Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 28 lutego 2023 r., VIII Cz 856/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 28 lutego 2023 r., VIII Cz 856/22

Tekst

1 Sygn. akt VIII Cz 856/22

Uzasadnienie

2 W dniu 10 października 2022 r. notariusz M. M. w B. sporządził protokół odmowy dokonania czynności notarialnej, wnioskowanej przez skarżącego, polegającej na sporządzeniu w formie wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej T. R..

3 Zażalenie na powyższą czynność notariusza wniósł wnioskodawca zarzucając mu naruszenie przepisu art. 95n § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie poprzez błędną wykładnię przesłanki interesu prawnego, co skutkowało przyjęciem, iż wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej T. R., podczas gdy złożona wraz z wnioskiem kopia tytułu wykonawczego potwierdza istnienie wierzytelności, dłużnik wnioskodawcy jest spadkobiercą zmarłej, a tym samym wnioskodawca wykazał interes prawny.

4 Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej czynności na podstawie art. 83 § 1 w zw. z art. 95n § 3 w/w ustawy oraz o zasądzenie od notariusza na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, opłaty od zażalenia oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

5 Odnosząc się do zażalenia notariusz uzasadnił swoje stanowisko wskazując, że wnioskodawca nie wykazał istnienia interesu prawnego w uzyskaniu w/w wypisu zgodnie z art. 95n § 3 ustawy prawo o notariacie. Zdaniem notariusza, osobą trzecią, która w trybie tego przepisu może otrzymać wypis aktu poświadczenia dziedziczenia może być wierzyciel osoby zmarłej, po której notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia lub spadkobierca ustawowy, który nie brał udziału w sporządzeniu protokołu dziedziczenia i został przez innych spadkobierców ustawowych pominięty w toku jego sporządzania. Wnioskodawca nie wykazał natomiast, aby spadkobierczyni była jego dłużnikiem, uzasadniając wniosek tym, że jego dłużnikiem jest jeden ze spadkobierców zmarłej.

6 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

7 Zażalenie okazało się zasadne.

8 Zgodnie z art. 95n § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1799; dalej: ustawa) wypis zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia może być wydany osobie, która wykaże istnienie interesu prawnego.

9 Krąg podmiotów, mogących mieć interes prawny w zakresie wydania im wypisu, nie jest enumeratywnie określony. Przy jego określeniu należy odwoływać się wprost do wskazań zawartych w literaturze i orzecznictwie na tle art. 1025 k.c. (tak też M. Grodzicka, Obowiązek wydania wypisu, s. 11 oraz A. Oleszko, Komentarz. Cz. 2, t. 2, art. 95n, Nb 6; do podobnych wniosków – mimo braku odwołania się do art. 1025 k.c. – dochodzi A. Szereda, Czynności notarialne, art. 95n, Nb 8). Pojęcie interesu prawnego powinno być więc w tym kontekście rozumiane w sposób szeroki (por. w tym zakresie szerzej W. Borysiak, w: K. Osajda, Komentarz, 2013, t. III, art. 1025, Nt 12 i n.).

10 Odnosząc się do interesu prawnego w rozumieniu art. 1025 k.c. wskazać należy, że interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku mają także wierzyciele spadkobiercy. Podmioty te mogą bowiem w wyniku stwierdzenia nabycia spadku znaleźć się w korzystniejszej dla siebie sytuacji prawnej, gdyż będą mogły skierować egzekucję także do aktywów należących do spadku lub – przykładowo – do całego przedmiotu, który kiedyś był współwłasnością spadkodawcy i spadkobiercy, a w całości przeszedł na spadkobiercę (por. A. Napiórkowski, Postępowanie, s. 738; A.Szpunar, Zmiana postanowienia, s. 38; P.Księżak, Prawo spadkowe, 2017, Nb 500 oraz B. Kordasiewicz, w: System PrPryw, t. 10, 2015, s. 570, Nb 14). Podkreślić należy także, że w orzecznictwie przyjmuje się, że wierzycielom spadkobiercy może przysługiwać prawo do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę wydanego już postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (post. SN z 10.5.1966 r., II CR 205/66, OSNCP 1966, Nr 12, poz. 224). Opierając się na argumentacji zawartej w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia, należy przyjąć, że wierzycielom spadkobiercy przysługuje także prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku .

11 Mając na uwadze powyższe, jako przykłady podmiotów, które posiadają interes prawny w uzyskaniu wypisu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w trybie art. 95n § 3 ustawy Prawo o notariacie, można wskazać osoby uprawnione ze względu na fakt przysługiwania im potencjalnych praw do spadku (np. nabywcy spadku oraz udziału w spadku); osoby zainteresowane wykazaniem, że nie są spadkobiercami; jak również podmioty pozostające w stosunkach zobowiązaniowych ze spadkodawcą lub spadkobiercą (np. wierzyciele spadkodawcy i wierzyciele spadkobiercy – w tym osoby uprawnione do zachowku, zapisobiercy zwykli oraz dalsi zapisobiercy), kurator spadku, czy wykonawca testamentu (zob. Komentarz do art. 95n PrNot red. Osajda 2018, wyd. 1/Borysiak, Legalis; Komentarz do art. 95n PrNot red. Szereda 2022, wyd. 1/Sadowska; Legalis).

12 Mając na uwadze powyższe uznać należało, że skarżący, jako wierzyciel spadkobiercy zmarłej T. R., posiada interes prawny w rozumieniu art. 95n § 3 ustawy, a zatem był uprawniony do złożenia wniosku o wydanie mu wypisu poświadczonego aktu dziedziczenia po w/w zmarłej.

13 Dlatego Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 83 § 1 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił odmowę dokonania czynności notarialnej jak w pkt 1 postanowienia.

14 O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.