Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I CSK 1585/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I CSK 1585/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Dariusz Pawłyszcze

4 na posiedzeniu niejawnym 7 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa E. M. przeciwko syndykowi masy upadłości […]. Bank S.A. w W. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości […]. Bank S.A. w W. od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 czerwca 2024 r., V ACa 936/24,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od syndyka masy upadłości […]. Bank S.A. w W. na rzecz E. M. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 29 marca 2022 r., XXVIII C 546/21, Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowego kredytobiorcy 73 684,76 zł z odsetkami oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

8 W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy ogłosił upadłość pozwanego banku. Sąd Apelacyjny w Warszawie zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi w zakresie żądania ustalenia. Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację pozwanego banku w tej części.

9 Sąd drugiej instancji ustalił, że 17 lipca 2008 r. powódka zawarła umowę kredytu w wysokości 342 336,76 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). W dniu wypłaty kredytu kwota wypłacanych środków miała zostać przeliczona według kursu kupna walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty”.

10 Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych. Strony 8 grudnia 2009 r. zawarły aneks, na mocy którego równowartość raty, wyrażonej w CHF, była ustalana według kursu sprzedaży ustalonego przez NBP.

11 Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni:

12 1) art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1, art. 145 ust. 1 i art. 1 ust. 1 pkt 1 pr.upadł. ze względu na rozbieżności w odpowiedzi na pytanie, czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą;

13 2) art. 1 ust 1 pkt 1 pr.upadł. ze względu na rozbieżności w odpowiedzi na pytanie czy Prawo upadłościowe określa zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami jedynie co do wierzytelności pieniężnych, czy też co do wszelkich wierzytelności.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne, dotyczące masy upadłości, mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu. Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.

16 Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka”.

17 W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

18 To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego. Pierwszeństwo trybu ustalenia listy wierzytelności dotyczy wszystkich wierzytelności, także niepieniężnych, lecz żądanie ustalenia prawa lub stosunku prawnego nie jest wierzytelnością, nawet jeżeli ustalenie to będzie prejudykatem przy ustaleniu istnienia i wysokości wierzytelności. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

19 Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.