Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I NWW 48/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I NWW 48/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Grzegorz Pastuszko

4 w sprawie z powództwa B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w S. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, w przedmiocie wniosku powódki o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wesołowskiego w sprawie II CSKP 2365/22, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 7 października 2026 r.

5 wniosków powódki o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Pawła Księżaka, Pawła Wilińskiego, Leszka Boska od orzekania w sprawie toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. III CB 83/23, oddala wnioski.

Uzasadnienie

6 W dniu 13 lutego 2024 r. B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w S. (dalej: „wnioskodawca”), złożyła trzy wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego w sprawie toczącej się pod sygn. III CB 83/23. Wnioskodawczyni, na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 48 § 1 pkt 1, art. 49 § 1 oraz art. 379 pkt 4 k.p.c., wniosła o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Pawła Księżaka, Pawła Wilińskiego i Leszka Boska od rozpoznania ww. sprawy.

7 Wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów wnioskodawczyni wniosła z uwagi na wystąpienie ryzyka nieprawidłowej obsady sądu, który z wysokim prawdopodobieństwem jest sprzeczny z przepisami prawa i może stanowić o nieważności postępowania w sprawie III CB 83/23.

8 W każdym z wniosków wnioskodawczyni powołała się na dostępne informacje publiczne. W pierwszym wskazała, że „SSN Paweł Wiliński został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na mocy Postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 06.11.2028 r. (fakt notoryjny). Tym samym, sędzia Sądu Najwyższego Paweł Wiliński, został powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3 z późn. zm.)”. Natomiast w drugim wniosku podała, że „SSN Paweł Księżak został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na mocy Postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10.10.2018 r. (fakt notoryjny). Tym samym, Sędzia Sądu Najwyższego Paweł Księżak, został powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3 z późn. zm.). Taką samą informację zamieściła we wniosku dotyczącym sędziego Leszka Boska, ujmując jego dane.

9 W dalszej części wnioskodawczyni, w każdym ze złożonych wniosków, wskazała, że w świetle przedstawionej argumentacji sędzia powołany w wadliwej procedurze, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., powinien – jako iudex inhabilis – podlegać wyłączeniu z mocy ustawy, stosownie do art. 48 § 1 pkt 1 w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c. Jednocześnie podniosła, że sędzia ten, jako iudex suspectus, powinien zostać wyłączony od rozpoznania sprawy również na podstawie art. 49 § 1 k.p.c., z uwagi na istnienie okoliczności mogącej wywoływać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie. W ocenie wnioskodawczyni okoliczność ta wiąże się z ryzykiem nienależytej obsady Sądu, który z wysokim prawdopodobieństwem pozostaje sprzeczny z przepisami prawa.

10 Kolejno wnioskodawczyni, powołując się na wskazane przez siebie orzecznictwo, przedstawiła argumenty za wyłączeniem ww. sędziów w oparciu o każdą ze wskazanych podstaw. Argumentacja ta w istocie sprowadzała się do kwestionowania statusu tych sędziów.

11 Sąd Najwyższy, postanowieniem z 14 marca 2024 r., na podstawie art. 177 § 1 pkt 3¹ w zw. z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c., zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych przedstawionych przez Sąd Najwyższy w sprawie III CB 40/23. W wyniku rozpoznania sprawy zawisłej przed Trybunałem

12 Sprawiedliwości UE, Sąd Najwyższy postanowieniem z 25 sierpnia 2026 r. podjął zawieszone postępowanie.

13 W związku ze złożonymi wnioskami oświadczenie złożył tylko sędzia Sądu Najwyższego Paweł Wiliński, wskazując, że przedmiotowy wniosek dotyczący jego osoby oparto o nieprawidłowe dane, gdyż – jak zaznaczył – nie został powołany w procedurze z udziałem kwestionowanej KRS. Zarzucił wnioskodawczyni niestaranność i brak wiedzy. Stwierdził przy tym, że wniosek jest oczywiście bezpodstawny.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 W ustawie z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ustawodawca przewidział dwie podstawy wyłączenia sędziego z art. 48 lub z art. 49 § 1.

16 Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

17 1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

18 2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia. Według art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

19 W świetle art. 50 § 1 k.p.c., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

20 Na tle przywołanych wyżej regulacji nasuwa się kilka uwag. Po pierwsze, należy podkreślić, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie, by sprawę rozpoznał bezstronny sąd. Jednocześnie wypada wskazać, że zarówno w odniesieniu do sędziego wyłączonego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.), jak i wyłączanego z uwagi na zaistnienie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 49 k.p.c.), wyłączenie odnosi się do określonej sprawy prowadzonej w konkretnym czasie, przed określonym sądem. Podstawy wyłączenia nie mają charakteru abstrakcyjnego – ich sens zmierza do zapewnienia prawidłowego rozpoznania sprawy w toku, nie zaś wskazywaniu sędziego, który potencjalnie (teoretycznie) nie mógłby rozpoznawać sprawy danej osoby. Chodzi zatem o aktualną relację między sędzią a sprawą i konkretną sytuację procesową, z którą skonfrontowana zostaje strona, tj. rozpoznawaniem sprawy przez sędziego, który nie zapewnia bezstronności. Po drugie, trzeba też zauważyć, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających to odczucie. Instytucja wyłączenia sędziego na wniosek nie jest bowiem związana z wystąpieniem jakichkolwiek podejrzeń co do bezstronności sędziego rozpoznającego sprawę, ale z ujawnieniem się uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przy tym ciężar uprawdopodobnienia wystąpienia takich okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o wyłączenie sędziego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17). Natomiast instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.) zawiera zamknięty katalog przypadków, które powodują jego wyłączenie.

21 Po trzecie, wypada wreszcie wskazać, że wniosek o wyłączenie sędziego, obok elementów podstawowych każdego pisma procesowego, musi zawierać konstytutywne składniki kwalifikowanego pisma procesowego. Oznacza to, że musi on określać osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać zindywidualizowane przyczyny wyłączenia.

22 Sąd Najwyższy, odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanych wniosków, podkreśla, że argumentacja wnioskodawczyni zmierza w swej istocie do wykazania wadliwości statusu określonych osób jako sędziów Sądu Najwyższego. Formułowane w nich uwagi dotyczą bowiem przede wszystkim podstawy do wykonywania funkcji sędziego, a zatem odnoszą się do ich statusu ustrojowego, a nie do kwestii bezstronności w konkretnej sprawie. Jednocześnie Sąd Najwyższy zauważa, że argumentacja wnioskodawczyni nie wskazuje na istnienie jakiegokolwiek związku sędziów, których wniosek dotyczy, ze sprawą, ani też jakichkolwiek związków między nimi a stronami postępowania względnie wnioskodawczynią. Nie sposób bowiem uznać, że tego rodzaju związki generuje sam udział w określonej procedurze konkursowej, a następnie uzyskanie w jej wyniku statusu sędziego.

23 W konsekwencji, zdaniem Sądu Najwyższego, przywołane przez wnioskodawczynię okoliczności nie realizują przesłanki określonej w art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c., ani w art. 49 § 1 k.p.c. To zaś oznacza, że wniosek podlega oddaleniu. Sąd Najwyższy dodatkowo zwraca wnioskodawczyni uwagę, że sędzia Sąd Najwyższego Paweł Wiliński – na co sam wskazał w swoim oświadczeniu – na urząd sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez Prezydenta RP 6 listopada 2018 r., jednak jego wniosek procedowała Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w poprzednim składzie. Oznacza to, iż argumenty wnioskodawczyni dotyczące wyłączenia tego sędziego nie znajdują oparcia w faktach, także z tej przyczyny wniosek należy uznać za nieuzasadniony.

24 Sąd Najwyższy wskazuje również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 września 2026 r. w sprawie P 10/24 orzekł w punkcie 2, że art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30, ze zm.) w zw. z art. 47 Karty Praw podstawowych Unii Europejskiej, załączonej do Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, ze zm.) w zakresie, w jakim Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przypisuje sobie kompetencje do oceny prawidłowości procedury rozpatrywania, oceniania i przedstawiania Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie sędziego oraz ustalenia, że skład orzekający z udziałem osoby powołanej na urząd sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz art. 187 ust. 1 i 4 Konstytucji. Natomiast w punkcie 3, że art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej rozumiane w ten sposób, że sąd polski pozostaje związany wykładnią Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmującą ocenę, o której mowa w punkcie 2, są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz art. 187 ust. 1 i 4 Konstytucji.

25 Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty występujące w postępowaniu, w tym wnioskodawczyni oraz organy stosujące prawo – także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.

26 Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy zauważa, że sędzia Sądu Najwyższego, podobnie zresztą jak każdy sędzia, jest zobligowany, bez względu na procedurę jego powołania, do sprawowania powierzonego mu urzędu w oparciu o przepisy obowiązującego prawa, pozostając związany treścią złożonego wobec Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ślubowania. Akt ten nie ma wyłącznie charakteru ceremonialnego, lecz stanowi – co wynika z art. 34 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622) – normatywne zobowiązanie do dochowania wierności Rzeczypospolitej Polskiej, stania na straży prawa i praworządności, wypełniania obowiązków sędziego sumiennie, wymierzania sprawiedliwości zgodnie z przepisami prawa i zasadami słuszności, bezstronnie, według swego sumienia, dochowania tajemnicy prawnie chronionej, kierowania się w swym postępowaniu zasadami godności i uczciwości. Działalność jurysdykcyjna sędziego znajduje przy tym swoje zakorzenienie w aksjologii konstytucyjnej, wyznaczającej podstawowe wartości porządku prawnego, w szczególności zasadę demokratycznego państwa prawnego, legalizmu oraz ochrony praw i wolności jednostki.

27 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy postanowią jak w sentencji postanowienia.