Zarządzenie Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2025 r., VII GC 155/22

zarządzenie Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2025 r., VII GC 155/22

Tekst

1 Sygn. akt VII GC 155/22

Uzasadnienie

2 wyroku Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach

3 z dnia 11 kwietnia 2025 r.

4 Pozwem wniesionym do tut. Sądu powód Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe (...) sp. z o.o. w K. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) S.A. w K. kwoty 11.919,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty, kwoty 7.209,85 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności oraz kosztów procesu według norm przepisanych. Żądanie powoda obejmowało skapitalizowane odsetki, naliczone wobec przez powoda wobec opóźnień w opłacaniu przez pozwanego wynagrodzenia powoda za dostawę urządzeń.

5 W dniu 17 stycznia 2022 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym o sygn. VII GNc 2908/21/12 w całości uwzględniające żądanie pozwu.

6 W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany (...) S.A. w K. wniósł o oddalenie powództwa co do kwoty 19.129,27 zł, zasądzenie kosztów procesu oraz podniósł zarzut potrącenia kwoty 8.605,24 zł. Pozwany nie zgodził się ze stanowiskiem powoda w zakresie kwoty wyliczonych odsetek. W zakresie 120-dniowych terminów zapłaty pozwany wskazał, że są one długie, jednak informacja o nich jest pozyskiwana przez wykonawcę odpowiednio wcześnie, co pozwala mu na odpowiednią kalkulację swojej oferty w oparciu o takie właśnie terminy. Pozwany podniósł również zarzut częściowego wygaśnięcia roszczeń powoda wobec złożonego oświadczenia o potrąceniu dochodzonych przez powoda wierzytelności z wierzytelnościami pozwanego wynikającymi z noty nr 6/09/2019. Łączna kwota potrącenia wynosiła 49.136,86 zł w tym kwota 8.605,24 zł.

7 W odpowiedzi na sprzeciw powód wskazał, iż podtrzymuje wniesione żądania i wnioski. Podniósł ponadto, że termin wynoszący 120 dni był terminem narzuconym i nie podlegał żadnym negocjacjom, a ustalone terminy płatności, przekraczające okres 60 dni były rażąco nieuczciwe. Powód zakwestionował również skuteczność dokonanego przez pozwanego potrącenia. Dodatkowo powód podniósł zarzut miarkowania naliczonych przez pozwanego i przedstawionych do potrącenia kar umownych.

8 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

9 Powód prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji urządzeń elektroniki górniczej. Pozwany prowadzi działalność górniczą w zakresie wydobycia i sprzedaży węgla kamiennego.

10 /dowód: okoliczność powszechnie znana potwierdzona przez odpis KRS (k.26-38)/

11 Strony zawierały szereg umów bądź to w trybie prawa zamówień publicznych, bądź to niepublicznych przetargów lub akcji. W stosunkach umownych powód występował w charakterze dostawcy (sprzedawcy lub usługodawcy). Dostarczał i serwisował pozwanemu urządzenia elektroniki górniczej. Każda z zawartych umów zawierała postanowienie dotyczące terminu płatności wystawionych faktur.

12 Z § 3 pkt 3 umowy o nr (...) z 19 czerwca 2018 r. wynika, że termin płatności faktur dokumentujących zobowiązania wynikające z umowy wynosi 120 dni od daty wpływu faktury do zamawiającego wystawionej na podstawie dokumentu odbioru przedmiotu zamówienia potwierdzonego przez zamawiającego. Wyklucza się stosowanie zaliczek i przedpłat.

13 Zgodnie z § 4 pkt 16 umowy o nr (...) z 20 marca 2018 r. termin płatności faktur dokumentujących zobowiązania wynikające z umowy wynosi 120 dni od daty wpływu faktury do zamawiającego. Wyklucza się stosowanie zaliczek i przedpłat.

14 Jak wynika z § 3 pkt 3 umowy o nr (...) z 17 sierpnia 2018 r. termin płatności faktur dokumentujących zobowiązania wynikające z umowy wynosi 120 dni od daty wpływu faktury do zamawiającego wystawionej na podstawie dokumentu odbioru przedmiotu zamówienia potwierdzonego przez zamawiającego. Wyklucza się stosowanie zaliczek i przedpłat.

15 Zgodnie z § 3 pkt 3 umowy o nr (...) termin płatności faktur dokumentujących zobowiązania wynikające z umowy wynosi 120 dni od daty wpływu faktury do zamawiającego wystawionej na podstawie dokumentu odbioru przedmiotu zamówienia potwierdzonego przez zamawiającego. Wyklucza się stosowanie zaliczek i przedpłat.

16 /dowód: okoliczności przyznane i uznane za przyznane; umowa o nr (...) (k. 39-50); umowa o nr (...) (k. 51-77); umowa o nr (...) (k. 78-87); umowa o nr (...) (k. 88-94)/

17 Strony zawarły następujące transakcje handlowe:

18 LP

19 Nr dokumentu

20 Data wpływu

21 Data zapłaty

22 Kwota (PLN)

23 Liczba dni wg pozwu art. 5

24 Odsetki art. 5

25 Liczba dni art. 7 wg pozwu

26 odsetki art. 7

27 Suma odsetek

28 1

29 001/01/2019/ (...)

30 25.01.2019

31 16.05.2019

32 52.840,80

33 29

34 209,92

35 50

36 687,65

37 897,57

38 2

39 006/01/2019/ (...)

40 01.02.2019

41 23.05.2019

42 40.257,90

43 29

44 159,93

45 50

46 523,90

47 683,83

48 3

49 007/01/2019/ (...)

50 01.02.2019

51 23.05.2019

52 38.906,13

53 29

54 154,56

55 50

56 506,31

57 660,87

58 4

59 008/01/2019/ (...)

60 01.02.2019

61 23.05.2019

62 6.211,50

63 29

64 24,68

65 50

66 80,83

67 105,51

68 5

69 009/01/2019/ (...)

70 01.02.2019

71 23.05.2019

72 6.027

73 29

74 23,94

75 50

76 78,43

77 102,37

78 6

79 012/01/2019/ (...)

80 11.02.2019

81 03.06.2019

82 23.745,15

83 29

84 94,33

85 49

86 302,83

87 397,16

88 7

89 013/01/2019/ (...)

90 11.02.2019

91 03.06.2019

92 5.707,20

93 29

94 22,67

95 49

96 72,79

97 95,46

98 8

99 014/01/2019/ (...)

100 11.02.2019

101 03.06.2019

102 7.453,80

103 29

104 29,61

105 49

106 95,06

107 124,67

108 9

109 015/01/2019/ (...)

110 11.02.2019

111 03.06.2019

112 19.311

113 29

114 76,71

115 49

116 246,28

117 322,99

118 10

119 001/02/2019/ (...)

120 21.02.2019

121 12.06.2019

122 3.690

123 29

124 14,15

125 49

126 48,02

127 62,17

128 11

129 002/02/2019/ (...)

130 21.02.2019

131 12.06.2019

132 41.992,20

133 28

134 161,07

135 50

136 546,47

137 707,54

138 12

139 003/02/2019/ (...)

140 21.02.2019

141 12.06.2019

142 5.043

143 28

144 19,34

145 50

146 65,63

147 84,97

148 13

149 004/02/2019/ (...)

150 21.02.2019

151 12.06.2019

152 4.403,40

153 28

154 16,89

155 50

156 57,30

157 74,19

158 14

159 001/01/2019/ (...)

160 25.02.2019

161 17.06.2019

162 1.223,79

163 29

164 4,86

165 49

166 15,61

167 20,47

168 15

169 (...)

170 25.02.2019

171 17.06.2019

172 5.249,50

173 29

174 20,85

175 49

176 66,95

177 87,80

178 16

179 005/02/2019/ (...)

180 25.02.2019

181 17.06.2019

182 6.027

183 29

184 23,94

185 49

186 76,86

187 100,80

188 17

189 006/02/2019/ (...)

190 25.02.2019

191 17.06.2019

192 14.145

193 29

194 56,19

195 49

196 180,40

197 236,59

198 18

199 008/02/2019/ (...)

200 25.02.2019

201 17.06.2019

202 20.715,66

203 29

204 82,30

205 49

206 246,20

207 328,50

208 19

209 009/02/2019/ (...)

210 25.02.2019

211 17.06.2019

212 10.627,20

213 29

214 42,22

215 49

216 135,53

217 177,75

218 20

219 010/02/2019/ (...)

220 25.02.2019

221 17.06.2019

222 1.121,76

223 29

224 4,46

225 49

226 14,31

227 18,77

228 21

229 011/02/2019/ (...)

230 25.02.2019

231 17.06.2019

232 23.985

233 29

234 95,28

235 49

236 305,89

237 401,17

238 22

239 012/02/2019/ (...)

240 25.02.2019

241 17.06.2019

242 16.605

243 29

244 65,97

245 50

246 211,77

247 277,74

248 23

249 013/02/2019/ (...)

250 01.03.2019

251 21.06.2019

252 10.173,33

253 27

254 40,41

255 50

256 132,39

257 172,80

258 24

259 014/02/2019/ (...)

260 01.03.2019

261 21.06.2019

262 1.876,98

263 29

264 7,46

265 50

266 24,43

267 31,89

268 25

269 015/02/2019/ (...)

270 01.03.2019

271 21.06.2019

272 99.015

273 29

274 393,35

275 50

276 1.288,55

277 1.681,90

278 26

279 021/02/2019/ (...)

280 01.03.2019

281 21.06.2019

282 1.876,98

283 29

284 7,46

285 50

286 24,43

287 31,89

288 27

289 022/02/2019/ (...)

290 01.03.2019

291 21.06.2019

292 5.535

293 29

294 21,99

295 50

296 72,03

297 94,02

298 28

299 023/02/2019/ (...)

300 01.03.2019

301 21.06.2019

302 21.771

303 29

304 86,49

305 50

306 283,32

307 369,81

308 29

309 024/02/2019/ (...)

310 01.03.2019

311 21.06.2019

312 5.904

313 29

314 23,45

315 50

316 76,83

317 100,28

318 30

319 027/02/2019/ (...)

320 06.03.2019

321 26.06.2019

322 16.605

323 27

324 61,42

325 51

326 220,41

327 281,83

328 31

329 028/02/2019/ (...)

330 06.03.2019

331 26.06.2019

332 6.027

333 27

334 22,29

335 51

336 80,00

337 102,29

338 32

339 029/02/2019/ (...)

340 06.03.2019

341 26.06.2019

342 11.832,60

343 27

344 43,76

345 51

346 157,07

347 200,83

348 33

349 030/02/2019/ (...)

350 06.03.2019

351 26.06.2019

352 38.474,40

353 27

354 142,30

355 51

356 510,71

357 653,01

358 34

359 031/02/2019/ (...)

360 06.03.2019

361 26.06.2019

362 13.997,40

363 27

364 51,77

365 51

366 185,80

367 237,57

368 35

369 (...)

370 08.03.2019

371 28.06.2019

372 2.820,39

373 29

374 11,20

375 50

376 37,44

377 48,64

378 36

379 (...)

380 08.03.2019

381 28.06.2019

382 2.312,40

383 29

384 9,19

385 51

386 30,69

387 39,88

388 37

389 (...)

390 08.03.2019

391 28.06.2019

392 27.558,15

393 29

394 109,48

395 51

396 365,81

397 475,29

398 38

399 (...)

400 08.03.2019

401 28.06.2019

402 6.888

403 29

404 27,36

405 51

406 91,43

407 118,79

408 39

409 (...)

410 13.03.2019

411 03.07.2019

412 41.082

413 27

414 151,95

415 51

416 545,32

417 697,27

418 40

419 (...)

420 13.03.2019

421 03.07.2019

422 5.640,78

423 27

424 20,86

425 51

426 74,88

427 95,74

428 41

429 (...)

430 13.03.2019

431 03.07.2019

432 26.568

433 27

434 98,27

435 51

436 352,66

437 450,93

438 42

439 (...)

440 13.03.2019

441 03.07.2019

442 2.820,39

443 27

444 10,43

445 51

446 37,44

447 47,87

448 Razem

449 2.744,76

450 9.156,66

451 11.901,42

452 /dowód: okoliczności przyznane co do zawarcia umów i ich wykonania, potwierdzone umowami (k. 39-94); zamówieniami (k. 95-130; 188-196); fakturami VAT (k. 131-145; 197-223); wyciąg z rachunku bankowego (k. 248-249v; 390-410)/

453 W dniu 4 marca 2019 r. pozwany wystawił na rzecz powoda notę księgową o nr (...) na kwotę 41.269,20 zł tytułem kary umownej za nieterminowe dostawy materiałów objętych zamówieniem nr 70/R- (...) w ramach umowy nr (...).

454 /dowód: nota księgowa (...) z wyliczeniami i umową (k. 411-424)

455 W dniu 4 marca 2019 r. pozwany wystawił na rzecz powoda notę księgową o nr (...) na kwotę 24.881 zł tytułem kary umownej za nieterminową dostawę materiałów w ramach umowy nr (...), z czego 20.799,80 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...) oraz 4.081,20 zł tytułem kary umownej naliczonej za opóźnienie w wykonaniu zamówienia nr 70/R- (...).

456 /dowód: nota księgowa (...) z wyliczeniami i umową (k. 425-437)/

457 W dniu 25 sierpnia 2021 r. powód wystawił na rzecz pozwanego notę obciążeniową o nr 5/08/2021 na łączną kwotę 357.216,59 zł w tym 257.419,91 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych z czego kwota 58.345,28 zł stanowiła odsetki wyliczone na podstawie art. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Kwota 59.451,40 zł stanowiła kwotę rekompensaty za dochodzenie należności.

458 /dowód: nota księgowa nr (...) (k. 335)/

459 Pismem z dnia 8 października 2021 r. pozwany sporządził korekty do noty odsetkowej o nr 5/08/2021.

460 /dowód: korekta noty (k. 358-361); dodatkowy opis do pozycji (k. 362-373)/

461 Żadna ze stron nie kwestionowała faktu wysłania oraz otrzymania wystawionych faktur.

462 Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań świadka M. S. (1), których moc dowodowa nie budziła wątpliwości Sądu. Również żadna ze stron nie zakwestionowała skutecznie ich wiarygodności i prawdziwości.

463 Stan faktyczny w niniejszej sprawie w części, w której pozostawał bezsporny pomiędzy stronami Sąd ustalił na podstawie oświadczeń stron w zakresie, w jakim nie były one kwestionowane przez stronę przeciwną.

464 Na podstawie art. 235²§ 1 i 2 k.p.c. Sąd postanowił pominąć dowód z przesłuchania świadków M. S. (2) oraz G. H.. Zeznania tych świadków nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem powód dochodził odsetek na podstawie ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Kwestia zasadności naliczenia odsetek, o których mowa we ww. ustawie należy do oceny prawnej. Z kolei zarzut potrącenia nie mógł odnieść skutku, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

465 Sąd zważył, co następuje:

466 Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

467 Do transakcji handlowych stanowiących podstawę faktyczną powództwa zastosowanie znajdują przepisy ustawy z 8 marca 2013 o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 1 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. poz. 1649), do transakcji handlowych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Wszystkie umowy zostały zawarte przed tym dniem i posiadają status transakcji handlowych, ponieważ ich przedmiotem była odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, a strony postępowania zawierały je w związku z wykonywaną działalnością. Dlatego zastosowanie mają przepisy poprzednio obowiązujące.

468 Podstawą prawną żądania kwoty 2.744,76 zł jest art. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2020 r. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli strony transakcji handlowej, z wyłączeniem podmiotu publicznego będącego podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej przewidziały w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych po upływie 30 dni, liczonych od dnia spełnienia swojego świadczenia i doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, do dnia zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.

469 Podstawę prawną żądania kwoty 9.156,66 zł stanowi z kolei art. 7 ust. 3 ww. ustawy.

470 Dokonując analizy przywołanego przepisu wskazać należy, iż jak stanowi art. 7 ust. 1 ww. ustawy z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny - wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wierzyciel spełnił swoje świadczenie; 2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.

471 Według art. 7 ust. 2 ww. ustawy, termin zapłaty określony w umowie nie może przekraczać 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, chyba że strony wyraźnie ustalą inaczej i pod warunkiem że ustalenie to nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Zatem podkreślić należy, że termin zapłaty może przekraczać 60 dni, jeżeli strony wyraźnie tak ustalą. Ciężar dowodu tej okoliczności spoczywa na dłużniku, jako że to on wywodzi z tego faktu korzystny dla siebie skutek prawny.

472 Zgodnie z art. 7 ust. 3 ww. ustawy, jeżeli ustalony w umowie termin zapłaty jest dłuższy niż 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, a nie jest spełniony warunek, o którym mowa w ust. 2, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie, po upływie 60 dni przysługują odsetki, o których mowa w ust. 1.

473 Poprzez wyraźne ustalenie rozumieć należy jednoznaczne określenie terminu zapłaty. Art. 3 ust. 5 dyrektywy (...) w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych należy interpretować w ten sposób, że wyrażenie "w umowie wyraźnie ustalono inaczej" stoi na przeszkodzie temu, aby warunek umowny ustalający termin płatności dłuższy niż 60 dni kalendarzowych został ukształtowany jednostronnie przez dłużnika, chyba że można wykazać, przy uwzględnieniu wszystkich dokumentów umownych i warunków zawartych w tej umowie, że strony tej umowy wyraziły zgodną wolę związania się właśnie takim warunkiem (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 lutego 2025 r., sygn. C-677/22). Mamy zatem do czynienia w tym zakresie z realizacją podstawowego aspektu zasady swobody umów, a to swobodnego podjęcia przez wierzyciela decyzji o zawarciu umowy. Odmienna wykładnia art. 7 ust. 2 ustawy ograniczałaby jego zastosowanie tylko do negocjacyjnego trybu zawierania umów. Wykluczałoby to z góry możliwość zawarcia umowy z wydłużonym terminem płatności w trybie ofertowym z zastrzeżeniem niezmienności oferty, czy w trybie przetargu, bądź aukcji. Tymczasem celem art. 7 ust. 2 ww. ustawy jest, niezależnie od trybu zawierania umowy, uwzględnienie szczególnej potrzeby zastrzeżenia terminu dłuższego niż ustawowy. Zawarcie umowy w trybie przystąpienia do umowy, czy w trybie przetargu lub aukcji nie wyklucza zatem przyjęcia, ze mamy do czynienia z wyraźnym ustaleniem terminu zapłaty. Nie ulega zatem wątpliwości, że 120-dniowy termin płatności został wyraźnie ustalony przez strony, gdyż zdaniem Sądu został on w sposób dostateczny wyeksponowany w zawartych między stronami umowach. Artykuł 3 ust. 5 dyrektywy (...) wymaga wyrażenia zgodnej woli tych stron przy zawieraniu umowy, co wykracza poza samo wyraźne wskazanie takiego terminu w warunku umownym, niezależnie od tego, czy umowa, w której znajduje się ten warunek, stanowi w całości lub w części umowę adhezyjną lub umowę o podobnym charakterze (wyrok (...) z 6 lutego 2025r., sygn. C-677/22). Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że takie ruchome wyznaczenie optymalnego terminu zapłaty nie ułatwia wyjaśnienia, czy ustalenie go w umowie w wymiarze przekraczającym 60 dni jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Jeśli umowny dłuższy termin nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela, to zamiast 60-dniowego ustawowego terminu, po upływie którego brak zapłaty prowadzi do powstania odsetek, należy stosować termin przyjęty przez strony (Art. 7 NadmOpTransHandlU red. Machnikowski 2025, wyd. 1/Zagrobelny). Zatem wyraźne ustalenie dłuższego terminu jest dopuszczalne, jeżeli nie jest rażąco nieuczciwe. Ciężar wykazania rażącej nieuczciwości postanowienia na gruncie odnośnego stanu prawnego spoczywa na wierzycielu, ponieważ to on wywodzi z tego tytułu korzystny dla siebie skutek prawny w postaci uprawnienia przewidzianego w art. 7 ust. 3.

474 Jak stanowi art. 11a ww. ustawy oceny, czy postanowienia umowne są rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela, dokonuje się, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności: 1) rażące odstępstwa od dobrych praktyk handlowych, które naruszają zasadę działania w dobrej wierze i zasadę rzetelności; 2) właściwość towaru lub usługi, które są przedmiotem transakcji handlowej.

475 Dokonując analizy godnego ochrony interesu wierzyciela szczególną uwagę należy zwrócić na cel dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011 r., w sprawie zaliczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, który wyrażony został w pkt 12. Chodzi w tym przypadku o kulturę szybkich płatności, m. in. poprzez wprowadzenie jako zasady maksymalnie 60-dniowego terminu płatności. Pkt 13 motywów ww. dyrektywy, przewiduje jednak, że mogą zaistnieć okoliczności, w których przedsiębiorstwa będą wymagać dłuższych terminów płatności, na przykład w sytuacji przyznania kredytu handlowego swoim klientom. Dlatego też należy utrzymać możliwość wyraźnego uzgadniania przez strony terminów płatności dłuższych niż 60 dni kalendarzowych, pod warunkiem jednak, że takie przedłużenie nie będzie rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela, co już wcześniej wspomniano. Jak wynika z pkt 28, dyrektywa powinna zakazać nadużywania swobody zawierania umów na niekorzyść wierzyciela. W konsekwencji w przypadku gdy jakiś warunek w umowie lub praktyka dotyczące daty lub terminu płatności, stopy procentowej odsetek za opóźnienia w płatnościach lub rekompensaty za koszty odzyskiwania należności nie są uzasadnione warunkami przyznanymi wierzycielowi lub służą przede wszystkim temu, aby przysporzyć dłużnikowi dodatkowej płynności finansowej na koszt wierzyciela, może to zostać uznane za takie nadużycie (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011r (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 48, str. 1 z późn. Zm., LEX; wyrok (...) z 6 lutego 2025 r., sygn. C-677/22)

476 Kredyt kupiecki (zwany również towarowym lub handlowym) jest formą zgody sprzedającego na otrzymanie zapłaty za towar bądź wykonaną usługę po terminie dostawy. Nie wymaga szczególnej formy prawnej. Może zostać potwierdzony umową, ustalonymi warunkami lub terminem płatności (wyrok Sądu Najwyższego z 1 lutego 2017 r., sygn. I PK 315/15). Odroczenie terminu płatności stanowi często warunek konieczny zawarcia umowy wobec braku po stronie dłużnika zdolności kredytowej i środków na natychmiastową spłatę po otrzymaniu świadczenia wzajemnego, czyli braku płynności. Klauzula ta decyduje zwykle o nawiązaniu stosunku umownego. Stąd dyrektywa i ustawa nie zmierzają do usunięcia z obrotu kredytu kupieckiego, lecz mają na celu przeciwdziałanie jego nadużywaniu, a więc wymuszaniu na słabszym wierzycielu przez silniejszego dłużnika kredytowania jego działalności.

477 W ocenie Sądu, przewidziany w umowach zawieranych pomiędzy stronami 120-dniowy termin zapłaty stanowi niedozwolone postanowienie umowne o charakterze rażąco nieuczciwym. Przedmiotowe postanowienie było wielokrotnie powielane w umowach i wprowadzane wyłącznie z uwagi na interes ekonomiczny pozwanego, zmierzający do zapewnienia mu dodatkowej płynności finansowej. Tak ukształtowany termin płatności pozostaje, zdaniem Sądu, w sprzeczności z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego i dobrymi obyczajami handlowymi. Podczas gdy wydłużony termin zapłaty winien stanowić jedynie wyjątek od powszechnie przyjętych standardów rynkowych, zgodnie z dyrektywą (...), pozwany uczynił z niego swoją stałą praktykę kontraktową, co wynika zarówno ze stanowiska przedstawionego przez pozwanego jak i zeznań świadka M. S. (1), który zeznał, że powód zostałby pozbawiony możliwości zawarcia umowy z pozwanym, gdyby na taki termin nie wyraził zgody. W tym miejscu należy dodatkowo podkreślić, iż pozwany jest dużym przedsiębiorcą, zdecydowanie większym niż powód, a przypomnieć należy, że termin płatności obarcza wierzyciela ryzykiem gospodarczym działalności dłużnika, a nie odwrotnie. Długie terminy płatności są niewątpliwie sporym obciążeniem dla mniejszych przedsiębiorców, gdyż ciężar ten uniemożliwia wierzycielowi bieżące finansowanie własnej działalności.

478 Za chybione należy uznać również twierdzenia pozwanego, aby wydłużony termin płatności został dostosowany do charakteru jego działalności oraz możliwości płatniczych, skoro ze sprawozdania finansowego pozwanego wynika, iż przyjęty termin nie jest konsekwencją trudności z utrzymaniem płatności finansowej, lecz elementem świadomej strategii finansowej, polegającej na wykorzystaniu taniego kredytu kupieckiego w celu realizacji swoich celów.

479 Wobec powyższego zarzut pozwanego jest nieskuteczny a powodowi należą się odsetki naliczone na zasadzie art. 7 ust. 3, czyli odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych za okres od 61 dnia od doręczenia faktury do dnia wymagalności.

480 Powodowi należały się również odsetki, o których mowa w art. 5 ww. ustawy. Pozwany tej okoliczności w zasadzie nie kwestionował, a bronił się jedynie zarzutem potrącenia. Nie ulega wątpliwości, że powód odpowiednio wcześnie spełniał swe świadczenie, a płatności następowały po upływie 60-dniowego terminu zapłaty.

481 Podstawą prawną żądania kwoty stanowiącej rekompensatę za odzyskiwanie należności jest art. 10 ust. 1 ww. ustawy, który stanowi, że wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:

482 1) 40 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych;

483 2) 70 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych;

484 3) 100 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych. Równowartość kwoty rekompensaty, o której mowa w ust. 1, jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. Niewątpliwie powód był uprawniony do żądania rekompensaty za każdą z nieterminowo opłaconych faktur VAT po upływie 60. dnia od daty doręczenia każdej z faktur. Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011 roku w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych w związku z art. 3 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy w jednej i tej samej umowie przewidziano kolejne dostawy towarów lub kolejne świadczenia usług, mające charakter okresowy, przy czym zapłata za każdą z tych dostaw lub za każde z tych świadczeń powinna nastąpić w określonym terminie, minimalna stała kwota 40 EUR stanowiąca przysługującą wierzycielowi rekompensatę z tytułu kosztów odzyskiwania należności jest należna za każde opóźnienie w płatności (por. wyrok (...) z 1 grudnia 2022 roku, C–370/21). Wspomnieć należy również, iż powód dochodził kwoty rekompensaty w wysokości 40 euro od każdej z faktur, podczas gdy w większości przypadków przysługiwała mu kwota wyższa, tj. 70 euro i 100 euro, albowiem zdecydowana większość faktu opiewała na kwoty wyższe aniżeli 5.000 złotych. Zauważyć również należy, że powód niewłaściwie przyjmował kurs NBP, gdyż kurs ten przyjmował z miesiąca wymagalności danej faktury. Tymczasem jak zostało wyżej wskazane, kurs ten należy przyjmować z miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dane świadczenie stało się wymagalne. Niemniej jednak, skoro powodowi przysługiwały wyższe kwoty na podstawie ww. ustawy, to Sąd nie dokonywał korekty żądania powoda. Z oczywistych względów Sąd nie mógł zasądzić wyższej kwoty, aniżeli kwota dochodzona pozwem, gdyż stanowiłoby to naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. Z kolei zmniejszenie kwoty dochodzonej pozwem tytułem rekompensat nie byłoby zasadne z uwagi na to, że prawo materialne, które Sąd bierze pod uwagę z urzędu przyznaje powodowi wyższe kwoty rekompensat. Z tych też względów należało zasądzić kwoty dochodzone pozwem.

485 Odnosząc się do zarzutu potrącenia, Sąd stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie.

486 Zarzut według prawa procesowego to fakt, którego zaistnienie daje pozwanemu prawo podniesienia zarzutu oraz czynność procesowa, w której pozwany korzysta z prawa podniesienia zarzutu. ( (...) W., O. pozwanego w procesie cywilnym, (...) Nr 6– (...), s. 473)

487 Według art. 505⁴ § 2 k.p.c., powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne, jeżeli roszczenia nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Z kolei zgodnie z art. 505¹k.p.c., w postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia z rękojmi lub gwarancji - jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty.

488 W świetle powołanych przepisów prawa zgłoszenie zarzutu potrącenia jest w postępowaniu uproszczonym niedopuszczalne, jeżeli wierzytelność przedstawiona do potrącenia nie nadawałaby się do rozpoznania w tym postępowaniu. Powołany przepis art. 505⁴ § 2 k.p.c. stanowi o zakazie powoływania się zarówno na potrącenie dokonane w toku procesu, jak i na potrącenie dokonane wcześniej. Jak trafnie zauważa bowiem Sąd Najwyższy w uchwale z 13 października 2005 r., III CZP 56/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 119) w postępowaniu uproszczonym, w przeciwieństwie do postępowania nakazowego (sprzed 7 listopada 2019 r. – przyp. Sądu), ustawodawca ustanawia zakaz zgłaszania zarzutu potrącenia i nie pozwala na powoływanie się na potrącenie i stawianie z tego względu zarzutu potrącenia nawet wówczas, gdy oświadczenie o potrąceniu zostało złożone wcześniej, w szczególności jeszcze przed zawiśnięciem postępowania sądowego.

489 Wierzytelności pozwanego, gdyż przekraczają dwadzieścia tysięcy złotych. Stwierdzić zatem należało, że zarzut potrącenia był nieskuteczny.

490 Analizując jednak dalej, nawet gdyby przyjąć iż tak dokonane potrącenie mogłoby zostać uwzględnione podkreślić należy, iż nie wiadomo jakich stosunków prawnych to oświadczenie dotyczy, z jakich konkretnie umów wynikają noty księgowe i naliczone kary umowne. Jak stanowi art. 203¹§ 1 k.p.c. podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda (pkt 1); o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników (pkt. 2). Pierwsza kategoria wierzytelności, które mogą zostać objęte zarzutem potrącenia, wynika ze związku z wierzytelnością dochodzoną pozwem. Ten związek między wierzytelnościami jest skutkiem tego, że muszą one wynikać z tego samego stosunku prawnego, opartego na umowie, delikcie, prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia itd. To pojęcie należy interpretować w sposób ścisły, co oznacza, że nie może stanowić podstawy zarzutu potrącenia wierzytelność pozwanego, która pozostaje w jakimkolwiek związku z wierzytelnością powoda (Art. 203¹ KPC T. I red. Szanciło 2023, wyd. 2/Szanciło). Podnosząc zarzut potrącenia, pozwany powinien go sprecyzować poprzez jednoznaczne określenie wierzytelności, których dotyczy, oraz wskazanie faktów, na których ten zarzut opiera. Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe uwzględnienie zarzutu procesowego podniesionego przez pozwanego w ramach niniejszego postępowania, bowiem pozwany nie wykazał, aby została spełniona pierwsza z przesłanek, która dotyczy tożsamości stosunku prawnego. Zdaniem Sadu tak naprawdę strona powodowa nie miała możliwości obrony, bo potrącenie zostało dokonane w sposób zbiorczy nie wskazując, które wierzytelności pozwanego zostają potrącane z jakimi konkretnie wierzytelnościami strony powodowej.

491 Podkreślić należy również, że w aktach sprawy brak jest oświadczenia o potrąceniu z dnia 16 października 2019 r., na które powołuje się strona pozwana. Również i z tego względu nie sposób mówić o skuteczności dokonanego potrącenia.

492 Nie sposób również przyjąć, aby oświadczenie o potrąceniu złożone zostało przez pełnomocnika pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Z treści sprzeciwu wynika jednoznacznie, że strona pozwana powołuje się na treść oświadczenia o potrąceniu z 16 października 2019 r., a nie składa oświadczenie o potrąceniu. Z treści sprzeciwu nie wynika, aby pozwany w sposób kategoryczny i jednoznaczny złożył oświadczenie o potrąceniu. Zauważyć również należy, że pozwany reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika. Z treści sprzeciwu musiałoby wynikać jednoznacznie, że pozwany potrąca konkretne przysługujące mu wierzytelności z wierzytelnościami powoda. Takiego oświadczenia w treści sprzeciwu jednak brak.

493 Z powyższych względów nie było zasadnym rozpoznanie zarzutu miarkowania kar umownych.

494 Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

495 O kosztach procesu należnych stronie powodowej Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. W niniejszej sprawie powód wygrał proces w całości, a więc należało zasądzić na jego rzecz zwrot kosztów procesu od pozwanego. Na zasądzoną kwotę 4.617,00 zł składały się:

496 - opłata od pozwu w kwocie 1000,00 zł (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych),

497 - opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł,

498 - koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600,00 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

499 Powyższa kwota zasądzona została wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (art. 98 § 1¹k.p.c.).

500 Asesor sądowy

501 Sebastian Koczułap

502 VII GC 155/22

ZARZĄDZENIE

503 1. Odnotować;

504 2. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanego – pocztą tradycyjną;

505 3. K.. 21 dni lub z wpływem.

506 K., dnia 24 kwietnia 2025 r.

507 Asesor sądowy

508 Sebastian Koczułap