Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2022 r., I C 188/22

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2022 r., I C 188/22

Tekst

1 Sygn. akt:I C 188/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 15 listopada 2022 roku

3 Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSO Wojciech Hajduk

7 po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 roku w Gliwicach

8 na posiedzeniu niejawnym

9 sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

10 przeciwko M. W., A. K.

11 o zapłatę

12 1. oddala powództwo

13 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej A. K. kwotę 10.800zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego

14 3. wyrok w stosunku do pozwanego M. W. jest wyrokiem zaocznym

15 SSO Wojciech Hajduk

16 IC 188/22 UZASADNIENIE

17 Powód (...) SA w W. domagał się zasądzenia od pozwanych M. W. i A. K. kwoty 434.928zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12.02.2022r. Wskazał, że 4.03.2008r. udzielił pozwanym kredytu (...) nr (...) waloryzowanego do CHF. Pozwani zaprzestali spłaty, pismem z 20.01.2020 w trybie art. 79c prawa bankowego poinformował pozwanych o możliwości restrukturyzacji kredytu, a wobec bierności pozwanych pismem z 16.06.2020 wypowiedział umowę. Zadłużenie obejmuje kapitał 98.175,71 CHF, odsetki umowne 278,89CHF, odsetki od należności przeterminowanych od 28.07.2020 do 11.02. 2022 w kwocie 3.272,57CHF. Równowartość zadłużenia na dzień 11.02.2022r. wg kursu NBP stanowi kwotę dochodzoną pozwem. Pozwana zmieniła nazwisko z W. na K..

18 Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa zarzucając nieważność umowy wynikającą z niedozwolonych postanowień umownych. Na podstawie § 1 ust. 3A umowy kwota kredytu waloryzowana była kursem kupna waluty CHF wg tabeli kursowej (...) Raity kapitałowo-odsetkowe i odsetkowe spłacane były w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego naruszało jego istotę poprzez wprowadzenie elementu nadrzędności banku i podporządkowania kredytobiorców bankowi, który miał pełną swobodę w określeniu kwoty podlegającej zwrotowi.

19 Jest to niezgodne z art. 69 ust 1 prawa bankowego narusza 358¹ §1kc i powoduje nieważność umowy. Zarzuciła abuzywność postanowień § 1 ust. 3A; § 10 ust. 5; § 12 ust. 5 oraz § 15 ust. 4umowy.

20 Pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew.

USTALENIA FAKTYCZNE

21 W dniu dnia 04.03.2008r. poprzednik prawny powoda, (...) w W. zawarł z pozwanymi M. W. i A. W. umowę kredytu hipotecznego (...) nr (...) na kwotę 265.402 zł indeksowaną do CHF, na okres 360 miesięcy. Celem kredytowania było sfinansowanie nabycia lokalu mieszkalnego. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji, wg kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Bank na koniec dnia 26.02.2008 wynosi 123.880,69 CHF, przy czym kwota ta ma charakter informacyjny, a wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej [umowa § 1 pkt 2-5 k-12], równe raty kapitałowo odsetkowe spłacane będą w złotych, poprzez obciążenie rachunku powodów, po ich uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) banku obowiązującego na dzień spłaty [ umowa § 10 pkt 5 oraz §6 pkt3 k-13 i 14]. Zastosowano stopę procentową LIBOR3M dla CHF [§9pkt2 umowy k-13v]. W umowie zawarto również oświadczenie, że kredytobiorcę dokładnie zapoznano z warunkami udzielenia kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, co akceptuje, nadto jest świadomy ryzyka kursowego i jego konsekwencji wynikających z niekorzystnych wahań kursu złotego względem walut obcych, co może mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu [ umowa § 29 pkt 2 k-16]. Umowa odwoływała się również do bankowej tabeli kursowej w § 12 ust 5 dotyczącym sytuacji wcześniejszej spłaty kredytu oraz §15 ust 4 ustalenia wysokości wierzytelności banku w razie wypowiedzenia umowy i wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego [k-14 i 15]. Do zawarcia umowy doszło gdy pozwani poszukiwali możliwości sfinansowania zakupu mieszkania. Wszystkie formalności, za wyjątkiem podpisania umowy, zostały przeprowadzone w firmie pośredniczącej w zawieraniu umów bankowych. Pozwanym doradzono by zaciągnęli kredyt indeksowany do CHF jako najkorzystniejszy. Nie przekazano szczegółowej informacji o ryzyku kursowym i nie wyjaśniono wpływu wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany, nie poinformowano o możliwości spłaty w walucie kredytu. Pozwani nie mieli świadomości, o możliwości jakiegokolwiek negocjowania warunków umowy, nie zostali o tym poinformowani, nie poinformowano o dotychczasowym kształtowaniu się kursu CHF. Żadne postanowienia umowne nie były indywidualnie negocjowane/uzgadniane z wyjątkiem tych, które dotyczyły wysokości kredytu i czasu spłaty. Poinformowano ich, że otrzymają kredyt w złotówkach i będą spłacali w złotówkach, następnie umowę podpisano. Zapoznali się z umową w banku. pobieżnie ją przeczytali [zeznania pozwanej k-218 umowa kredytu §1pkt1 k-, wniosek kredytowy k-166-168]. W dniu 6.03.2008r. strony zawarły Aneks nr(...) do umowy kredytu, w którym dokonano zmiany daty odbioru inwestycji [aneks nr(...) k-17]. W dniu 1.09.2008r. strony zawarły aneks nr(...) do umowy, w którym podwyższono kwotę kredytu do 315.000zł podano w nim min. że kwota podwyższenia kredytu wyrażona w walucie waloryzacji, wg kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Bank na koniec dnia 14.08.2008 wynosi 24.950,04 CHF, przy czym kwota ta ma charakter informacyjny, a wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej, określono również transze wypłaty środków, ostatnia przypadała na 30.11.2008r [aneks k-18-19, wniosek kredytowy k-169-172, decyzja kredytowa k-177-178]. W dniu 4.09.2008r. strony zawarły kolejny aneks nr(...) w którym określono składkę ubezpieczenia w zakresie utraty pracy bądź poważnego zachorowania [aneks nr (...) k- 20], a 8.12.2008r. doszło do zawarcia aneksu nr (...), w którym dookreślono nieruchomość, na którą przeznaczony był kredyt [aneks nr(...) k-21]. Pozwana spłacała umowę do września 2019. Pismami z dnia 29.01.2020 pozwani zostali wezwani do zapłaty zaległości oraz poinformowani o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację [pisma k-22 i 26, dowody doręczenia k-23 i 27]. Pismami z dnia 16.06.2020 wypowiedziano umowę [wypowiedzenia k-28 i 32, dowody doręczenia k-29 i 33].

22 Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dokumenty oraz zeznania pozwanej. Przedłożone przez powoda zeznania świadka M. P. [k-193-205] mają znaczenie drugorzędne. Świadek nie brał udziału w czynnościach związanych z zawarciem umowy, zeznania dotyczyły min. obowiązków pracowników banku w zakresie udzielania informacji klientom, w okresie gdy zawierana była umowa, w oderwaniu od konkretnej sytuacji pozwanych, sposobu przedstawienia im oferty i okoliczności zawarcia umowy.

ROZWAŻANIA PRAWNE

23 Okoliczność, że pozwany jest następcą prawnym (...) SA pozostaje poza sporem, została przyznana przez pozwanego, wynika również z Krajowego Rejestru Handlowego KRS (...). Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyt indeksowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353¹kc.

24 Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385¹§1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów pozwanych jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385¹§1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

25 W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.

26 Pozwana w pierwszej kolejności zarzuciła, że zawarte w umowie klauzule ryzyka walutowego są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii).

27 Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385¹§1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego ( §1 pkt 3A, §10 pkt 5, §12ust5 także §15pkt 4 umowy) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

28 Umowa kredytowa zastrzega warunki indeksacji świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursowej (...) SA" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Pozwani jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z ich rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art. 385¹ kc.

29 Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.

30 Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie w umowie, że „ kredytobiorca został zapoznany z warunkami kredytu…, jest świadomy ryzyka kursowego i niekorzystnych wahań kursu złotego, które może mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu” (§29pkt2 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahania kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca.

31 Pozwani nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione, a pośrednik kredytowy zachęcał ich do zawarcia umowy wskazując korzyści wynikające z niskiej raty i stabilnego kursu franka.

32 Argumentacja powoda odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

33 Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

34 Pozwana poinformowana przez Sąd na rozprawie w dniu 19.10.2022r. o możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385¹§1kc żądanie zapłaty kwoty 434.928zł jest bezzasadne, a powód nie wykazał podstawy roszczenia.

35 Powód dochodzi roszczenia z rozwiązanej na skutek wypowiedzenia umowy kredytowej. Roszczenie obejmuje kwotę całego niespłaconego kredytu wraz z naliczonymi umownymi odsetkami. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy należy uznać, że podstawa roszczenia nie została wykazana. Przy tak ukształtowanej podstawie faktycznej pozwu, gdy poczynione ustalenia nie dają podstaw do uznania skutecznego rozwiązania umowy, niedopuszczalne jest zasądzenie kwoty bezpodstawnego wzbogacenia (art. 505-411). Stanowiłoby to wyjście ponad podstawę faktyczną pozwu, którą sąd jest związany. W świetle powyższego postanowieniem z dnia 15.11.2022na zasadzie art. 15zzs²ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zamknięto rozprawę na posiedzeniu niejawnym i w pkt1 wyroku powództwo oddalono, wobec niewykazania przesłanek z art. 354kc w zw. z art. 69 ust 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. prawo bankowe w pkt 2 zasądzono od powoda na rzecz pozwanej kwotę 10.800 tytułem kosztów postepowania.