Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2012 r., I UK 239/12

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2012 r., I UK 239/12

Tekst

1 Sygn. akt I UK 239/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 19 listopada 2012 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

5 SSN Małgorzata Gersdorf

6 SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

7 w sprawie z odwołania U. K.

8 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

9 o prawo do emerytury,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 listopada 2012 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 października 2011 r.,

11 oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

12 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. wyrokiem z dnia 5 stycznia 2011 r. oddalił odwołanie ubezpieczonej U. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 4 sierpnia 2010 r. odmawiającej 2

13 przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury, ponieważ nie wykazała 5-letpiego okresu pracy w warunkach szczególnych.

14 Sąd Okręgowy rozpoznając odwołanie ustalił, że U. K. urodziła się 31 lipca 1955 r. Od dnia 3 lipca 2001 r. ubezpieczona uprawniona jest do pobierania zasiłku przedemerytalnego.

15 W dniu 8 lipca 2010 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie emerytury. Na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawczyni wykazała staż emerytalny w wymiarze 21 lat, 6 miesięcy i 7 dni okresów składkowych oraz 3 lat, 11 miesięcy i 27 dni okresów nieskładkowych. Organ rentowy uznał ubezpieczonej okres pracy w warunkach szczególnych, tj. od 1 lipca 1991 r. do 31 grudnia 1998 r. w łącznym wymiarze 7 lat, 5 miesięcy i 10 dni.

16 W Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Remontowym Energetyki „E." Spółce Akcyjnej w L. (obecnie T.C. P. Spółka Akcyjna w L.) U. K. zatrudniona była w okresie od 1 lipca 1973 r. do 30 czerwca 2001 r. na stanowiskach:

17 - nawijacza uzwojeń - staż w okresie od 1 lipca 1973 r. do 30 września 1973 r., - nawijacza uzwojeń w okresie od 1 października 1973 r. do 31 grudnia 1988 r., - izolowacza maszyn i uzwojeń w okresie od 1 stycznia 1989 r. do 31 marca 1989 r.,

18 - nawijacza uzwojeń urządzeń elektroenergetycznych wysokich napięć średniej mocy w okresie od 1 kwietnia 1989 r. do 30 czerwca 1991 r., - elektromontera w okresie od 1 lipca 1991 r. do 28 lutego 1994 r. oraz - młodszego elektromontera w okresie od 1 marca 1994 r. do 30 czerwca 2001 r. Na urlopach wychowawczych przebywała w następujących okresach, tj.:

19 - od 19 października 1981 r. do 2 stycznia 1983 r. oraz - od 11 kwietnia 1983 r. do 31 grudnia 1985 r.

20 Powyższy zakład zajmował się wyłącznie remontami urządzeń elektroenergetycznych.

21 Do obowiązków ubezpieczonej na stanowiskach nawijacza, izolowacza oraz elektromontera należało wykonywanie remontów średnich i kapitalnych transformatorów, wykonywanie przewodów nawojowych oraz układów izolacyjnych, wykonywanie uzwojeń transformatora a także remonty wzbudników indukcyjnych oraz dławików. Dodatkowo ubezpieczona wykonywała także prace w trawialni przy 3

22 czyszczeniu blach oraz w lakierni (dowód: akta rentowe, akta osobowe ubezpieczonej z T.C. P. Spółki Akcyjnej w C., zeznania świadków A. M. k.26, A. K. k.27, B. K. k. 27, M. S. k. 41-42 oraz wyjaśnienia ubezpieczonego słuchanego w charakterze strony k. 42).

23 Sąd Okręgowy wskazał, że organ rentowy do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach nie zaliczył zatrudnienia na stanowiskach nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń.

24 Zdaniem Sądu Okręgowego odwołanie ubezpieczonej nie zasługiwało na uwzględnienie a ubezpieczona nie spełniła przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych do przyznania prawa do emerytury wymaganej w art. 32 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz.43 ze zm.). W ocenie Sądu, brak było podstaw do uznania spornego okresu wykonywania pracy na stanowiskach nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych. Zgodnie bowiem z dyspozycją wykazu A, dział II powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze za pracę w warunkach szczególnych uprawniającą do niższego wieku emerytalnego można zaliczyć prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. W związku z faktem, że dyspozycja tego przepisu jest bardzo ogólnikowa może ona budzić pewne wątpliwości. W szczególności należy zastanowić się czy prace przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych muszą być wykonywane przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej. W ocenie Sądu intencją pracodawcy było jednak uznanie za prace w warunkach szczególnych wyłącznie prac, które wykonywane są bezpośrednio przy wytwarzaniu lub przesyłaniu takiej energii. Powyższe wynika chociażby z rozumienia pojęcia montażu, nie mówiąc już o eksploatacji, które z samego charakteru tych czynności wymusza ich wykonywanie bezpośrednio przy wytwarzaniu lub przesyłaniu energii. Z tego też powodu brak jest podstaw do 4

25 odmiennego rozumienia pojęcia remontu urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Remontowe Energetyki „E." Spółka Akcyjna w L. nie zajmowało się natomiast ani wytwarzaniem ani przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej. W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania pracy ubezpieczonej na stanowiskach nawijacza i izolowacza, jako wykonywanej w warunkach szczególnych. Niemożliwym jest także zaliczenie pracy przy wytrawianiu i lakierowaniu do brakującego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, albowiem praca w tym charakterze nie była wykonywana stale, a jedynie w razie potrzeb produkcyjnych.

26 Od powyższego wyroku apelację wniósł pełnomocnik ubezpieczonej.

27 Wyrokiem z dnia 19 października 2011 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację. Jak ustalił Sąd pierwszej instancji, organ rentowy zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy w szczególnych warunkach okresy od 1 lipca 1991 r. do 31 grudnia 1998 r. na stanowisku młodszego elektromontera i elektromontera to jest na stanowisku elektromonter instalacji i urządzeń elektroenergetycznych - wymienionym w dziale II, poz. 1 pkt 9 załącznika nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniających do niższego wieku emerytalnego w wymiarze 7 lat, 5 miesięcy i 10 dni. Natomiast nie zaliczył do pracy w szczególnych warunkach okresów na stanowiskach wymienionych w świadectwie pracy: od 1 października 1973 r. do 18 października 1981 r. nawijacza uzwojeń, izolowacza maszyn i uzwojeń zaliczonych przez pracodawcę do pracy na stanowisku elektromonter instalacji i urządzeń elektroenergetycznych - dział II, poz. l pkt 9, wytrawiacz-dział III, poz. 46, pkt 3, ciągacz drutów na zimno i gorąco - dział III, poz. 45 pkt 1; oraz od 1 stycznia 1986 r. do 30 czerwca 1991 r. nawijacza uzwojeń, izolowacza maszyn i uzwojeń zaliczonych przez pracodawcę do pracy na stanowisku elektromonter instalacji i urządzeń elektroenergetycznych - dział II, poz. l pkt 9, wytrawiacz - dział III, poz. 46, pkt 3, ciągacz drutów na zimno i gorąco - dział III, poz. 45 pkt 1, to jest stanowiskach, które pracodawca podał, że wymienione są w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i 5

28 energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniających do niższego wieku emerytalnego. Zatem bez zaliczenia spornych okresów pracy do pracy w szczególnych warunkach ubezpieczona nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczona jak wynika z akt osobowych w spornym okresie zajmowała stanowiska nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń. Zdaniem Sądu Apelacyjnego słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że praca na stanowiskach nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń nie figuruje w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Zgodnie z wykazem A dział II prace w szczególnych warunkach w energetyce to – „Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych". Również stanowiska nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń nie zostały wymienione w dziale II załączniku nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniających do niższego wieku emerytalnego. W powyższym załączniku nr 1 zarządzenia nr 17 w dziale II pod poz. 9 wymieniono jedynie stanowisko elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych. Również stanowiska ciągacza drutów na zimno i gorąco oraz wytrawiacza nie są zaliczone do prac w energetyce a do prac wymienionych w dziale III wykazu A stanowiącym załącznik do rozporządzenia, to jest do prac w hutnictwie i przemyśle metalowym przy przeróbce plastycznej metali poz. 45 i 46. Powyższe ustalenie, w ocenie Sądu drugiej instancji, świadczy o błędnym wystawieniu świadectwa pracy przez zaliczenie tych prac do prac w energetyce. Ponadto, wbrew zarzutom pełnomocnika ubezpieczonej, okoliczność, że ubezpieczona zajmowała się przez cały okres swojej pracy w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Remontowym Energetyki „E." S.A. w L. pracą przy remoncie urządzeń elektroenergetycznych nie pozwalało na uznanie, że w całym okresie pracy wykonywała prace elektromontera instalacji urządzeń elektroenergetycznych, to jest pracę na stanowisku wymienionym w dziale II, poz. 1 pkt 9 załączniku nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. i 6

29 wskazaną w dziale II z wykazu A oznaczającym prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń energetycznych i cieplnych. Sąd podniósł także, że z zeznań świadka A. K. i wyjaśnień ubezpieczonej złożonych na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym wynika, że w czasie wykonywania pracy ubezpieczona nie tylko zajmowała się remontem urządzeń elektroenergetycznych ale również pracowała przy produkcji nowych urządzeń takich jak wzbudniki i dławiki zaporowe. Z tych względów do prac wykonywanych w szczególnym charakterze w energetyce, jak to prawidłowo uznał Sąd Okręgowy, nie można było zaliczyć prac wykonywanych przez ubezpieczoną na spornych stanowiskach nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń.

30 Powyższy wyrok powódka zaskarżyła skargą kasacyjną w całości zarzucając wskazanemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego tj. § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegający na uznaniu, iż ubezpieczona U. K. nie nabyła prawa do emerytury w wieku obniżonym z uwagi na świadczenie pracy w warunkach szczególnych, ponieważ nie wykonywała prac wskazanych w wykazie A, działu II rozporządzenia, pomimo iż praca na stanowisku nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń wytrawiacza oraz ciągacza drutów na zimno i gorącą stanowi pracę przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych. Ponadto powołała w skardze naruszenie art. 232 k.p.c. zdanie drugie i 278 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie przez Sąd drugiej instancji z urzędu dowodu z opinii biegłego specjalisty na okoliczność czy praca na stanowiskach cewkarza-uzwajacza, owijacza i oplatacza drutu, nawijacza uzwojeń urządzeń elektroenergetycznych wysokich napięć i średnich mocy jest równoznaczna z pracą elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych i czy w związku z tym praca ta może być zakwalifikowana jako praca wykonywana w warunkach szczególnych w energetyce pomimo iż, przeprowadzenie tego dowodu prowadziłoby do dokonania istotnych ustaleń faktycznych zgodnych z rzeczywistym 7

31 stanem rzeczy, i stanowiłoby jedyny sposób przeciwdziałania niebezpieczeństwu nieprawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP tj. zasady równości wobec prawa poprzez orzeczenie przez Sąd odwoławczy wobec podmiotów o tym samym statusie prawnym znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej w sposób odmienny, pomimo i rozstrzygnięcie w tych sprawach winno być takie samo i opierać się na uzupełnionym materiale dowodowym w postaci opinii biegłego specjalisty. Ubezpieczona wniosła o: - uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 19 października 2011 roku, sygnatura akt … 447/11 w całości;

32 - o uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w C. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2011 roku, wydanego w sprawie … 1295/10 i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje;

33 - ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków (jak w pkt 1 i 2) i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa w całości i przyznanie emerytury zgodnie z wnioskiem z dnia 8 lipca 2010 r. i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania.

34 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

35 Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. W pierwszej kolejności należy podnieść, co trafnie wskazały sądy orzekające w niniejszej sprawie, że wnioskodawczyni nie wykonywała w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Remontowym Energetyki „E." Spółce Akcyjnej w L. (obecnie T.C. P. Spółka Akcyjna w L.) - na stanowiskach nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń - pracy przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, zatem nieuprawnione było klasyfikowanie jej pracy, jako wykonywanej w szczególnych warunkach w energetyce - zgodnie z wykazem A dział II załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Mając na uwadze zakres postępowania 8

36 dowodowego (dowód: akta rentowe, akta osobowe ubezpieczonej z T.C. P. Spółki Akcyjnej w C., zeznania świadków A. M. k.26, A. K. k. 27, B. K. k. 27, M. S. k. 41-42 oraz wyjaśnienia ubezpieczonego słuchanego w charakterze strony k. 42) analiza zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 232 k.p.c. zdanie drugie i 278 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.) skargi kasacyjnej wnioskodawczyni wykazała, iż sprowadzają się one do kwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Apelacyjny oraz oceny dowodów, co z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd

37 Najwyższy w tym zakresie wiąże ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (wyrok SN z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt II CSK 136/05, LEX nr 200973).

38 Również stanowiska nawijacza uzwojeń i izolowacza maszyn i uzwojeń nie zostały wymienione w dziale II załączniku nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniających do niższego wieku emerytalnego. W powyższym załączniku nr 1 zarządzenia nr 17 w dziale II pod poz. 9 wymieniono jedynie stanowisko elektromontera instalacji i urządzeń elektroenergetycznych. Również stanowiska ciągacza drutów na zimno i gorąco oraz wytrawiacza nie są zaliczone do prac w energetyce a do prac wymienionych w dziale III wykazu A stanowiącym załącznik do rozporządzenia, to jest do prac w hutnictwie i przemyśle metalowym przy przeróbce plastycznej metali poz. 45 i 46. Podkreślenia wymaga, że w wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. II UK 21/10 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż: w świetle przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo - branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla 9

39 zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Z tego względu nie można uznać, że wnioskodawczyni wykonywała pracę wymienioną w dziale III wykazu A stanowiącym załącznik do rozporządzenia, dotyczącym pracy w hutnictwie i przemyśle metalowym, skoro jej praca była świadczona w sektorze energetycznym.

40 W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał, iż Sąd drugiej instancji dokonał właściwej kwalifikacji wykonywanej przez wnioskodawczynię pracy, która w świetle powyższych rozważań i przytoczonych przepisów nie uprawnia jej do emerytury w obniżonym wieku. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 39814

41 k.p.c.