Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., I CSK 1397/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., I CSK 1397/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 20 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szanciło

4 na posiedzeniu niejawnym 20 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.P. przeciwko A.P., M.P.1. i J.P. o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 23 grudnia 2025 r., II Ca 2149/25,

1. odrzuca skargę kasacyjną w części, tj. co do punktu I zaskarżonego wyroku;

2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w pozostałym zakresie;

3. zasądza od M.P. na rzecz A.P.,

8 M.P. i J.P. kwoty po 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi odpisu postanowienia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

9 W związku ze skargą kasacyjną powoda M.P. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 23 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 W pierwszej kolejności należy wskazać, że skargą kasacyjną został objęty cały wyrok Sądu drugiej instancji, w tym również jego punkt 1, w którym Sąd ten odrzucił apelację powoda w części dotyczącej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji o zamknięciu rozprawy. To rozstrzygnięcie nie podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną, w związku z czym Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁶ § 3 w zw. z § 2 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

11 Odnośnie do pozostałej części skargi kasacyjnej, to zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

12 W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

13 Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

14 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona.

15 W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

16 Oczywista zasadność skargi polegała, zdaniem skarżącego, na naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 378 § 1 k.p.c., albowiem Sąd drugiej instancji nie rozpoznał sprawy na nowo, w granicach wyznaczonych przez apelację.

17 Przewidziana w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. Jeżeli strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża, oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Przedstawiając jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa”, skarżący powinien wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49). Odnosząc się do „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, należy wskazać, że art. 378 § 1 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek ponownego rozpoznanie sprawy w granicach apelacji, co oznacza nakaz wzięcia pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Granice apelacji wyznaczają ramy, w których sąd drugiej instancji powinien rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia. Określają je sformułowane w apelacji zarzuty i wnioski, które implikują zakres zaskarżenia, a w konsekwencji kognicję sądu odwoławczego. Ponadto sąd drugiej instancji – w ramach ustalonego stanu faktycznego – stosuje z urzędu prawo materialne (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).

18 W związku z tym sąd rozpoznający apelację powinien odnieść się do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialno-prawne. Jednocześnie, wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek sądu drugiej instancji, nie oznacza konieczności osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji; wystarczające jest bowiem odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124; wyroki SN: z 15 września 2016 r., I CSK 659/15; z 30 września 2016 r., I CSK 623/15; z 13 września 2017 r., I PK 264/16).

19 Wbrew wywodom skargi kasacyjnej nie sposób stwierdzić, aby doszło do oczywistego naruszenia wskazanych zasad wynikających z powołanego przepisu.

20 W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dopiero w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji dokonuje odmiennych od sądu pierwszej instancji ustaleń faktycznych, powinien sporządzić uzasadnienie według modelu pierwszoinstancyjnego. Wówczas powinny być wskazane konkretne fakty i dowody, z których one wynikają. Następnie sąd rozpoznający sprawę powinien jednoznacznie wypowiedzieć się na temat dowodów, którym odmówił wiarygodności (postanowienie SN z 18 kwietnia 2019 r., II CSK 183/18).

21 Taka sytuacja nie zaistniała w procedowanej sprawie. Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że w ocenie Sądu odwoławczego Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyciągnął słuszne wnioski. W wypadku gdy nie ma podstaw do kwestionowania przeprowadzonej przez sąd pierwszej instancji oceny dowodów wystarczające pozostaje stwierdzenie o podzieleniu argumentacji zamieszczonej w uzasadnieniu postanowienia sądu pierwszej instancji, gdzie poszczególne dowody zostały już omówione.

22 W judykaturze przyjmuje się bowiem, że jeżeli sąd drugiej instancji w pełni podziela ocenę dowodów, której dokonał sąd pierwszej instancji, to nie ma obowiązku ponownego przytaczania w uzasadnieniu wydanego orzeczenia przyczyn, dla których określonym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (zob. np. wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 163/17).

23 W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy podzielił dotychczasowe (pierwszoinstancyjne) ustalenia faktyczne. Za zbędne w takim przypadku należy uznać konstruowanie przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych niejako „od podstaw”, skoro ograniczałoby się to do powielenia dotychczasowych ustaleń faktycznych. Zauważenia przy tym wymaga, że Sąd Okręgowy odniósł się także do kwestii, które – w jego ocenie – zostały w niedostateczny sposób wyjaśnione przez Sąd Rejonowy, jak m.in. zagadnienie wyzysku.

24 Co przy tym istotne, pod pozorem zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

25 tak naprawdę zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., co zresztą znalazło odzwierciedlenie w zarzutach skargi kasacyjnej, które albo wprost dotyczą tego przepisu, albo pod pozorem naruszenia innych przepisów odnoszą się do ustaleń faktycznych poczynionych przez Sądy meriti i dokonaną przez nie ocenę dowodów. Tymczasem przepis ten nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.

26 W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Skarżący może zakwestionować sposób zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe;

27 w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Zgodnie bowiem z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Z uwagi na powyższe, skarżący nie jest również uprawniony do negowania oceny opinii biegłych, dokonanej przez Sądy meriti. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 in fine k.p.c.). Tak więc wszystkie zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego nie miały jakichkolwiek podstaw prawnych.

28 Z przytoczonych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

29 O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1¹ i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 5 pkt 8 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, mając na uwadze, że pozwani mieli jednego pełnomocnika procesowego i wnieśli jedną odpowiedź na skargę kasacyjną.