Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2026 r., II Ca 453/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2026 r., II Ca 453/25

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 453/25

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we X. przeciwko Z. P. o zapłatę (sygn. akt I C 445/24):

3 I. zasądził od pozwanego Z. P. na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we X. kwotę 3.111,75 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od kwoty 2.897,57 zł od dnia 01 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty,

4 II. oddalił powództwo w pozostałam zakresie,

5 III. zasądził od pozwanego Z. P. na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we X. kwotę 697,94 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

6 IV. przyznał kuratorowi C. P. od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 480 zł tytułem wynagrodzenia.

7 Powyższe rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji oparł na ustalonym stanie faktycznym i rozważaniach przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu wyroku na k. 93v – 96v akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią swojego rozstrzygnięcia.

8 Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł powód, zaskarżając wyrok sądu rejonowego w części oddalającej powództwo i zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:

9 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 385¹ § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. polegające na przyjęciu, że prowizja z tytułu udzielenia kredytu stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, mimo że przepis art. 358¹ § 1 k.c. nie ma zastosowania do postanowień umownych określających główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a jak ustalono w sprawie prowizja stanowi wynagrodzenie banku z tytułu wykonania czynności bankowej i jednocześnie nie ustalono, aby postanowienie to było sformułowane w sposób niejednoznaczny

10 2. naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie art. 6 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że powód nie wykazał, iż przysługuje powodowi prawo do dochodzenia kwoty z tytułu pobranej kwoty prowizji.

11 Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę wyroku z dnia 20.12.2024r poprzez wydanie wyroku zasądzającego kwotę 5005,17 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 3741,70 zł od dnia 01-08-2022r. do dnia zapłaty, o rozpoznanie sprawy także pod nieobecność powoda oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

12 W odpowiedzi na apelację kurator dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej wniósł o oddalenie apelacji tej w całości, nieobciążanie pozwanej kosztami postępowania, przyznanie kuratorowi wynagrodzenia wedle norm przepisanych.

13 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

14 Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.

15 Wstępnie zauważyć należało, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, a sąd okręgowy w postępowaniu apelacyjnym nie przeprowadził postępowania dowodowego. Ustawodawca w takiej sytuacji w art. 505¹³ § 2 k.p.c. przewidział, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.

16 Bacząc na powyższe oraz dokonując ponownej merytorycznej oceny zasadności żądania zważając na jego treść i zakreśloną podstawę faktyczną powództwa o zapłatę zauważyć trzeba, że podstawę żądania pozwu stanowił przepis art. 720 § k.c., w myśl którego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

17 Pozwana, zawierając z powodową spółką umowę pożyczki z dnia 19 listopada 2018 r. (...) (k. 10 – 13) – stanowiącą podstawę dochodzonego roszczenia –występowała niewątpliwie w charakterze konsumenta w rozumieniu art. 22¹ k.c.

18 Dostrzec w tym miejscu należało, że nie miały jednak w przedmiotowym postępowaniu zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu z udziałem konsumentów (art. 458¹⁴ i n. k.p.c.). W myśl bowiem art. 19 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która to ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 1 lipca 2023 r., w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nie stosuje się przepisów art. 458¹⁴ -458¹⁶, art. 505¹⁸, art. 505¹⁹ oraz art. 569 § 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Pozew w niniejszej sprawie został zaś złożony w dniu 9 listopada 2022 r.

19 Okoliczność, że pozwana występowała w charakterze konsumenta jest o tyle istotna, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. UE.L. 1993.95.29) – a do umowy stron dyrektywa znajduje zastosowanie - mają nieuczciwy charakter i by dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą, o ile sąd ów posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu prawnego i faktycznego (zob. wyrok z 13 września 2018 r. Profi Credit Polska C-176/17, EU:C:2018:711, pkt 42; z dnia 21 kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, pkt 52 oraz z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 58). W sprawie, gdzie pozwanym jest konsument, także wynikająca z art. 76 Konstytucji RP regulacja dotycząca obowiązku zapewnienia jego skutecznej ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, wymaga, aby sądy mogły badać zgodność z prawem postanowień umowy o pożyczkę konsumencką zabezpieczoną wekslem własnym in blanco (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., I NSNc 22/20). Jak zaś wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 7 listopada 2019 r. wydanym w sprawach C 419/18 i C 483/18, jakkolwiek nie ma przeszkód, aby weksel in blanco stanowił sposób zabezpieczenia roszczeń wobec konsumenta, to jednak jeżeli okoliczności związane z roszczeniem wekslowym budzą wątpliwości sądu, przedsiębiorca obowiązany jest przedstawić dokumenty stwierdzające treść umowy głównej lub porozumienia wekslowego, o ile nie znalazły się one już wcześniej w aktach sprawy. Realizacji tego obowiązku służy art. 485 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 września 2021r., zgodnie z którym jeżeli dłużnikiem jest konsument, niezbędne jest przedstawienie wraz z pozwem umowy, z której wynika roszczenie zabezpieczone wekslem, wraz z deklaracją wekslową i załącznikami. W treści pozwu skierowanego przeciwko osobie fizycznej zamieszcza się oświadczenie o tym, czy roszczenie dochodzone pozwem powstało w związku z umową zawartą z konsumentem.

20 W rozpatrywanej sprawie z uwagi na skierowanie przez stronę powodową roszczenia przeciwko konsumentowi sąd zobowiązany był zbadać z urzędu zgodność z prawem postanowień umowy z dnia 19 listopada 2018 r., nr (...), w tym ocenić, czy opłaty przewidziane w związku z udzieleniem pożyczki, były dopuszczalne pod względem prawnym.

21 W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane były fakty, że strony zawarły powołaną umowę pożyczki, i że, jak podała powodowa spółka, pozwana tytułem spłaty rat pożyczki dokonała łącznie wpłat na kwotę 425,30 zł. Wobec nieregulowania dalszych płatności, pismem z dnia 3 lutego 2020 r. (k. 16) powód wypowiedział pozwanej umowę pożyczki nr (...) w całości, z 30-dniowym okresem wypowiedzenia. W dniu 31 lipca 2022 r. powód wystawił wyciąg z ksiąg banku (k. 20 – 21), wedle którego wymagalna należność Z. P. wynosi 5.005,17 zł (kwota dochodzona pozwem).

22 Strona pozwana (ustanowiony kurator dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej) zakwestionowała powództwo co do zasady i co do wysokości, podnosząc, że na podstawie przedłożonych dokumentów nie można ustalić, jakich wpłat dokonywała pozwana i w jaki sposób zostały one zarachowane.

23 W postępowaniu apelacyjnym sporna pozostawała kwestia klauzul abuzywnych, w zakresie rażąco wygórowanych kosztów pozaodsetkowych, to jest prowizji w kwocie 1.325 zł. Całkowita zaś kwota pożyczki wyniosła 2.650 zł. Wynikająca z umowy całkowita kwota do zapłaty opiewała 5.104,20 zł, tj. kapitał, prowizja oraz odsetki umowne w kwocie 1.128,89 zł.

24 Z uwagi na zestawienie kwoty pożyczki oraz naliczonej prowizji uznać należało, że kwota okołoodsetkowa naliczona przez pożyczkodawcę stanowi obejście przepisów o odsetkach ustawowych. Wskazać dodatkowo w odniesieniu do zarzutów apelacyjnych należy, że okoliczność, w której opłata nie przekracza maksymalnego limitu nie wyłącza kontroli postanowień wzorca umowy, które odnoszą się do takich kosztów, pod kątem skuteczności ich inkorporacji do stosunku prawnego i pod kątem ich abuzywności (tak: T.Czech, artykuł M.Pr.Bank.2016.2.52). Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 września 2020 r. (II CNP 1/20), w kontekście art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim okoliczność, iż dane postanowienie umowne mieści się co do zasady w granicach określonych ustawą, nie wyłącza uznania go za niedozwolone w stosunku z konsumentem (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13 oraz wyrok z dnia 3 września 2020 r. w połączonych sprawach C-84/19, C-222/19, C-252/19). Stanowisko to potwierdził w uchwałach z dnia 27 października 2021 r. (III CZP 43/20 i IIII CZP 42/20) Sąd Najwyższy stwierdzając, iż okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone.

25 Potwierdzając prawo firm pożyczkowych do pobierania prowizji z tytułu udzielenia pożyczki, uznać jednocześnie należy, że ich wysokość musi być uzasadniona treścią łączącego strony stosunku. Wyznaczenie ustawą ograniczeń w postaci maksymalnego pułapu tego rodzaju opłat nie oznacza pełnej swobody czy dowolności w ich kształtowaniu do wysokości wyznaczonych ustawą granic. Ustawodawca wprowadza tylko nieprzekraczalny, maksymalny dopuszczalny prawem poziom tego rodzaju należności umownych, w ramach którego pożyczkodawca może zastrzegać opłaty, które muszą jednak znajdować racjonalne odniesienie do faktycznie ponoszonych przez niego kosztów i nie mogą być zastrzegane w nadmiernie wygórowanej wysokości. Przedsiębiorca udzielający pożyczki konsumentowi powinien zadbać o to, aby zachowane zostały rozsądne proporcje między wysokością pobieranych odsetek, opłat i prowizji, a wysokością pożyczonej sumy i wyważyć interesy stron umowy.

26 Przede wszystkim trzeba mieć na względzie, że zastrzeżenie prowizji w rażąco wygórowanej wysokości stanowi próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych, a więc może być oceniane jako działanie, które godzi w dobre obyczaje oraz narusza interesy pozwanego jako konsumenta, zatem może stanowić niewiążącą pozwaną klauzulę abuzywną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.

27 Nie budzi przy tym wątpliwości sądu odwoławczego, że wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. (tak też np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III CZP 43/20). Nie można uznać, że postanowienie to charakteryzuje umowę pożyczki i definiuje samą istotę tego stosunku umownego. Dość bowiem wspomnieć, że nawet w zwykłej umowie kredytu zastrzeżenie prowizji od udzielonego kredytu ma jedynie charakter fakultatywny (por. art. 69 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe), a kodeksowa regulacja umowy pożyczki w ogóle o takim świadczeniu nie wspomina. Jest także jasne, że przedmiotowe postanowienie nie dotyczy świadczeń podstawowych w postaci kwoty, którą bank zobowiązał się udostępnić pozwanej, ani spłaty tej przez pozwanego. Zostało również wyraźnie wyodrębnione od obowiązku zapłaty odsetek. Niezależnie od powyższego, wbrew stanowisku skarżącego, nie sposób też uznać, że sporne postanowienie jest oczywiście jasne i zrozumiałe. W świetle w szczególności pozostałych postanowień umowy, nie jest możliwe stwierdzenie, że właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł zrozumieć lub wywieść z całej umowy, w szczególności jaki jest charakter tej należności, za jakie świadczenie się należy (por. wyrok TSUE w sprawie C-84/19).

28 Dalej sąd okręgowy miał na względzie, że wprawdzie wskazana wyżej opłata dodatkowa mieści się w ramach zakreślonych przez art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, jednak uznać należy ją za abuzywną. Wskazana umowa nie zawierała przy tym wyjaśnienia, co stanowiło podstawę wyliczenia prowizji na tak wysokim – 50 % w stosunku do wysokości udzielonej pożyczki – poziomie. Również w postępowaniu sądowym powód nie uznał za stosowne wyjaśnienia, w jaki dokładnie sposób opłaty powyższe zostały skalkulowane. Podkreślenia wymaga, że zasadność obciążenia pożyczkobiorcy prowizją ukształtowaną na tak wysokim poziomie w relacji do kwoty wypłaconego kredytu musi być każdorazowo podyktowana ściśle określonymi względami związanymi z procesem udzielenia konkretnej umowy kredytu. Zastrzeżona na rzecz przedsiębiorcy prowizja nie może stanowić zakamuflowanego oprocentowania w postaci zryczałtowanej, którego wysokość przekracza dozwolone prawem granice odsetek umownych. Słusznie zatem sąd rejonowy uznał postanowienia umowy pożyczki odnoszące się do prowizji za nieważne na gruncie art. 58 § 1 k.c., i w konsekwencji, że naliczona przez powoda prowizja powodowi się nie należy, a zatem pozwana winna dokonać zwrotu jedynie kapitału pożyczki i odsetek umownych. Sąd okręgowy argumentację sądu rejonowego zawartą w uzasadnieniu skarżonego wyroku w pełni akceptuje i przyjmuje za własną.

29 Bacząc na powyższe, sąd okręgowy w punkcie I. sentencji wyroku oddalił apelację powoda (art. 385 k.p.c.).

30 W punkcie II. sąd okręgowy przyznał kuratorowi C. P. kwotę 180 zł tytułem wynagrodzenia za czynności kuratora nieznanej z miejsca pobytu pozwanej w postępowaniu apelacyjnym. Kwotę tę ustalono stosownie do przepisów § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

31 W punkcie III. wyroku, stosownie do reguły odpowiedzialności za wynik procesu, nakazano pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie wskazaną wyżej kwotę 180 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, obejmujących wydatki za wynagrodzenie kuratora pozwanej w postępowaniu apelacyjnym, zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

32 Monika Rabiega

33 (...)

34 1. (...)

35 2. (...)

36 3. (...)