwości.

105 Oskarżony jest osobą starszą, nie był wcześniej karany, działał w społecznie uzasadnionym interesie, natomiast realizując swoją misję przekroczył granice kultury i użył sformułowań znieważających burmistrza. Skazanie, nawet na najłagodniejszą karę, mogłoby przynieść efekt odwrotny od oczekiwanego tj. zamiast zmusić oskarżonego do refleksji nad doborem słów w debacie publicznej, w ogóle go do niej zniechęcić. Zadaniem Sądu nie jest cenzurowanie wypowiedzi oskarżonego a jedynie reakcja na naruszenie godności osoby, która to wypowiedzią poczuła się dotknięta. Sąd uznał, iż warunki i właściwości osobiste pozwalają na przyjęcie pozytywnej prognozy kryminologicznej na przyszłość. Zdaniem Sądu warunkowe umorzenie postępowania karnego na minimalny okres 1 roku próby będzie dostatecznym środkiem dla osiągnięcia wobec oskarżonego celów z zakresu prewencji indywidualnej. Oskarżony winien jedynie przeprosić oskarżyciela w ten sam sposób, w jaki go obraził tj. publicznie, na sesji rady miejskiej poprzez odczytanie stosownego oświadczenia.

106 ☐

107 3.4. Umorzenie postępowania

108 Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach umorzenia postępowania

109 ☒

110 3.5. Uniewinnienie

111 1

112 M. M. (1)

113 Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach uniewinnienia

114 Wypowiedzi oskarżonego na sesji Rady Miejskiej w dniu 24 lutego 2020r. mieściły się w granicach dozwolonej krytyki, wobec powyższego nie można mu przypisać odpowiedzialności za pomówienie, natomiast nie zawierały sformułowań znieważających oskarżyciela prywatnego.

115 8. KARY, ŚRODKI KARNE, PRZEPADEK, ŚRODKI KOMPENSACYJNE I

ŚRODKI ZWIĄZANE Z PODDANIEM SPRAWCY PRÓBIE

116 Oskarżony

117 Punkt rozstrzygnięcia

118 z wyroku

119 Punkt z wyroku odnoszący się

120 do przypisanego czynu

121 Przytoczyć okoliczności

122 M. M. (2)

123 na podstawie art. 63§3 kk w zw. z art. 72§1 pkt 2 kk orzeczenie obowiązku przeproszenia pokrzywdzonego

124 2

125 Przeproszenie oskarżyciela przez oskarżonego w analogicznej formie, do znieważenia, wpłynie na oskarżonego wychowawczo, a dla pokrzywdzonego będzie stanowić niejako "zadośćuczynienie" za naganne zachowanie, jakiego oskarżony wobec niego się dopuścił

126 9. INNE ROZSTRZYGNIĘCIA ZAWARTE W WYROKU

127 Oskarżony

128 Punkt rozstrzygnięcia

129 z wyroku

130 Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu

131 Przytoczyć okoliczności

132 10. INNE ZAGADNIENIA

133 W tym miejscu sąd może odnieść się do innych kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia,

134 a niewyjaśnionych w innych częściach uzasadnienia, w tym do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował określonej instytucji prawa karnego, zwłaszcza w przypadku wnioskowania orzeczenia takiej instytucji przez stronę

135 7. KOSZTY PROCESU

136 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

137 Przytoczyć okoliczności

138 Na podstawie art. 628 pkt 1 kpk zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela prywatnego kwoty 300 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu

139 Zgodnie z art.628 pkt 1 kpk stosowanym poprzez art.629 kpk, koszty postępowania prywatnoskargowego, które poniósł oskarżyciel prywatny w przypadku warunkowego umorzenia postępowania sąd zasądza na rzecz oskarżyciela prywatnego

140 8. PODPIS