Postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 24 kwietnia 2026 r., I Ca 43/26

postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 24 kwietnia 2026 r., I Ca 43/26

Tekst

1 Sygn. akt I Ca 43/26

POSTANOWIENIE

2 Dnia 24 kwietnia 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodnicząca:

6 sędzia Małgorzata Jędrzejewska

7 po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2026 r. w T.

8 na posiedzeniu niejawnym

9 sprawy z urzędu

10 z udziałem N. U. (1), A. I. (1), V. K. (1), V. K. (2), F. K. (2), N. K. (2), P. K., X. K. (1), N. K. (6), M. K. (1), X. X. (1), J. G. (1), małoletnich H. N. (2) i G. N. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową - matkę H. N. (1), małoletniego V. reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych - rodziców A. I. (1) i H. I., Daniny N. U. (2), H. K. (2), N. K. (1), X. K. (3), N. K. (5), X. N., L. K., H. U. (4), U. E. (2), N. E. (1), V. E. (1), U. E. (1), U. U., H. U. (2), H. U. (7), T. U., V. X. (2), A. U. (1), H. U. (1), V. U. (1), X. U. (1), J. R. (1), J. U. (2), małoletniej J. U. (3) reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych - rodziców E. H. i K. U., N. U. (3), E. U. (1), małoletniego V. U. (2) reprezentowanego przez ojca X. U. (1), J. U. (1), X. U. (3), małoletniego N. U. (4) reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych - rodziców H. i J. U. (4), L. U., małoletniej Ł. U. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych - rodziców J. i H. U. (1), małoletnich V., H. i V. R. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową - matkę J. R. (1), Ł. H., Miasta T., H. N. (1), małoletniego H. E. reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych - rodziców N. E. (1) i V. E. (2), małoletniej P. E. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych - rodziców U. E. (1) i N. E. (5), małoletniego K. E. reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych - rodziców N. E. (1) i V. E. (2), Ł. E., małoletniego V. E. (4) i małoletniego G. E. reprezentowanych przez matkę V. E. (1), małoletniej U. K. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych - rodziców H. K. (8) i N. K. (1), małoletnich: N. G. (2), N. G. (1) i G. G. reprezentowanych przez przedstawicieli ustawowych - rodziców J. G. (1) i V. G.

11 o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po C. K. (1)

12 na skutek apelacji uczestnika Miasta T. od postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 13 stycznia 2026 r. sygn. akt I Ns 524/19

13 postanawia:

14 I. Zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 13 stycznia 2026 r. sygn. akt I Ns 524/19 w ten sposób, że nadać mu treść: „Zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I Ns 851/17 w ten sposób, że stwierdzić, że spadek po C. K. (1) synu A. i H. T. z domu U., zmarłym dnia 21 listopada 2016 r. w T., ostatnio stale zamieszkałym w T. na podstawie ustawy nabył wnuk siostry V. s. H. z domu K. i A. w całości z dobrodziejstwem inwentarza”.

15 II. Oddalić apelację w pozostałym zakresie.

16 III. Stwierdzić, iż zainteresowani we własnym zakresie ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

17 Sygn. akt I Ca 43/26

Uzasadnienie

18 Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy w Łomży wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany postanowienia z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I Ns 851/17 o stwierdzenie nabycia spadku po C. K. (1).

19 Podstawą zarządzenia było wydanie orzeczeń w sprawach o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku przez dzieci spadkodawcy V. K. (1), V. K. (2), N. K. (2), H. N. (2) i G. N. - wskazane jako spadkobiercy w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku (k. 13 akt I Ns 851/17, k. 44 akt I Ns 624/18, k. 62 akt I Ns 329/18).

20 Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r. sygn. akt I Ns 524/19 zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I Ns 851/17 w ten sposób, że stwierdził, że spadek po C. K. (1) synu A. i H. T. z domu U., zmarłym w dniu 21 listopada 2016 r. w T., którego ostatnim miejsce zwykłego pobytu była T. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyło w całości Miasto T. oraz ustalił, że nieuiszczone koszty sądowe obciążają Skarb Państwa oraz że zainteresowani we własnym zakresie ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

21 Sąd Rejonowy ustalił, iż z uwagi na to, że zstępni spadkodawcy odrzucili spadek po nim, nie mieli swoich, dzieci, a rodzice spadkodawcy nie żyli w chwili otwarcia spadku (H. K. (1) zmarła w dniu 2.09.1995 r. i w chwili śmierci była wdową - k. 171, 172), do dziedziczenia doszło rodzeństwo spadkodawcy w osobach N. U. (1), F. K. (1) i M. K. (1), którzy zostali wezwani do udziału w sprawie postanowieniem z dnia 5 lipca 2019 r. (k. - 3).

22 N. U. (1) odrzuciła spadek w terminie 6 miesięcy przed notariuszem w dniu 2 września 2019 r., licząc od dnia zawiadomienia o tym, że należy do kręgu spadkobierców (I N 218/19).

23 F. K. (1) i M. K. (1) odrzucili spadek w terminie 6 miesięcy licząc od dnia zawiadomienia o tym, że należą do kręgu spadkobierców przed Sądem w dniu 23 września 2019 r. (k. 11 akt I Ns 512/19).

24 Sąd Rejonowy ustalił, iż w zaistniałej sytuacji do dziedziczenia doszły dzieci ww.

25 I tak syn N. I. odrzucił spadek przez notariuszem w dniu 17 stycznia 2020 r. (k. 4 akt I Ns 81/20). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

26 Córka F. G. odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 11 lutego 2020 r. (I N 58/20). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

27 Syn F. K. (3) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 6 grudnia 2019 r. (I N 11/20). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

28 Syn M. K. (2) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 3 stycznia 2020 r. (I N 13/20). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

29 Sąd Rejonowy ustalił, iż w zaistniałej sytuacji do dziedziczenia doszły dzieci ww., za wyjątkiem P. K., który w chwili otwarcia spadku nie posiadał zstępnych.

30 Dzieci J. G. (2), N. G. (1) i G. G. odrzucili skutecznie spadek po C. K. (1). Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt I Ns 954/21, Sąd Rejonowy w Łomży zatwierdził bowiem uchylenie się przez ww. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku (k. 26 akt I Ns 954/21).

31 Syn X. K. (2) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 8 listopada 2019 r. (I N 272/19). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

32 Córka X. X. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 23 grudnia 2019 r. (I N 1/20). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

33 Syn A. I. (1) V. po uzyskaniu przez jego rodziców zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w dniu 15.03.2021 r. w sprawie sygn. akt VI Nsm (...)/20, odrzucił przed notariuszem spadek w dniu 21.07.2021 r. ( I N 280/21).

34 Sąd Rejonowy ustalił, iż wniosek o udzielenie zezwolenia wpłynął do sądu w dniu 16 września 2020 r., zatem, zdaniem Sądu Rejonowego, już po upływie 6 miesięcznego terminu od chwili odrzucenia spadku przez bezpośredniego następcę prawnego.

35 Sąd Rejonowy wskazał, iż mając jednak na uwadze brak dowodu na to, że A. I. (1) i matka małoletniego H. I. zostali prawidłowo pouczeni o obowiązku złożenia oświadczenia we wskazanym terminie, okoliczność dalekiego pokrewieństwa ze spadkodawcą, okoliczność zamieszkania za granicą, datę wezwania małoletniego do udziału w sprawie oraz okres zagrożenia epidemiologicznego związanego z F. – 19 i ograniczenia związane z podróżowaniem, uznał, że oświadczenie V. I. zostało złożone w terminie.

36 Sąd Rejonowy ponadto ustalił, iż córka A. I. (2) ur. w (...) nie dziedziczy po C. K. (1).

37 Sąd Rejonowy wskazał, iż wobec tego, że ww. spadkobiercy nie mają zstępnych i wobec tego, że w chwili śmierci spadkodawcy nie żyli jego dziadkowie, do dziedziczenia doszło rodzeństwo matki spadkodawcy, tj. R. U. (1) (k. 179) i Danina N. U. (2) (k. 178).

38 Sąd Rejonowy ustalił, iż R. U. (1) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 13 kwietnia 2022 r. ( I N 150/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez ostatniego dziedziczącego w pierwszej kolejności, tj. N. G. (2), N. G. (1) i G. G., w stosunku do których Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt I Ns 954/21 zatwierdził uchylenie się przez ww. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku (k. 26 akt I Ns 954/21).

39 Sąd Rejonowy wskazał, iż Danina N. U. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 1 czerwca 2022 r. (I N 211/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez ostatniego dziedziczącego w pierwszej kolejności, tj. N. G. (2), N. G. (1) i G. G., w stosunku do których Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt I Ns 954/21, zatwierdził uchylenie się przez ww. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku (k. 26 akt I Ns 954/21).

40 Wobec powyższego, jak ustalił Sąd Rejonowy, do dziedziczenia doszły dzieci Daniny N. U. (2) i R. U. (1).

41 Sąd Rejonowy w Łomży ustalił, iż córka Daniny N. K. (3) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 28 lipca 2022 r. (I N 281/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego następcę.

42 Syn Daniny N. U. (5) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 2 września 2022 r. (I N 319/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

43 Córka Daniny N. E. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 2 sierpnia 2022 r. (I N 282/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

44 Córka R. U. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 5 lipca 2022 r. ( I N 240/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

45 Syn R. U. (3) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 5 lipca 2022 r. (I N 240/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

46 Syn R. U. (4) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 5 lipca 2022 r. (I N 240/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

47 Wobec powyższego Sąd Rejonowy ustalił, iż do dziedziczenia doszły dzieci H. K. (3), H. U. (5), U. E. (2), A. U. (1) oraz H. U. (2). U. U. nie posiadała dzieci w chwili otwarcia spadku (k. 4 akt I N 240/22 – oświadczenie).

48 Sąd Rejonowy ponadto ustalił, iż Syn H. K. (6) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 10 stycznia 2023 r. (I N 18/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

49 Syn H. K. (5) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 4 października 2022 r. (I N 386/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

50 Córka H. X. (1) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 29 września 2022 r. (I N 386/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

51 Córka H. K. (4) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 21 września 2022 r. (I N 365/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

52 Córka H. H. z domu K. odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 29 września 2022 r. (I N 386/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

53 Córka H. K. (7) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 4 stycznia 2023 r. (I N 11/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

54 Syn U. E. (4) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 24 lutego 2023 r. (I N 99/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

55 Córka U. E. (5) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 20 lutego 2023 r. (I N 84/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

56 Syn U. E. (6) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 20 lutego 2023 r. (I N 84/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

57 Syn H. U. (9) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 23 sierpnia 2022 r. (I N 298/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

58 Córka H. X. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 23 sierpnia 2022 r. (I N 298/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

59 Córka H. U. (8) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 23 sierpnia 2022 r. (I N 298/22). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego.

60 Syn A. U. (2) skutecznie odrzucił spadek, bowiem, jak ustalił Sąd Rejonowy, w stosunku do niego Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 16 lipca 2024 r. sygn. akt I Ns 49/24 zatwierdził uchylenie się przez ww. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku (I Ns 49/24).

61 Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, iż syn A. U. (3) odrzucił spadek przed sądem w dniu 17 października 2023 r., zaś wniosek w tym przedmiocie wpłynął w dniu 3 lipca 2023 r. (I Ns 578/23). Zdaniem Sądu Rejonowego nastąpiło to po upływie 6 miesięcznego terminu od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika prawnego. Jednakże jak ustalił Sąd Rejonowy w aktach sprawy brak jest informacji o zawiadomieniu H. U. (1) o odrzuceniu spadku przez jego ojca A. U. (1), zatem termin do odrzucenia spadku należy liczyć od dnia wezwania ww. do udziału w sprawie, co nastąpiło z dniem 29.09.2022 r.

62 Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika również ustalił, iż syn A. U. (4) odrzucił spadek przed sądem w dniu 17 października 2023 r. (I Ns 567/23). Wniosek w tej sprawie wpłynął w dniu 3 lipca 2023 r. Zdaniem Sądu Rejonowego nastąpiło to po upływie 6 miesięcznego terminu od dnia odrzucenia spadku przez jego ojca. Jednakże zdaniem Sądu Rejonowego w aktach sprawy brak jest informacji o zawiadomieniu X. U. (1) o odrzuceniu spadku przez jego ojca – A. U. (1), zatem termin do odrzucenia spadku należy liczyć od dnia wezwania ww. do udziału w sprawie, co nastąpiło z dniem 29.09.2022 r.

63 Sąd Rejonowy ponadto ustalił, iż córka A. R. odrzucił spadek przed sądem w dniu 17 października 2023 r. (I Ns 566/23). Wniosek w tej sprawie wpłynął 3 lipca 2023 r. Zdaniem Sądu Rejonowego nastąpiło to po upływie 6 miesięcznego terminu od dnia odrzucenia spadku przez jego ojca. Jednakże w ocenie Sądu Rejonowego w aktach sprawy brak jest informacji o zawiadomieniu J. R. (1) o odrzuceniu spadku przez jego ojca A. U. (1), zatem termin do odrzucenia spadku należy liczyć od dnia wezwania ww. do udziału w sprawie, co nastąpiło z dniem 29.09.2022 r.

64 Zdaniem Sądu Rejonowego z akt sprawy sygn. akt I N 240/22 nie wynika, aby Sąd po otrzymaniu oświadczenia o odrzuceniu spadku przez A. U. (1) poinformował wskazanych przez niego spadkobierców o odrzuceniu spadku przez ww. Sąd nie poinformował ww., że istnieje prawdopodobieństwo uznania ich oświadczeń za nieskuteczne i wezwał do udziału w sprawie ich następców prawnych, którzy również odrzucili spadek. Tym samym pozbawił ich niejako możliwości wniesienia sprawy o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w przedmiocie spadku, co ewentualnie należałoby rozważyć. Sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku uprawniony jest bowiem do ewentualnego stwierdzenia takiego uchylenia jako przesłanki rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność dalekiego pokrewieństwa ze spadkodawcą, Sąd Rejonowy uznał, że oświadczenia złożone przez H. U. (1), X. U. (1) i J. R. (1) należy uznać za skuteczne.

65 Sąd Rejonowy ustalił również, iż syn T. U. odrzucił spadek przed sądem w dniu 2 czerwca 2023 r. (I Ns 304/23). Wniosek wpłynął w dniu 5 kwietnia 2023 r. po uzyskaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu (V Nsm 27/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez poprzednika.

66 Sąd Rejonowy ponadto ustalił, iż dzieci H. U. (3) i N. U. (4) skutecznie odrzuciły spadek, bowiem w stosunku do nich Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 29 listopada 2024 r. sygn. akt I Ns 806/24 zatwierdził uchylenie się przez ww. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku (I Ns 806/24).

67 Dzieci X. U. (2) i L. U. odrzuciły spadek w dniu 14.06.2024 r. w sprawie I Ns 258/24. Sąd Rejonowy mając na uwadze treść art. 1015 § 1 kc, zgodnie z którym oświadczenie może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania oraz datę orzeczenia, na podstawie którego ww. zostali wezwani do udziału w sprawie (postanowienie z dnia 17 września 2024 r.) i brak jakichkolwiek dowodów na to, że data powzięcia tej wiedzy była wcześniejsza, uznał, że ww. skutecznie odrzucili spadek.

68 Dzieci J. R. (2), V. R. i H. R. odrzuciły spadek w dniu 12 kwietnia 2024 r. w sprawie sygn. akt I Ns 222/24. Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez ich bezpośredniego poprzednika.

69 Dzieci V. X. (1) i J. U. (1) odrzucili przed notariuszem spadek w dniu 30 kwietnia 2024 r. (I N 111/24). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

70 Małoletnie dzieci N. E. (3) i K. E. odrzuciły przed notariuszem spadek w dniu 4 sierpnia 2023 r. (I N 361/23, V Nsm (...)/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

71 Córka N. E. (4) odrzuciła spadek przed notariuszem 24 lutego 2023 r. (N 99/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

72 Córka U. E. (3) odrzuciła spadek przed notariuszem 3 sierpnia 2023 r. (N 351/23, III Nsm 430/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

73 Dzieci H. U. (6), N. U. (3) i J. U. (2) odrzucili przed notariuszem spadek w dniu 24 kwietnia 2023 r. (I N 185/23). Zdaniem Sądu Rejonowego brak jest informacji o dacie zawiadomienia ww. o odrzuceniu spadku przez ich poprzednika prawnego, zaś wezwanie do udziału w sprawie nastąpiło postanowieniem z dnia 17 września 2024 r. Z aktu notarialnego I N 336/23 wynika, że E. U. (1) dowiedział się o tytule swojego powołania w dniu 18 kwietnia 2023 r. W tej sytuacji należy uznać, że zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

74 Ponadto Sąd Rejonowy w Łomży ustalił, iż córka E. U. (2) odrzuciła spadek przed notariuszem w dniu 2 sierpnia 2023 r. (I N 336/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

75 Dzieci V. E. (5) i V. E. (3) odrzucili spadek przed notariuszem w dniu 9 sierpnia 2023 r. (N 359/23, III Nsm 455/23). Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

76 Sąd Rejonowy ustalił, iż małoletnia córka N. K. (4) odrzuciła przed notariuszem spadek w dniu 27 września 2023 r. (I N 452/23). Zezwolenie na złożenie oświadczenia w jej imieniu na wniosek złożony w dniu 14 czerwca 2023 r. wydał Sąd w dniu 7 września 2023 r. w sprawie sygn. akt VIII Nsm 871/23. Zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez bezpośredniego poprzednika.

77 Na podstawie systemu Pesel i całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sądowi Rejonowemu nie udało się ustalić innych ustawowych spadkobierców C. K. (1). Zgodnie z powyższym, na podstawie art. 673 – 676 kpc wezwał ich do udziału w sprawie poprzez ogłoszenie w prasie o toczącym się postępowaniu.

78 Nikt nie zgłosił swego udziału w sprawie.

79 Sąd Rejonowy ustalił, iż wobec wyczerpania kręgu spadkobierców, do dziedziczenia na podstawie art. 935 kc doszła gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, którą jest Miasto T..

80 Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 690 § 2 kpc, 926 kc, 931 kc – 935 kc, 1012 kc, 1015 kc, 1016 kc, 1018 kc, 1020 kc Sąd Rejonowy orzekł jak w postanowieniu.

81 Z uwagi na charakter sprawy i okoliczność jej wszczęcia z urzędu, Sąd Rejonowy ustalił, że koszty sądowe ponosi Skarb Państwa, zaś pozostałe koszty każdy z zainteresowanych we własnym zakresie.

82 Powyższe orzeczenie w zaskarżyło apelacją Miasto T. reprezentowane przez Prezydenta Miasta T. zarzucając:

83 I. Naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść orzeczenia, mianowicie art. 233 w zw. z art. 13 § 2 kpc, poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny dowodów skutkujące ustaleniem kręgu spadkobierców wbrew art. 932 kc, w związku z uznaniem, iż O. I. nie dziedziczy spadku, a także uznaniem, że oświadczenia o odrzuceniu spadku złożone po upływie terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 kc przez V., przez X. U. (1), przez H. U. (1) oraz przez J. R. (1) są skuteczne.

84 II. Naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść orzeczenia, mianowicie art. 670 kpc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku przeprowadzenia z urzędu przez sąd spadku właściwego badania kto jest spadkobiercą poprzez niewłaściwe zbadanie kręgu potencjalnych ustawowych spadkobierców i ustalenie, że O. I. nie dziedziczy przedmiotowego spadku, a także uznanie, że oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym C. K. (1) złożone przez V., przez X. U. (1), przez H. U. (1) oraz przez J. R. (1) są skuteczne pomimo złożenia ich po upływie terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 kc.

85 III. Naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść orzeczenia, mianowicie art. 327¹ § 1 w zw. z art. 13 § 2 kpc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na sporządzeniu uzasadnienia postanowienia z 13 stycznia 2025 r. w sposób wewnętrznie sprzeczny niepozwalający wydedukować ustaleń faktycznych oraz prawnych, które leżały u podstaw rozstrzygnięcia Sądu poprzez wskazanie błędnej dany urodzenia córki A. I. (1) - (...) I., a także brak uzasadnienia z jakiego powodu Sąd uznał, że nie dziedziczy ona spadku po C. K. (1).

86 IV. Naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 1020 kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że O. I., V., X. U. (1), H. U. (1) oraz J. R. (1) skutecznie odrzucili spadek i tym samym zostali wyłączeni od dziedziczenia po zmarłym C. K. (1).

87 V. Naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 1015 § 1 kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że oświadczenia o odrzuceniu spadku po C. K. (1) złożone przez V., przez X. U. (1), przez H. U. (1) oraz przez J. R. (1) zostały złożone w ustawowym terminie sześciu miesięcy.

88 VI. Naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 1015 § 2 kc, poprzez jego niezastosowanie i brak uznania, że w związku z brakiem odrzucenia spadku przez O. I., a także brakiem oświadczenia V., X. U. (1), przez H. U. (1) oraz J. R. (1) w terminie, o którym mowa w art. 1015 § 1 kc, jest to równoznaczne z przyjęciem przez nich spadku po zmarłym C. K. (2) z dobrodziejstwem inwentarza.

89 VII. Naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 935 kc poprzez zastosowanie niewłaściwego przepisu prawa i uznanie, że w sprawie spadkowej po zmarłym C. K. (2) nie ma krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy i tym samym orzeczenie, że ww. spadek przypadł Miastu T. jako gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

90 Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie nabycia spadku przez spadkobierców z prawidłowo ustalonego kręgu spadkobierców, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem II instancji zgodnie z art. 520 § 1 kpc.

91 Zdaniem Sądu Okręgowego apelacja była zasadna częściowo i skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia.

92 Sąd Rejonowy w Łomży ustalił, iż wobec wyczerpania kręgu spadkobierców ustawowych dziedziczących po spadkodawcy C. K. (2) na skutek skutecznego odrzucenia przez nich spadku, do dziedziczenia na podstawie art. 935 kc doszła gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, którą jest Miasto T..

93 W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy niewłaściwie uznał za skuteczne oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez przedstawicieli ustawowych małoletniego V. I. (1).

94 Sąd Rejonowy ustalił, iż z uwagi na to, że zstępni spadkodawcy odrzucili spadek po nim, nie mieli swoich, dzieci, a rodzice spadkodawcy nie żyli w chwili otwarcia spadku albowiem H. K. (1) zmarła w dniu 2.09.1995 r. i w chwili śmierci była wdową (k. 171, 172), do dziedziczenia doszło rodzeństwo spadkodawcy w osobach N. U. (1), F. K. (1) i M. K. (1), którzy zostali wezwani do udziału w sprawie postanowieniem z dnia 5 lipca 2019 r. (k. - 3).

95 N. U. (1) odrzuciła spadek w terminie 6 miesięcy przed notariuszem w dniu 2 września 2019 r., licząc od dnia zawiadomienia o tym, że należy do kręgu spadkobierców (I N 218/19).

96 F. K. (1) i M. K. (1) odrzucili spadek w terminie 6 miesięcy licząc od dnia zawiadomienia o tym, że należą do kręgu spadkobierców przed Sądem w dniu 23 września 2019 r. (k. 11 akt I Ns 512/19).

97 Sąd Rejonowy ustalił, iż w zaistniałej sytuacji do dziedziczenia doszły ich dzieci.

98 Syn N. I. odrzucił spadek przez notariuszem w dniu 17 stycznia 2020 r. (k. 4 akt I Ns 81/20). A zatem zachowany został 6 miesięczny termin od dnia odrzucenia spadku przez jego poprzednika prawnego N. U. (1).

99 A. I. (3) posiada syna małoletniego V. I. (1).

100 Stosownie do art. 1015 § 1 kc dla spadkobiercy powołanego do dziedziczenia w dalszej kolejności termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zaczyna biec od chwili, w której dowiedział się, że osoby dochodzące do spadku przed nim (silniej powołane) nie chcą lub nie mogą dziedziczyć, np. spadek odrzuciły, zostały uznane za niegodne, wydziedziczone w testamencie lub wykluczone od dziedziczenia w testamencie negatywnym, a także przed śmiercią spadkodawcy zrzekły się dziedziczenia po nim (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt V CSK 18/12).

101 Pod pojęciem „dowiedzenie się o tytule powołania”, które otwiera termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, należy rozumieć powzięcie wiedzy o stanie faktycznym, z którego wynika powołanie spadkobiercy do spadku. Podstawowymi elementami tego stanu są: powzięcie przez spadkobiercę wiadomości o śmierci spadkodawcy i pozytywna wiadomość o faktach, z których wynika jego powołanie do spadku, np. wiedza o stosunku rodzinnym między spadkodawcą a spadkobiercą, która uzasadnia powołanie go do spadku lub wiedza o treści testamentu, z którego takie powołanie wynika. Przy dziedziczeniu ustawowym termin dla spadkobiercy ustawowego rozpoczyna bieg najwcześniej w dniu, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy, jeśli już wtedy wiedział o stosunku pokrewieństwa łączącym go ze spadkodawcą, a uzasadniającym jego powołanie do dziedziczenia w pierwszej kolejności po nim.

102 Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku jest terminem zawitym prawa materialnego do wykonania prawa kształtującego, z którego upływem ustawa wiąże wygaśnięcie uprawnienia do dokonania takiej czynności. Jego upływ jest uwzględniany przez sąd z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt I CSK 414/11; z dnia 13 grudnia 2012r., sygn. akt V CSK 18/12 oraz uzasadnienie postanowienia z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt III CZP 89/12). Ponadto, poza przypadkiem uchylenia się od skutków oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli, przedłużenie omawianego terminu jest wykluczone. Nie podlega on również przywróceniu. Takie rozwiązanie legislacyjne wynika z dążenia ustawodawcy do względnie szybkiego stabilizowania sytuacji prawnej powstałej w wyniku spadkobrania.

103 W przypadku małoletniego, rodzic jako przedstawiciel ustawowy dziecka, nie może samodzielnie decydować o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku . Ustawodawca w tym przedmiocie nakazał uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, który w toku sprawy bada, czy odrzucenie spadku nie nastąpi z pokrzywdzeniem małoletniego spadkobiercy. W tym celu rodzice dziecka, na rzecz którego przypada spadek, muszą złożyć wniosek do właściwego wydziału opiekuńczego sądu rejonowego aby uzyskać zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. Do 2016 r. istniały rozbieżności w orzecznictwie w zakresie ustalenia jak należy liczyć termin 6-cio miesięczny na odrzucenie spadku przez małoletniego w szczególności czy złożenie wniosku do właściwego sądu o wyrażenie zgody przerywa bieg 6-cio miesięcznego terminu. Dopiero postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2016 r. wątpliwości te rozwiało. Zgodnie z tym orzeczeniem wobec osoby niemającej zdolności do czynności prawnych – czyli względem małoletniego spadkobiercy, bieg sześciomiesięcznego terminu rozpoczyna się od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu tejże osoby do dziedziczenia, zaś samo złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie – na czas postępowania przed sądem opiekuńczym – biegu terminu określonego w art. 1015 § 1 kodeksu cywilnego (post. SN z 28 września 2016 r., sygnatura akt III CSK 329/15). W konsekwencji należy przyjąć, że jeżeli w czasie biegu terminu zawitego przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. przedstawiciel ustawowy zamierzający odrzucić spadek w imieniu małoletniego złoży stosowny wniosek do sądu opiekuńczego, termin ten przestaje biec przez czas trwania postępowania, ale przestaje biec tylko w tym znaczeniu, że nie może upłynąć (zakończyć biegu) przed uprawomocnieniem się postanowienia sądu kończącego postępowanie. Na tym celowa analogia się kończy; po uprawomocnieniu się postanowienia sądu zezwalającego na złożenie oświadczenia przedstawiciel ustawowy powinien niezwłocznie złożyć to oświadczenie, chyba że omawiany termin, uwzględniając czas trwania postępowania opiekuńczego, jeszcze nie upłynął. W takiej sytuacji złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku może nastąpić w dowolnej chwili, byleby przed upływem sześciu miesięcy od dowiedzenia się przez przedstawiciela ustawowego o tym, że małoletni dziedziczy spadek z ustawy na skutek odrzucenia spadku przez jego wstępnego. W praktyce najczęściej jest to moment odrzucenia spadku przez samych rodziców.

104 Małoletni V. I. (2) mieszkał wraz ze swoimi rodzicami. Jego ojciec A. I. (1) jest uczestnikiem niniejszego postępowania. Mieszka wraz z matką małoletniego V. I. (1).

105 Zatem biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu Okręgowego, 6 miesięczny termin do odrzucenia spadku dla małoletniego V. I. (1) należy liczyć od dnia złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez jego ojca A. I. (1). Był on bowiem siostrzeńcem spadkodawcy. A zatem dosyć bliską rodziną. Tym samym miał świadomość, że skoro sam odrzucił spadek to w jego miejsce na zasadzie podstawienia wchodzi jego syn.

106 Jak Sąd powyżej wskazał, w przypadku małoletniego, rodzic jako przedstawiciel ustawowy dziecka, nie może samodzielnie decydować o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku . Ustawodawca w tym przedmiocie nakazał uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, który w toku sprawy bada, czy odrzucenie spadku nie nastąpi z pokrzywdzeniem małoletniego spadkobiercy.

107 W tym celu rodzice małoletniego V. I. (1), na rzecz którego przypadał spadek, zmuszeni byli złożyć wniosek do właściwego wydziału opiekuńczego sądu rejonowego aby uzyskać zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego w terminie 6 miesięcy od dnia odrzucenia spadku przez jego ojca A. I. (1) tj. do dnia 17 lipca 2020 r.

108 Jak wynika z akt sprawy Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy VI Wydziału Rodzinnego i Nieletnich sygn. akt VI Nsm (...)20 wniosek o udzielenie zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka wpłynął do sądu w dniu 16 września 2020 r., a zatem po upływie 6 miesięcznego terminu od chwili odrzucenia spadku przez A. I. (1).

109 Następnie rodzice małoletniego V. I. (1) po uzyskaniu zezwolenia na odrzucenie spadku w jego imieniu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy VI Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 15 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt VI Nsm (...)/20, odrzucili spadek w jego imieniu przed notariuszem w dniu 21 lipca 2021 r. (I N 280/21).

110 Zdaniem Sądu Okręgowego, powyższe oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez rodziców małoletniego V. I. (1) nie wywołało skutków prawnych albowiem wniosek o wniosek o udzielenie zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka wpłynął do sądu po upływie 6 miesięcznego terminu od chwili odrzucenia spadku przez A. I. (1).

111 Okoliczności zaś wskazane przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie stanowią dostatecznej podstawy do przejęcia, iż zastał zachowany termin do złożenia powyższego oświadczenia. Bowiem, jak Sąd Okręgowy powyżej wskazał, A. I. (1) ze spadkodawcą łączył dosyć bliski stopień pokrewieństwa.

112 Małoletni V. I. (2) został wezwany do udziału w sprawie postanowieniem z dnia 1 października 2020 r. (k.-77). Pomimo otrzymania odpisu powyższego postanowienia jego rodzice złożyli wniosek o uzyskanie zezwolenia na odrzucenie spadku w jego imieniu. A zatem pomimo braku pouczenia mieli świadomość konieczności złożenia takiego oświadczenia w jego imieniu.

113 Brak jest również dowodów aby zamieszkiwanie za granicą oraz okres zagrożenia epidemiologicznego związanego z F. 19 i ograniczenia związane z podróżowaniem stanowiły przeszkody do złożenia wniosku o uzyskanie zezwolenia na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego w terminie, tym bardziej, iż rodzice małoletniego V. I. (1) nie powoływali się na powyższe okoliczności w toku niniejszego postępowania oraz w sprawie sygn. akt VI Nsm (...)20. Tym samym powyższe okoliczności nie stanowiły wystarczającej podstawy do uznania przez Sąd Rejonowy, że oświadczenie V. I. o odrzuceniu spadku zostało złożone w terminie.

114 Z tego też względu należy uznać, iż V. dochodzi do dziedziczenia po C. K. (1).

115 Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż córka A. I. (2) nie dziedziczy po C. K. (1). Bowiem jak wynika z odpisu skrócone aktu urodzenia urodziła się ona w dniu (...) (k.-1020). A zatem 2 lata po śmierci spadkodawcy, tym samym nie należy do kręgu jego spadkobierców.

116 W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo również ustalił, iż H. U. (1), X. U. (1) i J. R. (1) skutecznie złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku.

117 Ich wstępny tj. ojciec A. U. (1) odrzucił spadek przed notariuszem w dniu 5 lipca 2020 r. (I N 240/22).

118 W ocenie Sądu Okręgowego termin do odrzucenia spadku przez jego zstępnych tj. dla H. U. (1), X. U. (1) i J. R. (1) rozpoczął swój bieg od dnia otrzymania przez nich odpisu postanowienia z dnia 21 września 2022 r. (k.-226) o wezwaniu ich do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestników postępowania. Bowiem jak słusznie ustalił Sąd Rejonowy, w aktach niniejszej sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że wcześniej dowiedzieli się, że ich ojciec odrzucił spadek. Z akt sprawy sygn. akt I N 240/22 zaś nie wynika, aby Sąd po otrzymaniu oświadczenia o odrzuceniu spadku przez A. U. (1) poinformował wskazanych przez niego spadkobierców o odrzuceniu spadku przez niego.

119 Odpis postanowienia z dnia 21 września 2022 r. (k.-226) został doręczony J. R. (1) w dniu 17 października 2022 r. (k.-281). Zatem od tego dnia rozpoczął się dla niej bieg 6 miesięcznego terminu do odrzucenia spadku.

120 Odrzuciła ona spadek przed sądem w dniu 17 października 2023 r. (I Ns 566/23). Wniosek zaś w tej sprawie wpłynął w dniu 3 lipca 2023 r.

121 Odpis postanowienia z dnia 21 września 2022 r. (k.-226) został doręczony dla H. U. (1) i X. U. (1) w dniu 29.09.2022 r. Zatem od tego dnia rozpoczął się dla nich bieg 6 miesięcznego terminu do odrzucenia spadku.

122 Odrzucili oni spadek przed sądem w dniu 17 października 2023 r. (I Ns 567/23 i Ns 568/23). Wnioski zaś w tych sprawach wpłynęły w dniu 3 lipca 2023 r.

123 Sąd Rejonowy nie poinformował H. U. (1), X. U. (1) i J. R. (1), że istnieje prawdopodobieństwo uznania ich oświadczeń za nieskuteczne i wezwał do udziału w sprawie ich zstępnych, którzy również odrzucili spadek skutecznie w ustawowym terminie. Tym samym Sąd Rejonowy pozbawił ich niejako możliwości wniesienia sprawy o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku. Sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku uprawniony jest bowiem do ewentualnego stwierdzenia takiego uchylenia jako przesłanki rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność dalekiego pokrewieństwa ze spadkodawcą, Sąd Rejonowy zasadnie uznał, że oświadczenia złożone przez H. U. (1), X. U. (1) i J. R. (1) należy uznać za skuteczne.

124 Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy zmienił na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżone postanowienie i stwierdził, że spadek po C. K. (1) synu A. i H. T. z domu U., zmarłym dnia 21 listopada 2016 r. w T., ostatnio stale zamieszkałym w T. na podstawie ustawy nabył wnuk siostry V. s. H. z domu K. i A. w całości z dobrodziejstwem inwentarza”.

125 O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 520 §1 kpc.