Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 lipca 2025 r., VIII U 454/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 lipca 2025 r., VIII U 454/25

Uzasadnienie

1 Decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r. Prezes K. (...), na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 oraz art. 3a, art. 5b ust. 1, art. 8 ust. 1, 2. 2a i art. 17 ust.1 i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r., poz. 90), stwierdził, że w przypadku M. D. ustało ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno - rentowego oraz chorobowo – wypadkowo – macierzyńskiego w okresach od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1.09.2022 r. do 31 maja 2023 r. oraz ustał obowiązek opłacania składek za M. D. od wymienionych dni.

2 Jednocześnie rolniczy organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 41 b ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nadpłacone lub nienależnie pobrane składki nie podlegają zwrotowi jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat. W związku z powyższym składki za okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. nie podlegają zwrotowi.

3 W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes Kasy wyjaśnił, że z otrzymanej w dniu 17 grudnia 2024 r. z ZUS (...) w P. informacji z dnia 10 grudnia 2024 r. wynika, że od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 7 czerwca 2023 r. M. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako członek rady nadzorczej natomiast od dnia 1 września 2021 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. z tytułu pracy na umowę zlecenia i uzyskany przychód w rozliczeniu miesięcznym od dnia1 czerwca 2016 r. do dnia 30 grudnia 2016 r. przekroczył połowę kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, w dniu 31 grudnia 20216 r., od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r., od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. oraz od dnia 1 września 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r., przekroczył kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie odrębnych przepisów. W związku z powyższym Prezes K. (...)uznał, że ubezpieczenie społeczne rolników M. D. ustało z mocy ustawy we wskazanych wyżej w decyzji okresach.

4 (decyzja k. 101-102 akt KRUS)

5 M. D. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że w zakwestionowanych przez rolniczy organ rentowy okresach: od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1 września 2022 r. do 31 maja 2023 r. podlegał i podlega do chwili obecnej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jednocześnie, z ostrożności procesowej, na wypadek oddalenia jego odwołania, wniósł o nie obciążanie go kosztami procesu i kosztami sądowymi na podstawie art. 102 k.p.c. i art. 102 ustawy o kosztach sądowych, podnosząc, że sprawa nie jest jednoznaczna i wymaga wnikliwej oceny Sądu, akcentując, że dotychczas przez wiele lat podlegał rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, czego żaden organ nie kwestionował oraz, że nigdy nie zatajał tego, że był członkiem rady nadzorczej i organy rentowe przez cały czas miały o tym wiedzę. Podniósł też, że brak reakcji organów sprawia, że w wyniku wydania zaskarżonej decyzji nie spełnia już warunków do objęcia go ubezpieczeniem społecznym rolników, zaznaczając, że był przekonany, że taki stan rzeczy był zgodny z prawem.

6 W uzasadnieniu odwołania skarżący zarzucił:

7 - po pierwsze, że w zaskarżonej decyzji pozwany nie wyjaśnił dlaczego odwołujący nie podlega w określonych okresach ubezpieczeniu rolniczemu a nie w pełnych latach, w których wykonywał funkcję członka rady nadzorczej,

8 - po drugie, że pozwany nie wskazał w spornej decyzji jakie wartości przyjął w czasie trwania poszczególnych umów zlecenia, na podstawie których powód miał wykonywać funkcję członka rady nadzorczej oraz całościowego wynagrodzenia jakie miałby osiągnąć z tytułu wykonywania kolejnych z nich,

9 - po trzecie, że pozwany nie przedstawił w przedmiotowej decyzji szczegółowych wyliczeń ilustrujących korelacje pomiędzy przyjętym przez Kasę wynagrodzeniem jakie powód miał osiągnąć z tytułu wykonywania kolejnych z tych umów za poszczególne miesiące oraz przyjętymi kwotami wynagrodzenia minimalnego,

10 - po czwarte, że pozwany nie wskazał sposobu ustalenia przez siebie tzw. rozliczenia miesięcznego, podnosząc, że tym samym brak jest informacji, czy organ rentowy przyjął, jako ww. kwoty sumy otrzymane przez odwołującego w poszczególnych miesiącach, czy też dokonał podziału kwoty finalnej przez pełen okres rozliczeniowy, a więc zgodnie z tezami postanowienia SN z dnia 20 sierpnia 2024 r. III USK 255/23, LEX 3747895, w którym stwierdzono, że „wyrażenie »w rozliczeniu miesięcznym« uzasadnia stwierdzenie, że chodzi o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego”.

11 Konkludując ubezpieczony wskazał, że brak wyjaśnienia powyższych kwestii wyklucza prawidłową weryfikację zaskarżonej decyzji, a tym samym uznanie jej zasadności, co oznacza, że braki te wykluczają stwierdzenie, że ubezpieczenie rolnicze powoda faktycznie ustało ze wskazanych w spornej decyzji przyczyn.

12 (odwołanie k. 3 -4)

13 W odpowiedzi na odwołanie pozwany rolniczy organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. (odpowiedź na odwołanie k. 6-7)

14 Na rozprawie z dnia 10 czerwca 2025 r. strony podtrzymały zajęte stanowiska, przy czym wnioskodawca oświadczył, że nie kwestionuje okresów wykonywania obowiązków członka rady nadzorczej, ani wynagrodzenia otrzymywanego w związku z tą funkcją, a także zgłoszenia w tym okresie do ubezpieczenia społeczneg o. (stanowiska stron – e-prot. z 10.06.2025 r.: 00:01:15-00:04:27)

15 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

16 M. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, jako rolnik w okresach od 15 lutego 2000 r. do 1 listopada 2018 r., od 1 lipca 2019 r. do 24 lipca 2024 r. (niesporne)

17 W dniu 31 lipca 2024 r. Placówka (...)w Z. wystąpiła z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych do ZUS w celu uzyskania informacji czy M. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w ZUS od dnia 31 grudnia 1998 r., a także czy nie ma prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. (niesporne)

18 W dniu 28 sierpnia 2024 r. ZUS (...) udzielił stronie pozwanej, na jej wniosek, odpowiedzi, z której wynikało, że odwołujący od 1 stycznia 2015 r. do 7 czerwca 2023 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w ZUS w części emerytalnej i rentowej z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej w S. M. w A. (...) oraz, że podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS z tytułu umowy zlecenia w okresie od 1 września 2021 r. do 30 czerwca 2024 r. (pismo ZUS k. 91-92 akt KRUS)

19 Z uwagi na brakujące informacje na temat miesięcznych przychodów z tytułu pełnienia przez wnioskodawcę w powyższym okresie funkcji członka rady nadzorczej w S. M.w A. (...), pozwany zwrócił się z kolejnym wnioskiem do ZUS o udostępnienie danych osobowych na ten temat. (niesporne)

20 W odpowiedzi na ten wniosek ZUS -(...) w P. w dniu 10 grudnia 2024 r. poinformował Kasę o osiągniętych przez powoda przychodach z tytuły pełnienia funkcji członka rady nadzorczej w S. M. w A. w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 7 czerwca 2024 r. Z informacji tej wynika, że ubezpieczony uzyskał w badanym okresie w związku z pełnieniem ww. funkcji następujące przychody:

21 - w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 maja 2016 r. – miesięczne przychody po 740,00 zł,

22 - w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. – miesięczne przychody po 1295 zł,

23 - w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. – miesięczne przychody po 1820,00 zł,

24 - w listopadzie 2020 r. – nie miał przychodu (przychód 0,00 zł),

25 - w grudniu 2020 r. – miesięczny przychód 3640 zł,

26 - w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. – miesięczne przychody po 1960,00 zł,

27 - w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. – miesięczne przychody po 2800 zł,

28 - w styczniu 2022 r. – nie miał przychodu (przychód 0,00 zł),

29 - w lutym 2022 r. – miesięczny przychód 3010 zł,

30 - w marcu 2022 r. – miesięczny przychód 6020 zł,

31 - w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. – miesięczne przychody po 3010 zł,

32 - w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. – miesięczne przychody po 3490 zł.

33 Nadto ZUS poinformował pozwaną Kasę, że z tytułu umowy zlecenia powód był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS w okresie od 1 września 2021 r. do 30 czerwca 2024 r. i podał wysokość uzyskanych przez powoda w okresie od 1 września 2021 r. do 30 czerwca 2024 r. z tego tytułu przychodów. Z ww. informacji wynika, że w badanym okresie powód z umowy zlecenia uzyskał następujące przychody:

34 - we wrześniu 2021 r. - 387,51 zł,

35 - w październiku 2021 r. – 661,27 zł,

36 - w okresie od listopada do grudnia 2021 r. –po 387,51 zł miesięcznie,

37 - w okresie od stycznia do czerwca 2022 r. –po 437,13 zł miesięcznie,

38 - w okresie od lipca do sierpnia 2022 r. nie miał przychodu (0,00 zł),

39 - w okresie od września 2022 r. do grudnia 2023 r. po 414,84 zł miesięcznie.

40 (pismo ZUS k. 99-100 akt KRUS)

41 Pozwany rolniczy organ rentowy, po uzyskaniu ww. informacji z ZUS, wydał zaskarżoną decyzję.

42 Powyższy stan faktyczny był w całości niesporny i wynikał z powołanych dokumentów, których autentyczności i wartości dowodowej nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł jakichkolwiek powodów by uczynić to z urzędu. Podkreślić należy, że wnioskodawca na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w n/n sprawie, przyznał wprost, że zgodnie z uzyskanymi przez pozwanego informacjami z ZUS w podanych okresach faktycznie wykonywał funkcję członka rady nadzorczej, rzeczywiście uzyskiwał wynagrodzenie w podanej przez ZUS wysokości w związku z tą funkcją oraz, że był z tego tytułu zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS.

43 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

44 Odwołanie okazało się zasadne częściowo, skutkując w tym zakresie zmianą zaskarżonej decyzji, natomiast w pozostałej części, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu z następujących przyczyn.

45 W przedmiotowym postępowaniu Prezes K. S. stanął na stanowisku, że M. D. w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji z dnia 31 grudnia 2024 roku do 30 grudnia 2016 r. z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej osiągnął w konkretnych miesiącach przychód przekraczający połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a od 31 grudnia 2016 r. w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej, a następnie w związku z pełnieniem tej funkcji i z tytułu umowy zlecenia osiągnął w konkretnych miesiącach przychód przekraczający kwotę minimalnego wynagrodzenia. W efekcie pozwany stwierdził, że w miesiącach od czerwca do grudnia 2016 r., w grudniu 2020 r., w okresie od września do grudnia 2021 r., w okresie od lutego do czerwca 2022 r., od września 2022 r. do maja 2023 r. wnioskodawca nie spełniał warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

46 Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania spornej decyzji – t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 90 z późn. zm.), ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

47 1. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

48 2. domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

49 Zgodnie art. 16 ust. 1 ww. ustawy, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

50 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

51 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1;

52 3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

53 4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

54 Jak wynika zaś z brzmienia art. 16 ust. 2 ww. ustawy, ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:

55 1) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

56 2) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

57 3) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową;

58 3a) osobę pobierającą rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2;

59 4) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku – do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2.

60 Prezes K. S. jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazała art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 90), zgodnie z którym ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3.

61 Przypomnieć należy, że w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2016 roku, art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowił, iż ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3.

62 Zgodnie z art. 3a ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie na wniosek ustaje także:

63 1) od dnia wskazanego w oświadczeniu ubezpieczonego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym to oświadczenie zostało złożone Kasie, albo

64 2) od pierwszego dnia okresu ubezpieczenia, za który składka nie została opłacona.

65 Jeżeli wraz z ustaniem okoliczności uzasadniających podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy następują okoliczności uzasadniające objęcie ubezpieczeniem na wniosek, ubezpieczenie istniejące z mocy ustawy ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ubezpieczonemu doręczono decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia z mocy ustawy (ust. 3 art. 3 ww. ustawy).

66 Jeżeli złożony został wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje od dnia następującego po dniu, w którym wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo (ust. 4 art. 3 ww. ustawy).

67 W myśl art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności.

68 Pozwany na uzasadnienie zaskarżonej decyzji powołał się na treść art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015 roku do dnia 30 grudnia 2016 roku, zgodnie z którym: „rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121, z późn. zm.), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów.”

69 Przypomnieć w tym miejscu należy, że art. 5 b ust. 1 został wprowadzonego do ww. ustawy na mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 października 2014 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1831).

70 Pozwany wskazał też, że zgodnie z treścią art. 5b ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującej od 31 grudnia 2016 r., przepis ten stanowi: „rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm. 5)), lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, ustalonemu na podstawie odrębnych przepisów.”

71 Dodać należy, że dokonując z dniem 31 grudnia 2016 roku zmiany w brzmieniu normy prawnej zawartej w art. 5b ust. 1 ww. ustawy w zakresie kwoty granicznej przychodu z tytułu realizacji umowy zlecenia lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, ustawodawca nie przewidział przepisów przejściowych.

72 Poddając analizie niniejszy spór, wskazać należy, że w świetle art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.) obowiązek opłacenia składek w ZUS w ramach powszechnego systemu ubezpieczeń ma pierwszeństwo przed systemem ubezpieczenia rolniczego, jednak w świetle brzmienia art. 5a i 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawodawca w pewien sposób złagodził pozbawianie prawa do ubezpieczanie rolniczego rolników wykonujących aktywność skutkującą podleganie przez niech ubezpieczeniem społecznym w powszechnym systemie. Złagodzenie regulacji polegało na tym, iż wcześniej utrata ubezpieczenia rolniczego przez osobę uzyskującą przychód skutkujący objęciem ubezpieczeniem społecznym w systemie powszechnym, następowała bez względu na wysokość tego przychodu obecnie uzależniona jest od przekroczenia określonego limitu. W konsekwencji w ubezpieczeniu rolniczym mają pozostawać ci, dla których działalność rolnicza stanowi podstawowe źródło utrzymania, zaś w przypadku innych tytułów ubezpieczeń z systemu powszechnego stoją one na przeszkodzie pozostawaniu w ubezpieczeniu rolniczym tylko wtedy, gdy przekreślają powyższe założenie stanowiąc tym samym główne źródło dochodu ubezpieczonego. Dodatkowo w odniesieniu do prowadzącego równolegle pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), czy będącego agentem, członkiem rady nadzorczej czy wykonującego pracę na podstawie umowy zlecenia (art. 5b tej ustawy) wprowadza się wyraźny próg dochodowości (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 26 czerwca 2020 r., III AUa 545/18, LEX nr 3458496).

73 Kluczowe w niniejszej sprawie było ustalenie czy uzyskany przez wnioskodawcę w spornych okresach objętych zaskarżoną decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r. przychód osiągnął limit określony w przepisie art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a tym samym, czy doprowadził do wyłączenia wnioskodawcy z ubezpieczenia rolniczego, czy też nie.

74 Organ rentowy stanął na stanowisku, iż w przypadku osiągniętych przez powoda przychodów, związku z brzmieniem art. 5b ust. 1 ww. ustawy obowiązującym do 30 grudnia 2016 r. wystarczającym było w przypadku przychodów uzyskanych w okresie od czerwca 2016 r. do grudnia 2016 r. przekroczenie połowy kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w konkretnym miesiącu, a w pozostałych spornych okresach wobec zmienionej od 31 grudnia 2016 r. treści art. 5 b ust. 1 ww. ustawy, wystarczające było by w danym miesiącu przychód przekroczył kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

75 Z powyższym stanowiskiem organu nie sposób się zgodzić.

76 Skoro bowiem w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (używa się tylko wyrażenia „w rozliczeniu miesięcznym”, a brak jest określenia okresu rozliczeniowego miesięcznego, to nie ma podstaw do przyjmowania, aby rozliczenie miesięczne zawężać tylko do okresu miesiąca, w którym ubezpieczony otrzymał przychód ze zlecenia lub/i przychód w związku pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej. Wyrażenie „w rozliczeniu miesięcznym” uzasadnia stwierdzenie, że chodzi tu o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione może być stwierdzenie, że chodzi o 12-miesięczny okres rozliczeniowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2024r., III USK 255/23, Legalis nr 3112421, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2023 r., III USK 287/22, LEX nr 3569766).

77 Skoro rolnik może prowadzić działalność gospodarczą do wysokości określonych dochodów, które w aspekcie utrzymania ubezpieczenia społecznego rolników rozlicza się co roku, a na działalność gospodarczą – art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – składają się wszak pojedyncze umowy cywilne (zlecenia), to również dla samodzielnego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli dla zlecenia poza działalnością gospodarczą, okresem rozliczeniowym per analogiam również może być okres roczny z zastosowaniem rozliczenia miesięcznego, czyli okres roczny wynikający z art. 5a ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozliczeniu miesięcznym chodzi więc o średnią miesięczną, a nie tylko o przychód uzyskany w danym miesiącu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 października 2022 r., III USKP 151/21, LEX nr 3509771).

78 Zwrot „w rozliczeniu miesięcznym” użyty w art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakazuje rozliczenie przychodu osiąganego w ujęciu rocznym, niezależnie od tego, jaka jego wysokość została osiągnięta w danym miesiącu. Taka interpretacja wyrażenia zgodna jest z zasadą równego traktowania wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zapis ten zabezpiecza interesy choćby tych rolników lub domowników, którym zgodnie z zawartą umową wynagrodzenie za wykonanie zlecenia wypłacane jest w innym niż miesięczny systemie, np. po upływie okresu, na który umowa została zawarta. (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2019 r., III AUa 71/19, LEX nr 3321999)

79 Uprawniona jest zatem teza, że użyte w art. 5b ust. 1 wyrażenie „w rozliczeniu miesięcznym” dotyczy algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu z tytułu bycia członkiem rady nadzorczej, a nie miesięcznego okresu rozliczeniowego.

80 Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego, w sytuacji wnioskodawcy, w stosunku do którego Prezes K. S.wydał zaskarżoną decyzję z dnia 31 grudnia 2024 roku, miernik przychodu osiąganego w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej w pierwszym spornym okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. zawarty w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników, należało odnieść do wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca - tzn. według brzmienia art. 5b ust. 1 obowiązującego od 30 grudnia 2016 roku.

81 W 2016 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosiło 1850 zł miesięcznie, co oznacza, że połowa obowiązującego wówczas wynagrodzenia minimalnego to 925 zł miesięcznie. Z niekwestionowanych dokumentów zalegających w aktach KRUS wynika, że zgodnie z informacją ZUS-u o przychodach wnioskodawcy w 2016 r. od stycznia do maja 2016r. przychód wnioskodawcy w związku z pełnioną przez niego funkcją członka rady nadzorczej wynosił po 740 zł miesięcznie, a zatem za ww. 5 miesięcy jego przychód wyniósł 3700 zł (740 zł x 5 miesięcy), natomiast od czerwca do grudnia 2016 r. przychód ubezpieczonego w związku z ww. funkcją wynosił po 1295 zł miesięcznie, a zatem za ww. 7 miesięcy jego przychód wyniósł 9065 zł. Łącznie w 2016 r. dało to roczny przychód wnioskodawcy w wysokości 12 765 zł, co miesięcznie daje przychód 1063,75 zł (12765 zł : 12 miesięcy).

82 Oznacza to, że w zakresie pierwszego spornego okresu zaskarżona decyzja jest prawidłowa i wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniu rolniczemu w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., gdyż zgodnie z obowiązującym do 30 grudnia 2016 r. brzmieniem art. 5b ust. 1 ww. ustawy, miesięczny przychód odwołującego w 2016 r. przekroczył limit wyznaczony na połowę kwoty minimalnego wynagrodzenia.

83 Drugi sporny okres dotyczy grudnia 2020 r. W tym okresie należy zastosować art. 5 b ust. 1 ww. ustawy w cytowanym wyżej brzmieniu obowiązującym od 31 grudnia 2016 r.

84 A zatem miernik przychodu osiąganego w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej w 2020 r. zawarty w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników, należało odnieść do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca Minimalne wynagrodzenie w 2020 r. wynosiło 2600 zł miesięcznie. Z dostępnych dokumentów w postaci informacji ZUS wynika, że w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej wnioskodawca od stycznia do października 2020 r. miał miesięczne przychody po 1820 zł, co dało łączną kwotę 18200 zł (10 miesięcy x 1820 zł), w listopadzie 2020 r. nie miał przychodu (przychód 0,00 zł), a w grudniu 2020 r. miał przychód 3640 zł. Łącznie w 2020 r. osiągnął zatem przychód 21 840 zł, co miesięcznie daje przychód w wysokości 1820 zł.

85 Oznacza to, że miesięczny przychód skarżącego w 2020 r. za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej był niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, która w tym czasie wynosiła 2600 zł miesięcznie. A zatem w tym zakresie organ rentowy błędnie stwierdził ustanie ubezpieczenia rolniczego wnioskodawcy za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., gdyż odwołujący nie przekroczył limitu wynikającego z art. 5 b ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym od 31 grudnia 2016 roku.

86 Trzeci sporny okres dotyczy okresu od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. A zatem i w tym przypadku miernik przychodu osiąganego przez powoda w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej w 2021 r. oraz uzyskiwanego przez niego przychodu z umowy zlecenia zawarty w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników, należało odnieść do kwoty wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca. Minimalne wynagrodzenie w 2021 r. wynosiło 2800 zł miesięcznie.

87 Z informacji przekazanej pozwanemu przez ZUS wynika, że w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej wnioskodawca od stycznia do marca 2021 r. osiągnął przychody po 1960 zł miesięcznie, co dało łączną kwotę 5880 zł (3 miesiące x 1960 zł), natomiast od kwietnia do grudnia 2021 r. - przychody po 2800 zł miesięcznie, co dało łączną kwotę 25.200 zł (9 miesięcy x 2800 zł). Łącznie w 2021 r. powód osiągnął zatem przychód z tytułu pełnionej funkcji członka rady nadzorczej w wysokości 31.080 zł.

88 Oprócz tego z informacji ZUS wynika, że powód z tytułu umowy zlecenia miał w 2021r. następujące przychody: we wrześniu 2021 r. - 397,51 zł, w październiku 2021 r. - 661,27 zł, a od listopada do grudnia 2021 r. po 397,51 zł miesięcznie, co łącznie dało w 2021 r. roczny przychód z umowy zlecenia w wysokości 1192,53 zł (3 miesiące x 397,51 zł plus 661,27 zł).

89 Łączny roczny przychód odwołującego w 2021 r. w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia wyniósł 32.272,53 zł, co dało miesięcznie przychód w wysokości 2689,37 zł. Oznacza to, że miesięczny przychód ubezpieczonego w 2021 r. za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia był niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, która wówczas wynosiła 2800 zł miesięcznie.

90 A zatem w tym zakresie organ rentowy błędnie stwierdził ustanie ubezpieczenia rolniczego powoda od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., gdyż powód nie przekroczył limitu, o którym mowa w art. 5 b ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym od 31 grudnia 2016 roku.

91 W przypadku czwartego spornego okresu od 1 lutego 2022 r. do 31 czerwca 2022 r. oraz piątego spornego okresu - w części dotyczącej okresu od 1 września 2022 r. do 31 grudnia 2022r. jako miernik przychodu osiąganego w 2022 r. w związku z pełnioną przez powoda funkcją członka rady nadzorczej oraz uzyskiwaniem przez niego przychodu z umowy zlecenia, zgodnie z w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników, należało przyjąć wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca.

92 Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wynosiło 3010 zł miesięcznie. Z informacji przekazanej pozwanemu przez ZUS wynika, że w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej wnioskodawca osiągnął następujące przychody: w styczniu 2022 r. – 3.010,00 zł, w lutym 6020,00 zł, natomiast do marca do grudnia 2022 r. powód miał przychody - po 3.010,00 zł miesięczne, co dało w 2022 r. łączną roczną kwotę przychodu uzyskanego przez powoda w związku z pełnieniem przez niego funkcji członka rady nadzorczej w wysokości 36.120,00 zł (11 miesiące x 3.010,00 zł = 33.110,00 zł plus 6.020,00 zł). Oprócz tego z informacji ZUS wynika, że powód z tytułu umowy zlecenia miał w 2022 r. następujące przychody: od stycznia do czerwca po 437,13 zł miesięcznie (razem 2622,78 zł = 437,13 zł x 6 miesięcy), w lipcu 2022r. i sierpniu 2022 r. nie miał przychodu z umowy zlecenia, a od września 2022 r. do grudnia 2022 r. osiągnął z umowy zlecenia przychody po 414,84 zł miesięcznie (razem 1659,36 zł = 414,84 zł x 5 miesięcy), co łącznie dało w 2022 r. z tytułu umowy zlecenia roczny przychód w wysokości 4.282,14 zł (2.622,78 zł plus 1.659,36 zł).

93 Łączny roczny przychód wnioskodawcy w 2022 r. w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia wyniósł zatem 40.402,14 zł, co dało miesięcznie przychód w wysokości 3.366,84 zł (40402,14 zł : 12 miesięcy).

94 Oznacza to, że miesięczny przychód powoda w 2022 r. w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia był wyższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, która w tym czasie wynosiła 3010,00 zł miesięcznie. A zatem w omówionym zakresie organ rentowy prawidłowo stwierdził ustanie ubezpieczenia rolniczego powoda od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1 września 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., gdyż uzyskany przez skarżącego w 2022 r. miesięczny przychód przekroczył limit określony w przepisie art.5b ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu obowiązującym od 31 grudnia 2016 roku).

95 W przypadku pozostałej części ostatniego piątego spornego okresu od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. jako miernik przychodu osiąganego w 2023 r. w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej oraz uzyskiwanego przychodu z umowy zlecenia, zgodnie z w art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników, należało przyjąć wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca.

96 Minimalne wynagrodzenie w 2023 r. wynosiło 3.490,00 zł miesięcznie.

97 Z informacji przekazanej pozwanemu przez ZUS wynika, że w związku z pełnioną funkcją członka rady nadzorczej wnioskodawca osiągnął następujące przychody: od stycznia 2023 r. do czerwca 2023 r. po 3.490,00 zł, co dało łączną kwotę 20.940 zł (6 miesięcy x 3490,00 zł).

98 Oprócz tego z informacji ZUS wynika, że powód z tytułu umowy zlecenia miał w 2023 r. przychody od stycznia do czerwca po 414,84 zł miesięcznie (razem 2489,04 zł = 414,84 zł x 6 miesięcy), w lipcu 2023 r. i sierpniu 2023 r. nie miał przychodu z umowy zlecenia, a od września 2023 r. do grudnia 2023 r. miał z umowy zlecenia przychody po 414,84 zł miesięcznie (razem 1.659,36 zł = 414,84 zł x 5 miesięcy), co łącznie dało w 2023 r. z tytułu umowy zlecenia roczny przychód w wysokości 4.148,40 zł (2489,04 zł plus 1659,36 zł).

99 Łączny roczny przychód odwołującego w 2023 r. w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia wyniósł zatem 25.088,40 zł, co dało miesięcznie przychód w wysokości 2.090,70 zł.

100 Oznacza to, że miesięczny przychód powoda w 2023 r. za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej i z umowy zlecenia był niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, która w tym czasie wynosiła 3.490,00 zł miesięcznie. Osiągany przez wnioskodawcę przychód nie osiągnął więc limitu określonego w przepisie art. 5b ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu obowiązującym od 31 grudnia 2016 r.) – zatem nie powodował wyłączenia wnioskodawcy z ubezpieczenia społecznego rolników.

101 Tym samym organ rentowy wadliwie stwierdził ustanie ubezpieczenia rolniczego powoda w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r.

102 Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności niniejszej sprawy oraz poczynione wyżej rozważania prawne, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż M. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno - rentowego, wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego w okresach od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r., a w pozostałej części oddalił odwołanie, jako niezasadne, na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c.

103 SSO Paulina Kuźma