Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2026 r., I CSK 2271/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2026 r., I CSK 2271/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 30 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Marcin Krajewski

4 na posiedzeniu niejawnym 30 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.M. i T.M. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. (poprzednio Bank1 spółka akcyjna w W.) o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 23 stycznia 2025 r., IX Ca 1244/24,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz A.M. i T.M. po 1350 zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z 13 sierpnia 2024 r., którym zasądzono na rzecz powodów zwrot kwot zapłaconych przez nich na poczet umowy kredytu uznanej za nieważną.

8 Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, zaskarżając ten wyrok w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, które dotyczyły: możliwości zastępowania klauzul niedozwolonych przepisami dyspozytywnymi, stanu prawnego, jaki powinien być brany pod uwagę przy badaniu możliwości utrzymania umowy kredytu w mocy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, znaczenia oświadczenia kredytobiorcy i celów dyrektywy 93/13 w kontekście możliwości uznania umowy kredytu za nieważną, a także możliwości naliczania odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnego świadczenia za okres przed złożeniem przez kredytobiorcę oświadczenia o braku woli utrzymania w mocy umowy, po stosownym pouczeniu przez sąd.

9 Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c., mającego – zdaniem skarżącego – wywoływać rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczące możliwości rozstrzygania o niedozwolonym charakterze całej klauzuli przeliczeniowej, w sytuacji gdy abuzywna jest wyłącznie klauzula spreadowa (kursowa).

10 W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.).

13 Każde ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień prawnych znalazło już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przez co nie mają one waloru istotnych. W szczególności za niedopuszczalne uznano zastępowanie klauzul abuzywnych przepisami dyspozytywnymi. W punkcie pierwszym uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy wskazał bowiem, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.

14 W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalono również, że oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Ocena ta musi przełożyć się na określenie stanu prawnego decydującego o tym, czy po usunięciu z umowy postanowień niedozwolonych umowa może obowiązywać w pozostałej części. Związane z tym zagadnienie sformułowane przez skarżącego i tak nie mogłoby mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż opierało się na niemożliwym do przyjęcia założeniu o możliwości uzupełnienia umowy przepisami dyspozytywnymi.

15 Ponadto rozstrzygnięto już, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle przywołanego punktu pierwszego uchwały z 25 kwietnia 2024 r. Nie można zatem na tle ostatnio wspomnianej kwestii dopatrzeć się konieczności dokonania wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c.

16 Z kolei formułowany przez skarżącego problem znaczenia oświadczenia kredytobiorcy i celów dyrektywy 93/13 w kontekście rozważania uznania umowy kredytu za nieważną nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Najwyższy przesądził już bowiem w punkcie drugim przywoływanej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

17 Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych zagadnień, trzeba wskazać, że obecnie nie ulega wątpliwości, iż nie ma potrzeby odbierania od konsumenta odpowiedniego oświadczenia (złożonego dopiero po pouczeniu sądu o skutkach bezskuteczności umowy), z którego wynikałaby rezygnacja z prawa do potwierdzenia niedozwolonym postanowieniem. Konsument może wyrazić wolę braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym przez każde zachowanie, które ujawnia ją w sposób dostateczny (art. 60 k.c.), w szczególności przez wezwanie do zapłaty odpowiednich kwot tytułem zwrotu uiszczonych nienależnie rat kredytu. Roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy, a termin spełnienia świadczenia wyznacza się na podstawie art. 455 k.c. – powinno być ono spełnione niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego. Zaś po upływie tego terminu nalicza się odsetki ustawowe za opóźnienie w zwrocie nienależnego świadczenia (zob. m.in. wyrok SN z 18 lutego 2026 r., II CSKP 106/25). Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 2 k.p.c.).

18 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 6 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).