Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2026 r., I USK 438/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2026 r., I USK 438/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 12 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania M.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie o zasiłek macierzyński i inne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 6 marca 2025 r., sygn. akt IV Ua 42/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od M.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Olsztynie kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Po rozpoznaniu odwołania ubezpieczonej od decyzji z dnia 3 października 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Olsztynie odmawiającej M.S. prawa do zasiłku macierzyńskiego za wskazane okresy oraz zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego wraz z odsetkami, Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 lipca 2024r., IV U 700/19 umorzył postępowanie w zakresie prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 3 października 2015 r. września 2016 r. i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego za ok 3 października 2015 r. do 30 września 2016 r. (pkt I), a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił (pkt II.).

7 Wyrokiem z dnia 6 marca 2025 r., IV Ua 42/24 Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację wnioskodawczyni oraz zasądził od niej na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia w tym przedmiocie do dnia zapłaty.

8 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczona zarzuciła naruszenie: 1. art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c.; 2. art. 6 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 501; dalej: ustawa zasiłkowa) w zw. z art. 66 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej i art. 84 ust. 1 i 2 (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej: ustawa systemowa); 3. art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej i art. 84 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy systemowej; 4. art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej; 5. art. 84 ust. 2 pkt. 2 ustawy systemowej; 5. art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej.

9 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

10 Ubezpieczona podniosła, że w niniejszej sprawie nie doszło do zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia lub obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Warunkiem uznania, że skarżącej nie przysługuje świadczenie na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej jest brak prawa do tego świadczenia (uzyskanie świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej) oraz świadomość tego (zła wiara) świadczeniobiorcy wynikająca z jego zachowania. Ustalenie braku prawa do świadczenia i świadomości tego u świadczeniobiorcy, a także ustalenie braku złej woli w ubieganiu się o świadczenia u świadczeniobiorcy świadczą o tym, że nie powstają nienależnie pobrane świadczenia. Skarżąca pozostawała tymczasem w usprawiedliwionym przekonaniu takim, że podlega ubezpieczeniom społecznym, to przekonanie zaś było również potwierdzone faktem, iż na początku działalności, pod koniec 2015 r., organ rentowy weryfikował działalność gospodarczą skarżącej i jej nie zakwestionował. Ponadto, w ocenie skarżącej, Sąd drugiej instancji bezzasadnie przyjął związanie ustaleniami faktycznymi i prawnymi dokonanymi w sprawie o ustalenie tytułu do ubezpieczeń społecznych. Sąd ten powinien dokonać własnych ustaleń faktycznych i prawnych zachowań skarżącej, a nie bezrefleksyjnie przyjmować, że zachowania te jedynie pozorowały prowadzenie działalności gospodarczej i, w tym kształcie, świadczą bezspornie o złej woli oraz podawaniu świadomie nieprawdziwych informacji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania od organu rentowego na rzecz skarżącej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 6 marca 2025 r. do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego.

11 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

12 oddalenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 398¹⁴ k.p.c. - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego od odwołującego na rzecz organu rentowego w związku ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz ewentualnymi innymi czynnościami procesowymi według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Istotnym elementem skargi kasacyjnej (art. 398⁴ § 2 k.p.c.) jest wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego warunku prowadzi do uruchomienia procedury tzw. "przedsądu", w czasie którego badaniu podlegają wyłącznie enumeratywnie wymienione przesłanki z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Wystąpienie choćby jednej z nich prowadzi do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżąca wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania lokuje w treści art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., czyli opiera się na konkluzji, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Przystępując do oceny zawartego wniosku, nie sposób pominąć, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Dane naruszenie powinno być oczywiste, widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 14 maja 2015 r., II CSK 611/14, LEX nr 3525233). Dla uznania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona nie jest zatem wystarczające twierdzenie skarżącego, że tak jest, ani zarzucenie naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w taki sam sposób, jak wykazano w podstawach skargi. Z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. wynika bowiem konieczność nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne "na pierwszy rzut oka" i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za błędny i jego wzruszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2016 r., II UK 2928/15, LEX nr 2026233).

14 W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie, że Sąd drugiej instancji dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do polemiki z oceną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przedstawienia przez organ rentowy, wybiórczej oceny elementów stanu faktycznego, dotyczącej świadomości ubezpieczonej w kwestii pobierania nienależnego świadczenia.

15 Należy podkreślić, że sądy obu instancji przedstawiły argumentację leżącą u podstaw przyjętego rozstrzygnięcia i dokonały kompleksowej oceny dowodów zebranych w sprawie, zaś skarżąca nie przedstawiła argumentów prawnych, które mogłyby wykazać, że Sąd drugiej instancji dopuścił się kwalifikowanego naruszenia prawa. Strona skarżąca stara się podważyć ocenę stanu faktycznego niniejszej sprawy pod pozorem zarzutów naruszenia prawa materialnego, co na tym etapie postępowania jest niedopuszczalne. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 398¹³ § 2 k.p.c., jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 398³ § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18, LEX nr 2645127).

16 Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy w oparciu o art. 398⁹ § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 1¹ k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.