Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 14 lipca 2025 r., VII U 1345/22
wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 14 lipca 2025 r., VII U 1345/22
Tekst
1 Sygn. akt VII U 1345/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
2 Dnia 14 lipca 2025 r.
3 Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
4 i Ubezpieczeń Społecznych
5 w składzie:
6 Przewodniczący: SSR (del.) Zofia Pawelczyk-Bik
7 Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska
8 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2025 r. w Warszawie
9 sprawy S. B.
10 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.
11 o kapitał początkowy
12 na skutek odwołania S. B.
13 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.
14 z dnia 24 października 2022r. znak (...) (...)
15 zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala wysokość kapitału początkowego S. B. na dzień 1 stycznia 1999 roku, przy uwzględnieniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącego 107,87%, na kwotę 121.953,59 zł.
16 Sygn. akt VII U 1345/22
Uzasadnienie
17 S. B. w dniu 2 grudnia 2022 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 24 października 2022 r., znak (...) (...), wnosząc o jej zmianę poprzez przeliczenie kapitału początkowego (odwołanie z dnia 2 grudnia 2022 r. – k. 3-28 a.s.).
18 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z dziesięciu lat kalendarzowych, tj. 1989-1998. Natomiast wskaźnik wysokości podstawy wymiar kapitału początkowego wyniósł 73,74%. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił wynagrodzenia z lat 1977-1984 oraz 1987-1989 tj. na podstawie zaświadczeń przedłożonych z archiwum Wojskowego w T.. W ocenie organu rentowego przedłożone dokumenty nie spełniają wymogów formalnych, tj. na zaświadczeniach brak jest daty urodzenia, imienia ojca, widnieją błędy w nazwisku. Organ rentowy poinformował odwołującego, że sprawa może być przedmiotem ponownego rozpoznania po dostarczeniu prawidłowo wystawionego zaświadczenia lub list płac z archiwum wojskowego (odpowiedź na odwołanie z dnia (...) grudnia 2022 r. – k. 29 a.s.).
19 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
20 S. B., ur. (...), pełnił służbę wojskową w Wojsku Polskim od 25 września 1974 r. do 24 lipca 1989 r. W okresie od 1977-1984 r. pracował na lotnisku w R., natomiast w latach 1987-1989 r. pracował na lotnisku w M. (zaświadczenie z dnia 9 grudnia 1991 r. – k. (...) a.s.; zeszyt ewidencyjny – k. 12-15 a.s.; odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 26 a.s.; wyciąg z aktu urodzenia – k. 27 a.s.; zeznania S. B. – k. 91 a.s.).
21 Archiwum Wojskowe w T. w dniu 15 września 2022 r. wystawiło zaświadczenia o pobieraniu dodatkowych należności pieniężnych przez ubezpieczonego oraz wyciągi z list uposażeń żołnierzy zawodowych (...) Pułku Lotnictwa Myśliwskiego w S., Jednostki Wojskowej nr (...) w W., a także Jednostki Wojskowej nr (...). W zaświadczeniach nie wpisano daty urodzenia ubezpieczonego, imienia ojca, widnieją błędy w nazwisku odwołującego się. W dniu 17 lutego 2025r. Archiwum Wojskowe w T. ponownie wystawiło zaświadczenie, w którym wpisano prawidłowe nazwisko – S. B.. (zaświadczenia –k. 81-82 a.s.; k. 149-165 a.r.).
22 W dniu 21 marca 2002 r. Archiwum Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej w M. wystawiło zaświadczenie, w którym stwierdził, że uposażenie S. B. wyniosło brutto: w 1977 r. – 10 800 zł (od października); 1978 r. – 51 900.00 zł; 1979 r. – 77 470,00 zł; 1980 r. – 77 063,00 zł; 1981 r. – 90 040,00 zł; 1982 r. – 138 158,00 zł; 1983 r. – 180 552,00 zł; 1984 r. – 154 838,00 zł (do sierpnia); 1985 r. – 188 947,00 zł (od maja); 1986 r. – 343 425,00 zł; 1987 r. – 408 624,00 zł; 1988 r. – 632 569,00 zł; 1989 r. – 711 814,00 zł (do lipca) (zaświadczenie z dnia 21 marca 2002 r. – k. 127 a.s.).
23 W dniu 20 maja 2022 r. ubezpieczony złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przeliczenie kapitału początkowego (wniosek z dnia 20 maja 2022 r. – k. 129 a.r.).
24 Decyzją z dnia 24 października 2022 r., znak (...) (...) organ rentowy ustalił wysokość kapitału początkowego S. B. na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 96.750,28 zł. Organ rentowy uwzględnił okresy składkowe łącznie 22 lata, 2 miesiące, 5 dni, tj. 266 miesięcy oraz nieskładkowe łącznie 2 miesiące, 26 dni, tj. 2 miesiące. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1998 r. Wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 73,74%. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustalono w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 73,74 % przez kwotę 1220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w ustawie emerytalnej. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresów: od 1 sierpnia 1989 r. do 10 czerwca 1990 r., ponieważ okres pobierania uposażenia po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. nie jest wymieniony jako okres składkowy lub nieskładkowy; od 23 maja 1991 r. do 23 maja 1991 r., gdyż brak podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne; od 12 lutego 1993 r. do 12 lutego 1993 r., od 21 kwietnia 1998 r. do 30 kwietnia 1998 r., ponieważ okres zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. nie jest wymieniony jako okres składkowy lub nieskładkowy. Organ rentowy nie uwzględnił również dochodów z 1977 r. w kwocie 10 800,00 zł; 1978 r. – 51 900.00 zł; 1979 r. – 77 470,00 zł; 1980 r. – 77 063,00 zł; 1981 r. – 90 040,00 zł; 1982 r. – 138 158,00 zł; 1983 r. – 180 552,00 zł; 1984 r. – 154 838,00 zł; 1985 r. – 188 947,00 zł; 1986 r. – 343 425,00 zł; 1987 r. – 408 624,00 zł; 1988 r. – 632 569,00 zł; 1989 r. – 711 814,00 zł. Do obliczenia wysokości kapitału początkowego ubezpieczonego organ rentowy nie przyjął wynagrodzenia za lata 1977-1984, 1978-1989, ponieważ przedłożone zaświadczenia nie spełniają wymogów formalnych – brak daty urodzenia, imienia ojca lub wystawione są na błędne nazwisko (...). Organ rentowy wskazał, że sprawa może być przedmiotem ponownego rozpatrzenia po dostarczeniu prawidłowo wystawionego zaświadczenia lub list płac z archiwum wojskowego (decyzja ZUS z dnia 24 października 2022 r. – k. 187-189 a.r.).
25 Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania odwołującego S. B.. Zdaniem Sądu, dokumenty w zakresie, w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny, zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uwzględnić przy dokonywaniu ustaleń faktycznych. Oceniając dowody z dokumentów, Sąd miał na względzie, że organ rentowy nie kwestionował wiarygodności zaświadczeń wystawionych przez Archiwum Wojskowe w T., a jedynie podniósł, że dokumenty ten nie spełniają wymogów formalnych, tj. na zaświadczeniach brak jest daty urodzenia, imienia ojca, widnieją błędy w nazwisku. Wskazane okoliczności nie czynią jednak tych dokumentów niewiarygodnymi, dlatego Sąd uwzględnił je. W zakresie dotyczącym błędów w nazwisku ubezpieczonego, Sąd miał na względzie, że są to oczywiste omyłki pisarskie.
26 Jako wiarygodne Sąd ocenił również zeznania ubezpieczonego w zakresie w jakim pokrywają się z pozostałym materiałem dowodowym.
27 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
28 Odwołanie S. B. zasługiwało na uwzględnienie.
29 Z uwagi na przedmiot sporu, tytułem wstępu podkreślania wymaga, że kapitał początkowy, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631, dalej: ustawa emerytalna), ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). Z kolei art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przewiduje, że kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
30 1. okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
31 2. okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
32 3. okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze
33 nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).
34 Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 174 ust. 3). Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 6 ustawy emerytalnej, podstawę wymiaru emerytury (także kapitału początkowego) stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego:
35 1. w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, albo
36 2. w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
37 W myśl art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:
38 1. oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych;
39 2. oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu;
40 3. oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz
41 4. mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19.
42 Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej).
43 Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia kapitału początkowego przebiega według zasad dotyczących ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie, co w szczególności dotyczy katalogu środków dowodowych, jakie służą ubezpieczonemu w postępowaniu przed organem rentowym do wykazania zarówno stażu ubezpieczonego, jak i wysokości przychodów.
44 W dacie wydania przez organ rentowy spornej decyzji możliwość dowodzenia była ograniczona rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412) zwanego dalej ,,rozporządzeniem”, które zmieniło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz. 49 ze zm.). Zgodnie z obowiązującym § 22 ust 1 i ust. 2 rozporządzenia, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa; legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.
45 W analizowanej sprawie organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu do wysokości kapitału początkowego wynagrodzenia z lat 1977-1984 oraz 1987-1989 na podstawie zaświadczeń przedłożonych z Archiwum Wojskowego z T., powołując się na okoliczność, że przedłożone dowody nie spełniają wymogów formalnych, tj. na zaświadczeniach brak jest daty urodzenia, imienia ojca, widnieją błędy w nazwisku ubezpieczonego.
46 Sąd nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 k.p.c. i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Według art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c., sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006 r., III AUa 1096/05).
47 W analizowanej sprawie Sąd Okręgowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał za zasadne uwzględnienie informacji wynikających z zaświadczeń z dnia 15 września 2022 r. przedłożonych z Archiwum Wojskowego w T.. Jednakże w dniu 17 lutego 2025r. Archiwum Wojskowe w T. ponownie wystawiło zaświadczenie, w którym wpisano prawidłowe nazwisko – S. B.. Potwierdza ono, że Pan S. B. pełnił zawodową służbę wojskową w Jednostce Wojskowej nr (...) w W.. Zdaniem Sądu przyjęte przez organ rentowy stanowisko i zakwestionowanie tych dokumentów jest niezasadne i zdecydowanie zbyt formalistyczne. Co prawda, w zaświadczeniach błędnie zostało wpisane nazwisko odwołującego (...) zamiast (...), jednakże błędy te stanowią jedynie literówki w nazwisku. Pomimo, że sporne zaświadczenie nie zawierałovdaty urodzenia i imienia ojca ubezpieczonego, nie budzi wątpliwości, że S. B. pełnił służbę wojskową w Wojsku Polskim w spornym okresie, co wynika z zaświadczenia z dnia 9 grudnia 1991 r. Dodatkowo ubezpieczony przedstawił skrócony odpis aktu małżeństwa i wyciąg z aktu urodzenia, który potwierdza, że urodził się (...) i jest synem J. i H.. Organ rentowy, choć powoływał się na braki formalne zaświadczeń wystawionych przez Archiwum, to nie kwestionował kwot w nich wskazanych. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby powyższe dokumenty dyskwalifikować jako środek dowodowy. W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe potwierdza, iż przedłożona przez odwołującego dokumentacja zawiera dostatecznie jasne informacje pozwalające na ustalenie wysokości dochodu, jaki uzyskiwał w spornym okresie.
48 Rozstrzygnięcie powyższej okoliczności pozwalało zatem na uwzględnienie spornych wynagrodzeń odwołującego przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego. Zaliczenie spornych okresów jako okresów składkowych miało wpływ na ustalenie kapitału początkowego ubezpieczonego. W związku z powyższym Sąd Okręgowy zobowiązał organ rentowy do hipotetycznego obliczenia kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie organ rentowy (k. 95-96) przedstawił stosowne obliczenie, zgodnie z którym ustalił kapitału początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. – 121.953,59 zł, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego na 107,87%. Wyliczenia organu rentowego nie były kwestionowane przez odwołującego się, bowiem nie wniósł wobec nich zastrzeżeń.
49 W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznając odwołanie S. B. za zasadne zważył, że skarżona decyzja podlegała stosownej zmianie na podstawie art. 477¹⁴§ 2 k.p.c. zgodnie z sentencją wyroku.
50 sędzia Zofia Pawelczyk-Bik