Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 7 maja 2013 r., VIII U 1413/12

wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 7 maja 2013 r., VIII U 1413/12

Tekst

1 Sygn. akt VIII U 1413/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 7 maja 2013 r.

3 Sąd Okręgowy w Gdańsku

4 VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

5 w składzie:

6 Przewodniczący: SSO Katarzyna Antoniewicz

7 Protokolant: st.sekr.sądowy Hanna Beyrowska

8 po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2013 r. w Gdańsku

9 sprawy G. K.

10 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

11 o prawo do emerytury

12 na skutek odwołania G. K.

13 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

14 z dnia 11 września 2012 r. nr (...)/ (...)

15 1. zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje wnioskodawczyni G. K. prawo do emerytury począwszy od dnia 06 września 2012r.,

16 2. stwierdza, że pozwany organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji w sprawie.

17 /na oryginale właściwy podpis/

18 Sygnatura akt: VIII U 1413/12

Uzasadnienie

19 Decyzją z dnia 11 września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonej G. K. prawa do emerytury nauczycielskiej, z uwagi na to, że na dzień 31 grudnia 2008 r. nie posiadała 30-letniego okresu zatrudnienia.

20 G. K. odwołała się od powyższej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że w okresie od 13 kwietnia 1977 r. do 30 września 1980 r. pracowała w gospodarstwie brata S. F..

21 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, a w uzasadnieniu pisma powołał się na argumentację zawartą w treści zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji, a ponadto podał, że w okresach od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 23 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 23 czerwca 1979 r. oraz od 1 września 1979 r. do 23 czerwca 1980 r. ubezpieczona uczęszczała do T. R. R. w L., oddalonym od miejsca zamieszkania ok. 26 km, co stanowiło jej główne zajecie. W związku z tym, wskazał, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych przez dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego. (wyrok SN a z dnia 10 października 2000 r., sygn. akt II UKN 535/99 opubl. w OSNP 2001/21/650, wyrok SN z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt II UKN 433/97, opubl. w OSNP 19998/22/668).

22 Na rozprawie z dnia 22 stycznia 2013 r. ubezpieczona wniosła o przesłuchanie świadków G. F. oraz S. F. na okoliczność wykonywania przez nią pracy w gospodarstwie rolnym brata w spornym okresie.

23 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

24 G. K., ur. dnia (...), w dniu 6 września 2012 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wniosek o emeryturę.

25 (vide: wniosek – 1-9 plik III akt rentowych)

26 Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kościerzynie z dnia 20 grudnia 1975 r., nr 2 Ns 908/75 o stwierdzenie nabycia spadku po jej ojcu A. F., ubezpieczona stała się współwłaścicielem do 1/6 zaś jej brat S. F. do 5/6 części, nieruchomości położonej w S., powiat K., województwo pomorskie – obszaru 6.15.37 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kartuzach V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczysta(...)

27 (dowód: odpis z ksiąg wieczystych – k. 17-22 plik III akt rentowych)

28 G. K. od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. była uczennicą 4-letniego T. R. R. w L. w zawodzie technik, o specjalności ekonomika i rachunkowość przedsiębiorstw rolnych. W 1980 r. zdała egzamin dojrzałości.

29 (dowód: świadectwo dojrzałości z dnia 24 maja 1980 r. – k. 25-26 plik II akt rentowych)

30 W spornym okresie G. K. zamieszkiwała wraz z matka, bratem S. F. oraz jego żoną G. F.. Stan zdrowia matki ubezpieczonej pogarszał się, natomiast G. F. w 1978 r. urodziła dziecko.

31 Ubezpieczona dojeżdżała codziennie pociągiem do szkoły w L. – podróż trwała godzinę. Do domu wracała o godzinie 16.30.

32 W gospodarstwie (...) uprawiano ziemniaki, owies, żyto i truskawki oraz hodowano krowy, świnie, kury, kaczki i gęsi. Ubezpieczona po powrocie ze szkoły zajmowała się karmieniem trzody chlewnej, dojeniem krowy oraz przebieraniem ziemniaków i brukwi. W okresie letnim pomagała przy żniwach, a jesienią przy wykopkach. Ubezpieczona wykonywała powyższe prace w wymiarze 4 godzin od poniedziałku do piątku i przez cały dzień w soboty i niedziele.

33 (dowód: zeznania świadków G. F. i S. F. – k. 35-36, wyjaśnienia ubezpieczonej – k. 15-16, zeznania ubezpieczonej – k. 36 akt sprawy)

34 Następnie ubezpieczona podjęła naukę na Uniwersytecie G., na wydziale ekonomii, kierunek – cybernetyka ekonomiczna i informatyczna, które odbywała w okresie od 1 października 1980 r. do 13 marca 1986 r.

35 (dowód: zaświadczenie o stanie odbytych studiów wyższych – k. 31 plik II akt rentowych)

36 Od dnia 1 września 1986 r. do 31 sierpnia 2012 r. ubezpieczona pracowała na stanowisku nauczyciela, kierownika internatu, kierownika szkolenia praktycznego oraz dyrektora szkoły wZ. S. Z. i. O. w Ż..

37 (Niesporne, a nadto vide: świadectwo pracy z dnia 31 sierpnia 2012 r. – k. 23 plik III akt rentowych)

38 W dniu 31 marca 2003 r. ubezpieczona na podstawie umowy darowizny przekazała swój udział w w/w nieruchomości na rzecz S. i G. F..

39 (dowód: akt notarialny z dnia 31 marca 2003 r. – k. 13-15 plik III akt rentowych)

40 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. do wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 30 lat nie uwzględnił okresów od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 23 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 23 czerwca 1979 r. oraz od 1 września 1979 r. do 23 czerwca 1980 r. jako pracy w gospodarstwie rolnym brata, ponieważ była wtedy uczennicąT. R. R. w. L.

41 W związku z powyższym, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 11 września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonej G. K. prawa do emerytury nauczycielskiej.

42 (vide: decyzja z dnia 11 września 2012 r. - k. 37 akt rentowych, odwołanie – k. 2 akt sprawy)

43 Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach rentowych pozwanego, których autentyczności żadna ze stron nie kwestionowała. Nadto, podstawą dokonanych ustaleń były zeznania świadków S. F., G. F. oraz samej ubezpieczonej, które jako logiczne, spójne i korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym, Sąd uznał za w pełni wiarygodne.

44 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

45 W świetle poczynionych ustaleń faktycznych o dwołanie skarżącej G. S. zasługuje na uwzględnienie.

46 Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się od ustalenia, czy G. K. spełnia warunki do nabycia emerytury nauczycielskiej. Jego rozstrzygnięcia należało dokonać w oparciu o dyspozycję art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jedn. tekst: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009, Nr 153 poz. 1227 ze zm.).

47 Wyniki przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego wykazały, że ubezpieczona legitymuje się wymaganym 20 – letnim stażem pracy w szczególnych warunkach, rozwiązała stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2012 r. i udokumentowała ponad 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, co wskazuje, że stanowisko organu rentowego nie jest słuszne.

48 W niniejszej sprawie bezspornym było, że ubezpieczona nie ukończyła 55 roku życia, a zatem jej prawo do emerytury nauczycielskiej nie może być ustalane na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. W konsekwencji, jak wyżej wskazano, podstawę prawną ustalenia uprawnień emerytalnych G. K. stanowić może jedynie Karta Nauczyciela.

49 Przepisy art. 88 Karty Nauczyciela tworzą pełną i wyczerpującą regulację warunków przejścia na emeryturę nauczycieli bez względu na wiek. W świetle unormowania ust. 1 tego artykułu przesłankami nabycia uprawnień do przedmiotowego świadczenia są: wykazanie 30-letniego okresu zatrudnienia, w tym lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze lub 25-letniego okresem zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, z nadto rozwiązanie na swój wniosek stosunku pracy. Wynikające z art. 88 ust. 1 in fine wymaganie jest koniecznym warunkiem powstania prawa do emerytury (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1999 r., II UKN 149/99, OSNP 2001 nr 2, z. 46; z dnia 30 sierpnia 2001 r., II UKN 525/00, OSNP 2003 nr 12, poz. 298; z dnia 20 listopada 2001 r., II UKN 626/00, OSNP nr 16, poz. 390).

50 Podkreślenia wymaga, że w wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 r., II UKN 337/01, OSNP 2004, nr 1, poz. 8, Sąd Najwyższy uznał, że "przez okres zatrudnienia wymagany do przyznania emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 [...] Karty Nauczyciela [...] rozumie się okresy składkowe i nieskładkowe oraz okresy pracy w gospodarstwie rolnym wymienione w art. 6, 7 i 10 ust. 1 ustawy [...] o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [...], które uwzględnia się na warunkach określonych w tych przepisach".

51 Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również jako okresy składkowe – przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

52 Jeżeli praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres (art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a u.e.r.f.u.s.), niezależnie od tego, czy przypadał on w trakcie roku szkolnego, czy też w czasie wakacji i ferii szkolnych.

53 Nauka w szkole średniej, w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania, odbywana w systemie dziennym uniemożliwia - co do zasady - możliwość podjęcia stałej pracy w gospodarstwie rolnym w rozmiarze pozwalającym na zaliczenie tej pracy do okresu zatrudnienia, co nie oznacza, że nie może być wyjątków od tej zasady, uzasadnionych konkretnymi okolicznościami danej sprawy, z których wynika, że mimo takich uwarunkowań praca w gospodarstwie rolnym rodziców była świadczona stale i wymiarze 4 godzin dziennie. Stwierdzenie zaś rozmiaru takiej pracy w uzależnione jest od okoliczności faktycznych danego przypadku, a więc nie należy od sfery prawa, lecz faktów (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt: III AUa 1423/12).

54 Sąd uznał, iż ubezpieczona w dostateczny sposób wykazała, iż w spornym okresie od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. pracowała na gospodarstwie rolnym swojego brata S. F., średnio w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.

55 Zarówno z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków jak i ubezpieczonej wynikało, że w zamieszkiwanym przez nią gospodarstwie uprawiano ziemniaki, owies, żyto i truskawki oraz hodowano krowy, świnie, kury, kaczki i gęsi. Po powrocie ze szkoły zajmowała się karmieniem trzody chlewnej, dojeniem krowy oraz przebieraniem ziemniaków i brukwi. W okresie letnim pomagała przy żniwach, a jesienią przy wykopkach. Nikt inny w przedmiotowym gospodarstwie nie pracował, matka wnioskodawczyni była schorowana, bratowa była w ciąży, więc jedynie wnioskodawczyni i jej brat mieli możliwość pracy w gospodarstwie. Tym samym uznać należy, że wnioskodawczyni nie pomagała ale normalnie musiała pracować w gospodarstwie rolnym.

56 W ocenie Sądu, zeznania złożone przez świadków S. F. i G. F. oraz ubezpieczoną były wiarygodne. Sąd dokonując oceny ich mocy dowodowej w opisanym powyżej zakresie, wziął pod rozwagę ówczesny wiek ubezpieczonej oraz fakt, że w gospodarstwie oprócz niej zamieszkiwali i byli w stanie pracować tylko matka, brat, jego żona brata. Zgodne z zasadami doświadczenia życiowego jest przyjęcie, że w sytuacji kiedy ubezpieczona nie pracowała zawodowo i poza szkołą nie miała żadnych innych spoczywających na niej obowiązków, przy braku ojca, urodzeniu dzieci przez żonę brata oraz pogarszającym się stanie zdrowia matki, to głównie ona wraz z bratem wykonywała prace związane z uprawą gospodarstwa rolnego. W okresie nauki w szkole codziennie i stale pracowała w gospodarstwie rolnym brata – przy czym w dni od poniedziałku do piątku w wymiarze 2-3 godzin, a w soboty i niedziele przez cały dzień.

57 Sąd uznał za nieuzasadnioną argumentację przytoczoną przez organ rentowy w toku postępowania, a dotyczącą charakteru czynności wykonywanych przez ubezpieczoną w spornych okresach. Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego przez organ rentowy, jakoby fakt równoczesnej nauki w technikum miał uniemożliwić ubezpieczonej stałe wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej połowy etatu. Ustalenia stanu faktycznego wynikające z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego uzasadniają postawienie wprost przeciwnego wniosku.

58 W związku z powyższym, w ocenie Sąd Okręgowego w okresie od 13 kwietnia 1977 r. do 23 czerwca 1980 r. ubezpieczona wykonywała prace w gospodarstwie rolnym brata stale i w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.

59 Należy też podnieść, iż wykonywanie pracy na gospodarstwie rolnym brata w w/w okresie stanowi dostateczne uzupełnienie brakującego stażu ubezpieczeniowego, bowiem zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. zaliczenie okresów następuje jedynie w zakresie niezbędnym do uzupełnienia brakującego stażu pracy.

60 W świetle powyższych ustaleń, na podstawie cytowanych wyżej przepisów, uznać należało, że ubezpieczona spełnia warunki do przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego i dlatego Sąd na mocy art. 477¹⁴§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

61 W pkt II orzeczenia, Sąd Okręgowy uznał z kolei, iż pozwany organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nie ustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z uwagi na to, że dopiero zmiana przepisów w zakresie konieczności rozwiązania stosunku pracy oraz przeprowadzenie obszernego postępowania dowodowego w toku postępowania przed sądem, w tym w szczególności zeznań świadków oraz zeznań wnioskodawczyni umożliwiło rozstrzygnięcie, czy praca wykonywana przez wnioskodawczynię w spornym okresie stanowiła pracę w gospodarstwie rolnym.

62 SSO Katarzyna Antoniewicz