Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2026 r., I CSK 2795/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2026 r., I CSK 2795/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 15 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Roman Trzaskowski

4 na posiedzeniu niejawnym 15 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku J.M. z udziałem B.S., A.P., M.Ł., T.S. i A.W. o podział majątku dorobkowego małżonków S., dział spadku po S.S. oraz częściowy dział spadku po W.S., na skutek skargi kasacyjnej J.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu z 21 maja 2025 r., I Ca 682/24,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. stwierdza, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania kasacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

7 Postanowieniem z dnia 21 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił apelację wnioskodawczyni do postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z dnia 31 października 2024 r. oddalającego jej wniosek w sprawie o podział majątku dorobkowego małżonków S., dział spadku po S.S. oraz częściowy dział spadku po W.S.

8 W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, skarżąca wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.).

11 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

12 Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

13 Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie określone w art. 398⁴ § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 398⁴ § 2 k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC 2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17, niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi nie może więc poprzestawać na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych. Natomiast w celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, niepubl.).Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por.

14 postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

15 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała, że w sprawie występuje konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego tj., „czy w świetle dyspozycji przepisów art. 684 k.p.c., art. 567 § 1 i 3 k.p.c., art. 922 § 1 k.c., art. 924 k.c., art. 925 k.c., ówczesnego art. 215 § 2 i 4 Prawa spółdzielczego, ówczesnego art. 220 Prawa spółdzielczego, ówczesnego art. 221 Prawa spółdzielczego, art. 31 k.r.o., wkład mieszkaniowy, wierzytelność z tytułu wkładu mieszkaniowego wchodzi w skład majątku wspólnego S.S. i W.S., a także czy wkład mieszkaniowy, wierzytelność z tytułu wkładu mieszkaniowego wchodzi w skład spadku po S.S., W.S.”.

16 Sformułowana przez skarżącą wątpliwość nie wyraża istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Ponadto skarżąca nie przedstawiła żadnej argumentacji jurydycznej, ograniczając się do sformułowania pytania pozbawionego abstrakcyjnego charakteru. Twierdzenie, że występuje istotne zagadnienie prawne, z drugiej zaś, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jest przy tym wewnętrznie sprzeczne, jeżeli bowiem w sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym charakteru oczywistego i podstawowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I CSK 477/15, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I CSK 707/17, niepubl.).

17 Przyczyny kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. nie uzasadnia wskazywana przez skarżącą konieczność rozpoznania zarzutów kasacyjnych przez Sąd Najwyższy. Twierdzenie o występowaniu takiej potrzeby nie jest bowiem równoznaczne z wykazaniem, że doszło do oczywistego naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

18 Skarżąca w niewyodrębnionym wyraźnie od uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania podała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, „lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nie wygasło z mocy prawa w związku z tym, że wnioskodawczyni J.M. i L.S. przysługiwało roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku wynikające z ówczesnego art. 221 Prawa spółdzielczego na podstawie, którego L.S. wstąpił na zasadzie sukcesji w ogół praw i obowiązków w miejsce zmarłego członka spółdzielni W.S., L.S. nie wniósł wkładu mieszkaniowego zgodnie z art. 218 § 3 ówczesnego Prawa spółdzielczego, a spółdzielnia nie zwróciła osobie uprawnionej wkładu mieszkaniowego stosownie do art. 218 § 4 Prawa spółdzielczego, ponieważ L.S. wstąpił na zasadzie sukcesji w ogół praw i obowiązków w miejsce zmarłego członka spółdzielni W.S.”.

19 Zgodnie z art. 218 § 1 i § 2 Prawa spółdzielczego lokatorskie prawo do lokalu nie przechodzi na spadkobierców oraz wygasa z chwilą ustania członkostwa, a więc również z chwilą śmierci członka spółdzielni. Przepisy art. 221 Prawa spółdzielczego regulując zaś sui generis następstwo prawne w stosunku do ogólnych przepisów o dziedziczeniu i wyłączały stosowanie przepisów art. 922 i nast. k.c., zgodnie z regułą lex specialis derogat legi generali. (zob. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego (7) z 13 lipca 2006 r., III CZP 33/06, OSNC 2007, nr 1, poz. 1). Zgłoszenie i zrealizowanie przez osoby uprawnione na podstawie art. 221 Prawa spółdzielczego roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po zmarłym członku, któremu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, nie oznacza zatem, że prawo to wchodzi w skład spadku i może przejść na spadkobierców.

20 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

21 (K.L.)