Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 20 sierpnia 2025 r., VIII Ca 307/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 20 sierpnia 2025 r., VIII Ca 307/25

Tekst

1 VIII Ca 307/25

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy w Toruniu:

3 I. zasądził od pozwanych M. P. i J. P. solidarnie na rzecz powoda (...)kwotę 56.486,37 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 kwietnia 2023 roku;

4 II. nakazał pobrać od pozwanych solidarnie na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Rejonowego w Toruniu kwotę 2.824 zł tytułem opłaty sądowej, od uiszczenia której powód był zwolniony;

5 III. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

6 Sąd Rejonowy oparł się na następujących ustaleniach faktycznych:

7 J. P. i M. P. we wspólności ustawowej małżeńskiej są użytkownikami wieczystymi nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w T. przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta (...). Pozwani J. P. i M. P. na użytkowanych nieruchomościach prowadzą zakład (...). Opłata roczna za użytkowanie wieczyste nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie wynosi 56.486,37 zł. Pismem z dnia 28 sierpnia 2023 r. powód wezwał pozwanych do uiszczenia opłaty.

8 Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Rejonowy wskazał, że istota sporu dotyczyła tylko problemu prawnego dot. zwolnienia z opłaty, zaś kwestie te były już wielokrotnie rozpoznawane na kanwie tożsamych spraw między tymi samymi stronami rozpoznawanych w tymże sądzie. Zdaniem Sądu Rejonowego, obowiązek uiszczania opłat rocznych przez pozwanych (użytkowników wieczystych) na rzecz Skarbu Państwa – (...) należało ocenić jako oczywiście zasadny. Wskazano, że jedynym podnoszonym przez pozwanych zarzutem było, czy dochodzona opłata za wieczyste użytkowanie objęta jest zwolnieniem podmiotowym, na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej. W ocenie Sądu I instancji ,wskazane w tym przepisie pojęcie „opłaty” w tym kontekście należy rozumieć jako należności publicznoprawne, tak jak wymienione w pkt 1 cytowanego przepisu podatki. Sąd Rejonowy podzielił stanowisko, że opłaty z tytułu użytkowania wieczystego mają natomiast charakter cywilnoprawny jako że stanowią zapłatę za korzystanie z nieruchomości, zgodnie z umową zawartą ze Skarbem Państwa czy jednostką samorządu terytorialnego. Wskazano, że wykładnia ta ma charakter utrwalony i powszechny, na co wskazują też załączone do repliki na sprzeciw ministerialne odpowiedzi na interpelacje poselskie ( wyrok z uzasadnieniem – k. 82, 90-91v.).

9 Apelację od powyższego wyroku w całości wnieśli pozwani, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na zastosowaniu rozszerzającej interpretacji treści art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zakresie dowolnie przyjętej przez skład orzekający listy wyłączeń opłat nie uprawniających do uzyskania ulgi, tj. przyjęcie wbrew literalnej wykładni prawa, iż słowo „opłaty” nie dotyczy opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu w sytuacji gdy ustawodawca tego nie czynił.

10 W oparciu o powyższy zarzut pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów według norm przepisanych ( apelacja – k. 66-67v.).

11 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie w całości apelacji wniesionej przez pozwanych oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

12 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

13 Apelacja pozwanych była bezzasadna.

14 Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu I instancji, stojące u podstaw wydanego przez ten Sąd orzeczenia, znajdujące się w jego pisemnym uzasadnieniu przyjmując je za własne i czyniąc podstawą własnego rozstrzygnięcia. Zbędnym było zatem ich powtarzanie, podobnie jak rozważań Sądu Rejonowego dotyczących znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów.

15 Na etapie postępowania apelacyjnego nadal pozostaje sporna kwestia, czy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm. dalej: ustawa) prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony z obowiązku uiszczania opłaty za użytkowanie wieczyste gruntów. Apelujący konsekwentnie podtrzymują stanowisko, że opłata za użytkowanie wieczyste gruntów objętych pozwem podlega regulacji określonej w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy. W związku z tym pozwani wskazują, że są uprawnieni do zwolnienia z opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntów wymienionych w pozwie, a powód nie ma tytułu prawnego do wystąpienia z roszczeniem o jej zapłatę.

16 Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 31 ust. 1 prowadzący zakład pracy chronionej spełniający warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b, lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego zakładu jest zwolniony z:

17 1) podatków, z zastrzeżeniem ust. 2, z tym że:

18 a) z podatków od nieruchomości, rolnego i leśnego - na zasadach określonych w przepisach odrębnych,

19 b) z podatku od czynności cywilnoprawnych - jeżeli czynność przez niego dokonana pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzeniem zakładu;

20 2) opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym.

21 Odnosząc się do apelacji, strona pozwana w zasadzie powtórzyła w jej uzasadnieniu argumenty, które zostały już przedstawione w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Ponadto apelujący podnieśli, że powołanie się przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na orzecznictwo sądów administracyjnych nie powinno mieć bezpośredniego przełożenia na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zaznaczyć jednak należy, że już w sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwani wskazywali, iż orzeczenia z zakresu sądownictwa administracyjnego, choć są im znane, nie mają bezpośredniego zastosowania w sprawach cywilnych.

22 Podkreślenia zatem wymaga, że pomimo różnic pomiędzy właściwością sądów administracyjnych i cywilnych, przywołanie orzeczeń sądów administracyjnych w niniejszej sprawie jest zasadne, ponieważ dotyczą one wykładni tych samych przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Interpretacja przepisów dotyczących zwolnień z opłat, w tym opłaty za użytkowanie wieczyste, jest spójna i jednolita niezależnie od rodzaju postępowania. W związku z tym, orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi ważny punkt odniesienia i może być pomocne przy rozstrzyganiu kwestii prawnych pojawiających się również w sprawach cywilnych, co jest powszechną praktyką w orzecznictwie.

23 W odniesieniu do niniejszej sprawy przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym opłaty roczne za korzystanie przez użytkownika wieczystego z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego mają charakter cywilnoprawnych świadczeń okresowych i to bez względu na źródło powstania samego prawa (umowa, decyzja, ustawa). Opłaty roczne stanowią bowiem ekwiwalent pieniężny za możliwość korzystania przez użytkownika wieczystego z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z wyłączeniem innych osób. Wieczysty użytkownik uiszcza opłatę roczną przez czas trwania swego prawa (art. 238 k.c.), a uszczegółowienie tej regulacji następuje w przepisach art. 71-81 u.g.n.. (por. wyrok NSA z 19.04.2023 r., I OSK 583/22, LEX nr 3581734). Nie wpływa to jednak na cywilnoprawny charakter opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, której podstawy prawne zostały określone w przepisach prawa materialnego, tj. Kodeksie cywilnym. Stanowisko, zgodnie z którym opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego ma charakter cywilnoprawny, znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyrok SN z 21.06.2001 r., IV CKN 387/00, LEX nr 1211983). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że opłaty nieposiadające charakteru publicznoprawnego nie mieszczą się w zakresie zwolnień przewidzianych w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2007 r. IV SA/Wa 1681/07, LEX nr 493914). Sąd Okręgowy w pełni podziela tę linię orzeczniczą oraz przedstawione stanowisko, uznając je za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

24 Należy także wskazać, na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003 r. (sygn. akt III CZP 69/03, OSNC 2004, nr 12, poz. 193) oraz analogiczną uchwałę z dnia 2 grudnia 2003 r. (sygn. akt III CZP 91/03, OSNC 2004, nr 12, poz. 195), w których jednoznacznie stwierdzono, że zwolnienie z opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nie obejmuje opłat sądowych. Powyższe prowadzi do wniosku, że przepis ten nie wprowadza generalnego zwolnienia prowadzących zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej od wszystkich opłat, niezależnie od ich charakteru, za wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym.

25 Podsumowując, Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko, zgodnie z którym opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego – ze względu na swój cywilnoprawny charakter – nie mieści się w zakresie zwolnień przewidzianych w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W tym miejscu zaznaczyć również należy, że nawet w przypadku przyjęcia, iż prowadzący zakład pracy (...) korzysta ze zwolnienia od obowiązku uiszczania rocznej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, to zwolnienie to w żadnym wypadku nie mogłoby być rozszerzone na M. P., która nie spełnia warunków uprawniających do takiego zwolnienia.

26 W konsekwencji, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną w całości.

27 O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawie art. 98 §1, §1¹ i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., zasądzając z tego tytułu solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2.700 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanym do dnia zapłaty, na którą to kwotę składa się wynagrodzenie reprezentującego powoda pełnomocnika ustalone zgodnie z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm..