Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95

Tekst

1 Wyrok z dnia 18 stycznia 1996 r.

2 I PRN 103/95

3 Szczególna ochrona prawna pracownika pełniącego funkcją związkową nie wyłącza przysługującego Sądowi Pracy z mocy art. 477 § 2 k.p.c. uprawnienia do uwzględnienia z urzędu innego, niż wybranego przez pracownika jednego z przysługujących mu według art. 56 k.p. alternatywnych roszczeń, jeżeli w szczególnych okolicznościach sprawy zgłoszone roszczenie jest nie uzasadnione i nie może być uwzględnione z uwagi na jego sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

4 Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Andrzej Kijowski,

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 1996 r. sprawy z powództwa Jana C. przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Tramwajowej w K.-Zakład Komunikacji Tramwajowej [...] o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 13 grudnia 1994 r. [...]

6 o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną

Uzasadnienie

7 Powód Jan C. w pozwie przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Tramwajowej w K. wniósł o przywrócenie do pracy i zasądzenie utraconego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. W uzasadnieniu powództwa podał, że rozwiązano z nim umowę o pracę bez zgody zarządu związków zawodowych (w zakładzie pracy i w wyższej instancji), w których jest członkiem zarządu.

8 Pozwane przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa. Przyznało, że rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło w trybie art. 52 k.p. bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej z tej przyczyny, że powód w dniu 4 grudnia 1992 r. przebywał na terenie zakładu pracy w stanie po spożyciu alkoholu. Wysuwanie przez powoda wniosków z tego uchybienia, zmierzających do zniweczenia skutków rażącej niesubordynacji pracownika, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie może korzystać z ochrony sądowej.

9 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z dnia 18 lutego 1993 r.

10 przywrócił powoda do pracy w pozwanym przedsiębiorstwie oraz zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

11 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach uchylił zaskarżony rewizją pozwanego powyższy wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz polecił dokonanie oceny, czy w okolicznościach sprawy rozwiązanie umowy o pracę może skutkować przywrócenie do pracy, czy jedynie zasądzenie odszkodowania stosownie do art. 477 1

12 § 2 k.p.c. Sąd

13 Wojewódzki uznał, że roszczenie powoda co do zasady jest słuszne, skoro rozwiązano umowę o pracę z powodem z naruszeniem art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z dnia 15 marca 1994 r. [...] zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa Komunikacji Tramwajowej w K. na rzecz Jana C. odszkodowanie w kwocie 10.980.000 zł. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego w pełnym wymiarze czasu pracy w charakterze inspektora do spraws torów i motorniczego w okresie od 16 lipca 1984 r. do 29 grudnia 1992 r. W dniu 31 grudnia 1992 r. powód otrzymał pismo o rozwiązaniu z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, bez zgody zarządów organizacji związkowych, w których powód jest członkiem zarządu. Sąd Rejonowy ustalił, że dyrektor pozwanego Janusz B. i jego zastępca Szczepan W. stwierdzili w czasie obchodu zakładu, że powód jest w pracy po spożyciu alkoholu, na co wskazywał wygląd zewnętrzny powoda, jego niewyraźna mowa, woń alkoholu z ust powoda i w całym pokoju związków zawodowych. Powód odmówił poddania się próbie trzeźwości, który zamierzała dokonać zastępca kierownika działu kadr Gabriela C. Przed dniem 4 grudnia 1992 r. były już stawiane powodowi zarzuty przebywania na terenie zakładu pracy pod wpływem alkoholu. Kilkakrotnie widywała powoda w takim stanie świadek C.

14 Mając na uwadze, że zarzut stanu nietrzeźwości powoda potwierdził się, Sąd Rejonowy uznał za zasadne zastosowanie art. 477

15 1

16 § 2 k.p.c., który pozwala na uwz-

17 ględnienie z urzędu alternatywnego roszczenia, gdy zgłoszone w pozwie roszczenie okaże się nieuzasadnione. Sąd Rejonowy uznał, że przywrócenie powoda do pracy byłoby nieuzasadnione, gdyż mogłoby niekorzystnie wpłynąć na morale pozostałych pracowników i utwierdzić w przekonaniu, że część osób jest uprzywilejowana ze względu na pełnioną funkcję. Ponadto Sąd uznał, że wobec osób zajmujących kierownicze lub eksponowane stanowiska (np. przewodniczącego zarządu związku zawodowego) powinny być stosowane z tego względu ostrzejsze kryteria oceny wywiązywania się z obowiązków i zachowania w pracy. Dlatego Sąd w oparciu o przepis art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 477

18 1

19 § 2 k.p.c. i ar. 47

20 1

21 k.p. zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w

22 wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanego o potrącenie z kwoty odszkodowania kwoty z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, [...].

23 Kolejnym wyrokiem z dnia 2 września 1994 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach uzupełnił poprzedni wyrok z dnia 15 marca 1994 r. w ten sposób, że w pkt. 2 dopisał "w pozostałej części powództwo oddala". Nastąpiło to na skutek pisma procesowego powoda z dnia 17 czerwca 1994 r., w którym wniósł o uzupełnienie wyroku przez zamieszczenie w jego treści, że powództwo o przywrócenie do pracy ulega oddaleniu. Jednocześnie powód złożył wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia powyższego wniosku z tego względu, że rewizja jego od wyroku z dnia 15 marca 1994 r. została odrzucona, jako złożona od nieistniejącej części wyroku. Powód bowiem wniósł w niej o zmianę wyroku i przywrócenie do pracy. Sąd Rejonowy uznał wnioski powoda za zasadne i aby umożliwić mu złożenie rewizji od wyroku, uzupełnił jego treść z mocy art. 351 k.p.c. w sposób wyżej wymieniony.

24 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Katowicach z dnia 2 września 1994 r., [...], zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 sentencji w ten sposób, że orzeczone odszkodowanie zasądził z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 1993 r. i oddalił rewizję w pozostałej części.

25 Sąd Wojewódzki uznał, że rewizja powoda nie jest zasadna, aczkolwiek podzielił wyrażony w niej pogląd, że sąd I instancji wskazał w swym rozstrzygnięciu błędną podstawę prawną. W istocie materialnoprawną podstawę orzeczenia stanowi art. 56 k.p., bowiem rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło w trybie dyscyplinarnym. Jednakże wyrok sądu I instancji, pomimo powołania nieprawidłowej podstawy prawnej, odpowiada prawu. Sąd II instancji uznał, że nie został naruszony przez Sąd I instancji przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych, ani też przepis art. 477

26 1

27 § 2 k.p.c. Ponadto powołał się na niepublikowaną uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1993 r., sygn. akt I PZP 8/93, w której uznano, że sąd rozpoznający sprawę o przywrócenie do pracy, czyli o jedno z roszczeń przysługujących alternatywnie pracownikowi, ma możliwość dokonania oceny tego roszczenia w płaszczyźnie art. 477 1

28 § 1 k.p.c. Zastosowanie tego przepisu prowadzić bowiem może do uwzględnienia innego roszczenia, niż zgłoszone przez pracownika, aczkolwiek nie może skutkować oddalenia powództwa. Zdaniem sądu rewizyjnego, dokonana przez Sąd Rejonowy ocena art. 477

29 1

30 § 1 k.p.c., w kontekście niniejszej sprawy nie budzi zastrzeżeń. Powołał się również na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 1976 r., I PZP 49/76 (OSPiKA 1977 poz. 96), w którym wyjaśniono, że "jeżeli pracownik żąda przywrócenia do pracy, a uwzględnienie tego roszczenia - ze względu na szczególne okoliczności - nie jest celowe, dopuszczalne jest zasądzenie odszkodowania przewidzianego w art. 56 k.p."

31 Jednakże Sąd Rejonowy uchybił art. 481 k.c. nie zasądzając powodowi odsetek od przyznanego świadczenia pieniężnego. Z tego względu Sąd Wojewódzki na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c. zmienił w tej części wyrok i przyznał powodowi odsetki. Sąd II instancji uznał za słuszny zarzut rewizji, że sąd I instancji nie nadał wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Wobec tego, że wyrok Sądu Wojewódzkiego podlega wykonaniu, zmiana wyroku Sądu Rejonowego w tym zakresie nie była już celowa. W pozostałej części Sąd Wojewódzki oddalił rewizję powoda, jako nie podlegającą uwzględnieniu.

32 Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 1994 r. złożyło rewizję nadzwyczajną Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, w której zarzuciło temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 57 § 2 k.p., art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) oraz art. 477 1

33 § 2 k.p.c., a

34 także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżące OPZZ wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej rewizję powoda (pkt 2) i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w Katowicach z dnia 2 września 1994 r. w części oddalającej powództwo oraz przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

35 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

36 Z badania zebranego w sprawie materiału procesowego wynika, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej są nieuzasadnione. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z oceną prawną i wskazówkami sądu II instancji co do dalszego jej biegu, starannie przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego oraz wszechstronnie rozważył wszystkie istotne okoliczności sprawy. Z wnikliwej oceny dowodów wyprowadził trafne wnioski co do sposobu rozstrzygnięcia sporu między stronami. Trafnie Sąd I instancji ustalił, że strona pozwana rozwiązała z powodem stosunek pracy bez zgody właściwych zarządów organizacji związkowej z naruszeniem art. 32 ustawy o związkach zawodowych po stwierdzeniu dopuszczenia się przez powoda ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, a w szczególności spożywania alkoholu w miejscu pracy. Zgłoszone roszczenie o przywrócenie do pracy Sąd I instancji uznał za nieuzasadnione, ze względu na pełnioną funkcję przez powoda i niekorzystny wpływ, jaki mogłoby to wywrzeć na morale pozostałych pracowników. Dlatego przyznał powodowi alternatywne roszczenie o odszkodowanie. Kontrola rewizyjna tego wyroku, obejmująca badanie zarzutu naruszenia art. 32 ustawy o związkach zawodowych i art. 57 § 2 k.p. oraz art. 477

37 1

38 § 2 k.p.c., doprowadziła sąd II instancji do uznania bezzasadności zarzutów w tym przedmiocie. Sąd rewizyjny usunął błędne wskazanie podstawy prawnej orzeczenia Sądu I instancji i uchybienie art. 481 k.c. przez niezasądzenie odsetek od przyznanego powodowi świadczenia pieniężnego.

39 W ocenie prawnej Sądu Najwyższego, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postąpił prawidłowo, gdyż w granicach przysługujących mu uprawnień kontrolnych trafnie ocenił roszczenia powoda zgodnie z prawem i ustalonym orzecznictwem na tle zebranego materiału dowodowego. W tej sytuacji należy - zdaniem Sądu Najwyższego uznać zarzuty rewizji nadzwyczajnej naruszenia art. 57 § 2 k.p. i art. 477

40 1

41 § 2 k.p.c. oraz art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych za chybione i bezzasadne. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu skarżącego, że Sąd Pracy nie jest uprawniony do dokonania z urzędu wyboru odszkodowania, jako jednego z dwu przysługujących powodowi roszczeń z mocy art. 56 k.p. w związku z art. 477

42 1

43 § 2 k.p.c. ze względu na pełnioną funkcję

44 członka zarządu związku zawodowego, lecz obowiązany był wyłącznie w myśl art. 57 § 2 k.p., zgodnie z żądaniem powoda, przywrócić go do pracy i zasądzić na jego rzecz wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy.

45 Zdaniem Sądu Najwyższego, sytuacja prawna pracownika objętego szczególną ochroną z tytułu pełnienia funkcji związkowej, nie wyłącza przysługującego Sądowi Pracy z mocy art. 477

46 1

47 § 2 k.p.c. uprawnienia do uwzględnienia z urzędu innego, niż wybranego przez pracownika jednego z przysługujących mu według art. 56 k.p. alternatywnych roszczeń, jeżeli w szczególnych okolicznościach sprawy zgłoszone roszczenie jest nieuzasadnione i nie może być uwzględnione z uwagi na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 8 k.p.). Ponadto obowiązek stosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników (art. 94 pkt 9 k.p.) nie może prowadzić do nieuzasadnionego celem ochrony związkowej uprzywilejowania pracownika sprawującego funkcję związkową, z powodu przewinienia nie związanego z pełnieniem czynności w organizacji związkowej.

48 W tym świetle okazuje się, że zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok nie narusza prawa i uprawnień pracowniczych. Rewizja nadzwyczajna wniesiona też została po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c.

49 Wobec braku podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 421 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

50 =======================================