Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 24 kwietnia 2025 r., V U 59/25

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 24 kwietnia 2025 r., V U 59/25

Tekst

1 Sygn. akt V U 59/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 24 kwietnia 2025 r.

3 Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk

6 Protokolant: st.sekr.sądowy Anna Sobańska

7 po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. w Kaliszu

8 odwołania A. W. (2)

9 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H..

10 z dnia 20 listopada 2024 r. Nr (...)

11 w sprawie A. W. (2)

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H..

13 o rentę rodzinną

14 1. Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w H.. z dnia 20 listopada 2024 r., znak (...), w ten sposób, że przyznaje A. W. (1) prawo do renty rodzinnej począwszy od dnia 5 maja 2024 roku.

15 2. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w H.., na rzecz A. W. (2) kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

16 Sędzia Stanisław Pilarczyk

Uzasadnienie

17 Decyzją z dnia 20 listopada 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w H.., odmówił A. W. (1) przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu X. W. ponieważ zdaniem organu rentowego odwołująca nie udowodniła istnienia wspólności małżeńskiej ze zmarłym w chwili śmierci, gdyż zmarły i odwołująca mieli różne adresy zamieszkania i brak jest dowodów, że zmarły przyczyniał się do utrzymania małżonki.

18 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. W. (1), domagając się przyznania prawa do renty rodzinnej.

19 Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie.

20 Sąd poczynił następujące ustalenia:

21 A. W. (1) urodziła się (...). Jej mąż A. W. (1) urodził się (...). 3 marca 1984 roku X. W. i A. W. (1) zawarli związek małżeński, który nie został rozwiązany do śmierci X. W.. Pozostawali oni we wspólności małżeńskiej ustawowej.

22 (dowód – akt małżeństwa X. i A. W. (2), akt zgonu X. W..

23 Po zawarciu związku małżeńskiego X. W. był zameldowany w H. ul. (...), gdzie zamieszkiwała jego matka, która zmarła 20 lat temu, a A. W. (1) była zameldowana w H., ul. (...). X. W. był zameldowany na ulicy (...), ze względu na opiekę nad matką, a po jej śmierci ze względu na nieuregulowaną kwestię prawną domu położonego na ulicy (...) w H. i kwestię ewentualnego zasiedzenia tej nieruchomości. Około 10 lat temu X. W. zameldował na ulicy (...) C. B. swoją córkę i A. W. (2), w celu ewentualnego zasiedzenia tej nieruchomości. W 2021 roku A. W. (1) wynajęła mieszkanie na ulicy (...), ze względu na lepsze warunki zamieszkiwania. X. W. pomimo zameldowania na ulicy (...) przebywał faktycznie z małżonką i dziećmi początkowe na ulicy (...), a potem na ulicy (...) w H.,, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Gdy w 2021 roku A. W. (1) zamieszkała na ulicy (...) w H. zmarły mąż X. W. finansowo wspierał żonę dopłacając jej do wynajmu tego mieszkania 500 zł, dokładał do jej kosztów leczenia jak i kosztów żywności, kosztów energii elektrycznej. X. W. do śmierci jadał obiady u żony w mieszkaniu na ulicy (...), choć przebywał również na ulicy (...). Pomiędzy małżonkami była więź duchowa, kochali się i pomagali sobie, choć w przeszłości miedzy innymi w 2006 roku dochodziło do nieporozumień między małżonkami. Kiedy odwołująca A. W. (1) przebywała w szpitalu to zmarły mąż X. W. odwiedzał ją w szpitalu.

24 (dowód – zeznania odwołującej z dnia 8 kwietnia 2025 roku [00:02:39][00:31:02],]; zeznania świadka C. W. z dnia 8 kwietnia 2025 roku [00:34:41][00:55:16]zeznania C. E. z 8 kwietnia 2025 roku [00:58:11][01:14:11],]; Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania odwołującej i świadków oraz dokumentów dołączonych do akt sprawy.

25 W ocenie Sądu zeznania odwołującej i świadków są spójne, konsekwentne i wzajemnie się potwierdzają. Sąd nie dopatrzył się żadnych przyczyn, dla których można by im odmówić wiarygodności.

26 Sąd zważył co następuje:

27 Odwołanie A. W. (2) jest zasadne.

28 Stosownie do treści art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 roku poz. 1631 tj.), renta rodzinna przysługuje uprawionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

29 Zgodnie z art. 67 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy, do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny, spełniający warunki określone w art. 68-71:

30 1. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;

31 2. przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;

32 3. małżonek (wdowa, wdowiec);

33 4. rodzice.

34 W myśl art. 70 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy, wdowa ma prawo do renty, jeżeli:

35 1. w chwili śmierci osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy;

36 albo

37 2. wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawionym do renty rodzinnej.

38 Stosownie do treści art. 70 ust. 2, prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.

39 Zgodnie zaś z ust. 3 wyżej wymienionego art. 7, małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów jego strony, ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

40 Zmarły X. W. w chwili śmierci pobierał emeryturę. Odwołująca w chwili śmierci męża miała ukończonych 50 lat.

41 Z powołanych przepisów wynika, zatem, że warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę jest, poza spełnieniem przesłanek określonych w art. 70 ust. 1 i 2 ustawy, także pozostawanie przez małżonków, do dnia śmierci jednego z nich, w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 roku, III UZP 3/06, opubl. OSNP 2007/9-10/138).

42 W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że alimentacyjna funkcja renty rodzinnej może i powinna być odnoszona do objęcia tego rodzaju ubezpieczeniową ochroną prawną małżonków, którzy do dnia śmierci współmałżonka byli zobowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 k.r.o.), a zatem faktycznie realizowali wspólne cele małżeństwa. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.).

43 Pozostawanie we wspólności małżeńskiej, nie może być natomiast postrzegane jako następstwo jedynie formalnie zawartego związku małżeńskiego, ale również jako wspólność małżeńska wynikająca lub powiązana z rzeczywistym korzystaniem z praw i realizowaniem powinności małżeńskich, które do dnia śmierci ubezpieczonego współmałżonka kreują faktyczną wspólnotę małżeńską w jej wymiarze duchowym, materialnym, rodzinnym.

44 W przypadku, gdy nie orzeczono rozwodu ani separacji, obowiązuje domniemanie istnienia między małżonkami wspólności małżeńskiej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2005 roku, II UK 248/04, opubl. OSNP 2006/3-4/62). Ciężar dowodu przy jego obalaniu spoczywa na organie rentowym (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 roku, III UZP 3/06, OSNP 2007/9-10/138).

45 Znaczenie pojęcia pozostawania małżonków we wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie da się wyjaśnić bez ustalenia realnych więzi małżeńskich na gruncie instytucji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podstawowe normy tego prawa przewidują, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 k.r.o.). Ponadto, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.). W ramach tych zasadniczych regulacji prawa rodzinnego uprawnione jest założenie, że o małżeństwie (art. 23 k.r.o.) oraz o potrzebach rodziny – w rozumieniu art. 27 k.r.o.)- można mówić w zasadzie wówczas, gdy rodzina jest związana nie tylko formalnym aktem małżeństwa, ale także realnym (rzeczywistym) węzłem pożycia małżeńskiego, któremu doktryna przypisuje opisowe znaczenie w postaci akceptowanego przez prawo i moralność wzorca, jaki małżonkowie powinni realizować w stosunkach małżeńskich w zmieniających się kolejach życia. Inaczej rzecz ujmując, wymaganie pozostawania w faktycznej wspólnocie małżeńskiej sprawia, że dla spełnienia tego dodatkowego warunku nabycia prawa do renty rodzinnej nie wystarcza samo występowanie zewnętrznych oznak w postaci istnienia małżeństwa potwierdzonego formalnym aktem małżeńskim, ale konieczne jest zachowanie do dnia śmierci ubezpieczonego realnych więzi małżeńskich w ich rozmaitych wspólnotowych przejawach (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 roku, III AUa 652/13, Lex nr 1461161).

46 Oddzielne zamieszkiwanie małżonków nie jest równoznaczne z ustaniem wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

47 W wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 marca 2019 roku (III AUa 248/19, Lex nr 268511) podkreślono, iż „Oddzielne zamieszkiwanie małżonków nie jest równoznaczne z ustaniem wspólnoty małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Określając wzajemne obowiązki małżonków art. 23 i art. 27 k.r.o. nie wymagają, aby małżonkowie mieli wspólne miejsce zamieszkania. Ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na organie rentowym.”.

48 W przypadku, gdy nie orzeczono rozwodu ani separacji, obowiązuje domniemanie istnienia między małżonkami wspólności małżeńskiej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2005 r., II UK 248/04, opubl. OSNP 2006/3-4/62). Ciężar dowodu przy jego obalaniu spoczywa na organie rentowym (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 r., III UZP 3/06, OSNP 2007/9-10/138).

49 Podobny pogląd wyrażono w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 lutego 2016 roku (III AUa 894/15, Lex nr 1979300) podkreślono, iż „Jeżeli nie orzeczono rozwodu lub separacji, to uzasadnione jest domniemanie, że między małżonkami istnieje wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 u.e.r.f.u.s.”.

50 Natomiast w postanowieniu Sadu Najwyższego z 17 października 2023 roku (I USK 148/23, Lex nr 3616807) podniesiono, iż „Okoliczności dotyczące istnienia, albo nieistnienia rzeczywistej "wspólności małżeńskiej" muszą być badane z uwzględnieniem uczuciowej motywacji zachowań małżonków. Jeżeli jeden z nich mieszka oddzielnie, lecz do dnia śmierci realizuje powinność pomocy finansowej na rzecz drugiego, z troski o potrzeby i wykazuje poszanowanie przynajmniej majątkowych obowiązków małżeńskich, pozostaje we wspólności z małżonkiem, którego opuścił.”.

51 W ocenie Sądu pomiędzy odwołującą A. W. a jej mężem X. W. istniała wspólność małżeńska. Małżonkowie prowadzili w zasadzie wspólne gospodarstwa domowe., choć X. W. przebywał również w H. ulica (...). Zmarły X. W. bywał u odwołującej na ulicy (...) w H., gdzie jadł posiłki, często nocował i łożył na utrzymanie żony i kosztów jej zamieszkiwania na ulicy (...) w H.. Małżonkowie dochowali sobie wierności, żadne z nich nie zamierzało się rozwieść, ani wystąpić o separację.

52 W ocenie Sądu między odwołującą a jej zmarłym mężem istniała wspólność małżeńska, a małżonków łączyły zarówno więzi ekonomiczne jak i emocjonalne i duchowe. Nie miał na to wpływu fakt zamieszkiwania odwołującej i jej zmarłego męża pod różnymi adresami.

53 Mając powyższe na względzie Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej L. U. prawo do renty rodzinnej od dnia śmierci X. W. to jest od 5 maja 2024 roku, zgodnie z art. 129 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 477¹⁴ § 2 k.p.c.

54 O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 i 108 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023r. poz. 1935 t.j.).

55 Sędzia Stanisław Pilarczyk