Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25 listopada 2025 r., V U 929/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25 listopada 2025 r., V U 929/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 929/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 25 listopada 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Anna Sobańska

7 po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. w Kaliszu

8 odwołania A. E.

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. (1).

10 z dnia 29 sierpnia 2025 r. Nr (...)

11 w sprawie A. E.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. (1).

13 o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach

14 Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w V. (1)., z dnia 29 sierpnia 2025 r., znak (...), w ten sposób, że przyznaje A. E. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od dnia 1 lipca 2025 roku.

15 Sędzia Stanisław Pilarczyk

Uzasadnienie

16 Decyzją z dnia 29 sierpnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. (1). po rozpatrzeniu wniosku A. E. z dnia 17 lipca 2025 roku, odmówił jej prawa do przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że nie został udokumentowany 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach do dnia 31 grudnia 2008 roku, odmawiając zaliczenia jako pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresu pracy od dnia 1 czerwca 2000 roku do dnia 15 listopada 2008 roku w A. C. w V. (2), ponieważ stanowisko specjalista ds. ochrony środowiska nie jest zawarte w wykazie A dział XIV poz. 24 pkt 1 stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.

17 W dniu 12 września 2025 roku A. E. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o zaliczenie okresu pracy w A. C. w V. (1). w okresie od dnia 1 czerwca 2000 r. do dnia 15 listopada 2008 roku na stanowisku specjalisty ds. ochrony środowiska.

18 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

19 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

20 A. E. urodził się (...).

21 Odwołująca się ukończyła Uniwersytet im. U. A. w H. na Wydziale Chemii. Po ukończeniu studiów była zatrudniona w Szkole Podstawowej nr (...) w M. od dnia 1 września 1987 roku do dnia 31 stycznia 1989 roku.

22 (okoliczność bezsporna)

23 Odwołująca się była zatrudniona od dnia 1 lutego 1989 r. w (...) Spółka z o.o., a następnie w A. w (...). Sp. z o.o. będącym następcą prawnym (...). Zakład zajmował się produkcją chłodnic i grzejników, elementów do motoryzacji.

24 Odwołująca się pracę rozpoczęła na stanowisku laborant – kontroler jakości. Laboratorium zajmowało się kontrolą kąpieli galwanicznych, kontrolą ścieków, kontrolą produkcji, kontrolą pracy neutralizatora. Początkowo odwołująca się pobierała próbki i robiła analizy kąpieli neutralizujących i galwanicznych.

25 Odwołująca się była zatrudniona w (...) Sp. z o.o. w szczególnych warunkach w wymiarze 10 lat, 6 m-cy, 23 dni (po wyłączeniu okresów nieskładkowych) w okresach od dnia 1 lutego 1989 roku do dnia 31 grudnia 1991 roku, od dnia

26 1 stycznia 1992 roku do dnia 31 maja 1994 roku, od dnia 1 września 1994 roku do dnia 30 czerwca 1995 roku na stanowisku kontroler jakości – laborant. Natomiast od dnia 1 lipca 1995 r oku do dnia 31 maja 2000 roku odwołująca się była zatrudniona na stanowisku specjalista ds. jakości – laborant. Prace na wyżej wskazanych stanowiskach są wymienionym w wykazie A Dział XIV poz. 24 pkt 1 stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) tj. kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji oraz dozór inżynieryjno-techniczny w oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie kwestionował zatrudnienia odwołującej się w wymiarze 10 lat, 6 m-cy, 23 dni, co stanowiło okoliczność bezsporną i nie była ona przedmiotem ustaleń Sądu w przedmiotowym postępowaniu.

27 (okoliczności bezsporne)

28 (dowód – świadectwo pracy w szczególnych warunkach odwołującej się z dnia 26 lutego 2024 roku, a także z dnia 14 lipca 2025 roku, świadectwo pracy z dnia 23 stycznia 1989 roku wystawione przez Urząd Miejski w M. – akta rentowe)

29 Kwestią sporną w niniejszym postępowaniu było zatrudnienie odwołującej się w (...) Sp. z o.o. w okresie od dnia 1 czerwca 2000 roku do dnia 15 listopada 2008 roku na stanowisku specjalisty ds. ochrony środowiska.

30 W celu ustalenia charakteru pracy w spornym okresie Sąd dopuścił dowód z zeznań strony i świadków.

31 Odwołująca się w okresie od dnia 1 czerwca 2000 roku do dnia 15 listopada 2008 roku sprawowała nadzór nad procesem unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych ciekłych, do którego służył neutralizator. Neutralizator stanowił oddzielny budynek i oddzielną instalacją, do którego odprowadzono odpady ciekłe. Odpady zawierały chrom i cynk, następnie strącane były metale ciężkie i powstawał osad, a odcieki były kierowane do kanalizacji. Odwołująca się sprawowała nadzór na osobami pracującymi w laboratorium przy neutralizatorze, którzy nie mieli wykształcenia chemicznego. W neutralizatorze przerabiane były odpady ciekłe, które zawierały metale ciężkie, chrom, miedź, cynk. Odwołująca się nadzorowała cały proces neutralizacji, który polegał na wytrącaniu związków chemicznych. Odwołująca się pobierała próbki ze zbiorników, a następnie w laboratorium prowadziła ich analizę i na podstawie tego dobierała środki chemiczne niezbędne do neutralizacji. Po zakończeniu powstawały osady poneutralizacyjne, które odbierane były przez odbiorcę zewnętrznego. Na końcu procesu pozostawały ścieki, które nie mogły przekraczać dopuszczalnych parametrów. Odwołująca nadzorowała proces neutralizacji, wydawała dyspozycje pracownikom, zajmowała się awariami, zamawianiem środków chemicznych, organizowaniem wywozów. W czasie procesu utylizacji używane były m. in. wodorotlenek sodu, siarczan sodu, kwas siarkowy, których stężenie sprawdzała odwołująca. Neutralizator został zamknięty zgodnie z protokołem likwidacji w dniu 15 listopada 2008 roku i został rozebrany.

32 Reasumując w spornym okresie odwołująca się sprawowała bezpośredni i stały nadzór nad pracą neutralizatora, w którym odbywały się procesy utylizacji niebezpiecznych odpadów chemicznych powstających w procesach produkcyjnych.

33 (dowód – świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 14 lipca 2025 roku, oświadczenie pracodawcy z dnia 4 września 2025 roku – akta osobowe, zeznania świadka M. M. z dnia 25 listopada 2025 roku [00:24:31][00:34:23], zeznania świadka H. M. z dnia 25 listopada 2025 roku [00:37:23][00:50:10], zeznania odwołującej się z dnia 25 listopada 2025 roku [00:01:24][00:21:47] i [00:52:24] [00:55:25])

34 W dniu 29 lutego 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. (1). przyznał odwołującej się prawo do emerytury od dnia 1 lutego 2024 roku tj. od dnia nabycia prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

35 (dowód – decyzja z dnia 29 lutego 2024 roku – akta ZUS).

36 W dniu 17 lipca 2025 roku odwołująca się złożyła do ZUS wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego i przyznanie rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

37 (dowód – wniosek z dnia 17 lipca 2025 roku – akta ZUS)

38 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach ZUS, na podstawie zeznań świadków oraz korespondującego z tymi dowodami przesłuchania ubezpieczonej.

39 Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygnięcie sprawy.

40 Uzasadnienie prawne

41 Sąd Okręgowy w Kaliszu zważył, co następuje:

42 Odwołanie jest zasadne.

43 Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.

44 Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych.

45 W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

46 Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty, realizacja tego celu, polega, jednak, nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 roku, III AUa 1899/15, LEX 2044406).

47 Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

48 1. nieustalenie decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych,

49 2. osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 roku w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

50 Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

51 Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

52 W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołująca się nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

53 Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 t.j.) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

54 Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

55 Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

56 Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

57 W niniejszym postępowaniu wnioskodawczyni ostatecznie domagała się ustalenia, że w okresie zatrudnienia w A. C. w V. (1). w okresie od dnia 1 czerwca 2000 roku do dnia 15 listopada 2008 roku na stanowisku specjalisty ds. ochrony środowiska wykonywała prace w szczególnych warunkach to jest prace związane z nadzorowaniem pracy neutralizatora, w którym odbywały się procesy utylizacji niebezpiecznych odpadów chemicznych powstających w procesach produkcyjnych.

58 Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

59 Natomiast w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

60 W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

61 Tym samym, brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych, nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności, ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych, stosuje się, bowiem, te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności, zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz – o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (por. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 roku, III AUa 41/16 LEX nr 2151525). Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez odwołującą się w spornym okresie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

62 Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 roku, III AUa 1370/12 LEX nr 1339369).

63 Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 roku, I UK 393/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca roku, 2010 II UK 21/10).

64 Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (tak Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 roku, III AUa 1687/15, LEX nr 2062050) . Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

65 W świetle treści Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) pracą w szczególnych warunkach jest wymieniona w Wykazie A Dział IV pkt 37 utylizacja oraz niszczenie odpadów chemicznych i biologicznych.

66 Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zgromadzony i niepodważony przez organ rentowy materiał dowodowy w postaci zeznań odwołującej się, zeznań świadków i zgromadzonej dokumentacji w tym osobowej jednoznacznie potwierdza charakter wykonywanej przez odwołującą się pracy w okresie zatrudnienia w A. C. w V. (1). w okresie od dnia 1 czerwca 2000 r. do dnia 15 listopada 2008 roku na stanowisku specjalisty ds. ochrony środowiska.

67 Odnosząc się zatem co do generalnej możliwości zakwalifikowania pracy odwołującej się do pracy w szczególnych warunkach wskazać należy, iż analiza treści wykazu A do powołanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku wskazuje, że wymienione w Dziale XIV Prace różne poz. 24 Kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, stanowią pracę w szczególnych warunkach.

68 W wyroku z dnia 6 grudnia 2007 roku Sąd Najwyższy (III UK 66/07; LEX nr 483283) wskazał, iż czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia z 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, objęte poz. 24 działu XIV wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 rouk, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te wykonywane są w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanej z kontrolą międzyoperacyjną, kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu. Natomiast, jeśli pracownik zatrudniony na stanowisku związanym z kontrolą międzyoperacyjną, kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym wykonuje – poza bezpośrednim nadzorem procesu produkcji – inne czynności, w tym szeroko rozumiane czynności administracyjno-zarządzające, polegające na wykonywaniu pracy umysłowej i biurowej, istotne znaczenie z punktu widzenia uprawnień do emerytury na podstawie art. 32 ustawy z 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma ustalenie, jaką część obowiązującego czasu pracy zajmowały te czynności.

69 W uzasadnieniu wskazanego wyroku Sąd Najwyższy podkreślił, iż we wskazanej pozycji 24 nie wymienia się stanowiska pracy, lecz odwołuje się do czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych. Jednocześnie podniósł, że definicję ustawową „pracy w szczególnych warunkach” zawiera art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzając, iż za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

70 Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki i pracę taką pracownik musi wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, aby nabyć prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Sąd Najwyższy podkreślił, iż ustawodawca tworząc instytucję przewidzianą w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, opierał się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni. Zdaniem Sądu Najwyższego, przy takim założeniu, czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, objęte poz. 24 działu XIV wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

71 W wyroku z dnia 11 marca 2009 roku (II UK 243/08, LEX nr 550990) Sąd Najwyższy wskazał, iż czynności obejmujące sporządzenie dokumentacji związanej z dozorem stanowią integralną część sprawowanego dozoru. Nie ma zatem podstaw do ich wyłączania i traktowania odrębnie. W sytuacji, gdy dozór inżynieryjno-techniczny jest pracą w szczególnych warunkach i praca polegająca na dozorze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ma żadnej potrzeby ustalania, ile czasu pracownik poświęcał na bezpośredni nadzór nad pracownikami, a ile na inne czynności, które również były związane z tym dozorem.

72 Również w wyroku z dnia 24 września 2009 roku (II UK 31/09, LEX nr 559949) Sąd Najwyższy stwierdził, iż jeśli czynności ogólnie pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-technicznego wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji.

73 Określonymi w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia czynnościami ogólnie pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-technicznego na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, są wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim dozorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji.

74 Nie ma bowiem żadnych podstaw do wyłączania czynności administracyjno-biurowych takiego rodzaju z czynności polegających na sprawowaniu dozoru i traktowania ich odrębnie (por. także powołane wyżej wyroki z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 62/07; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07; z dnia 5 maja 2009 roku, I UK 4/09 oraz wyroki z dnia 30 stycznia 2008 roku, I UK 195/07, OSNP 2009 Nr 7-8, poz. 105 i z dnia 11 marca 2009 roku, II UK 243/08, niepublikowany).

75 Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z ustaleń poczynionych w oparciu o dostępne dowody zarówno z dokumentów w postaci akt osobowych ze spornego okresu zatrudnienia jak i zeznań świadków i odwołującej się A. E., przez cały okres sporny swojego zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jako specjalista ds. ochrony środowiska. Pracując przy kontroli jakości i dozorze inżynieryjno-technicznym nadzorowała ona prace, o których mowa dziale IV punkt 37 utylizacja oraz niszczenie odpadów chemicznych i biologicznych wykazu A Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

76 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Ponadto w Zarządzeniu Nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MG z 1985 r. Nr 1, poz. 1) w załączniku nr 1 w dziale IV w Chemii pod poz. 37 zawarte są prace utylizacja oraz niszczenie odpadów chemicznych i biologicznych. Reasumując ustalony zakres czynności wykonywanej przez odwołującą się odpowiada rodzajowi pracy opisanemu w pkt 24 działu XIV wykazu A ww. rozporządzenia.

77 Tak więc odwołująca się w spornym okresie od dnia 1 czerwca 2000 roku do dnia 15 listopada 2008 roku wykonywała pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, objęte poz. 24 działu XIV wykazu A. Jeżeli ten sporny okres dodamy do okresu pracy 10 lat, 6 miesięcy i 23 dni pracy nie kwestionowanego przez organ rentowy, który jest okresem pracy w szczególnych warunkach, to odwołująca się udowodniła łącznie ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Tym samym odwołującej się przysługuje prawo do spornego świadczenia.

78 W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

79 Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

80 Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej się prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od dnia 1 lipca 2025 roku.

81 Sędzia Stanisław Pilarczyk