Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2008 r., I CNP 120/07

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2008 r., I CNP 120/07

Tekst

1 Sygn. akt I CNP 120/07

POSTANOWIENIE

2 Dnia 12 marca 2008 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

5 SSN Maria Grzelka

6 SSN Zbigniew Strus

7 w sprawie ze skargi A. B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w W.

8 z dnia 24 października 2005 r., sygn. akt I Co (…), wydanego w sprawie z wniosku Z. B.

9 z udziałem A. B. i T. B.

10 o nadanie klauzuli wykonalności,

11 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 marca 2008 r., odrzuca skargę.

Uzasadnienie

12 Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 24 października 2005 r. nadał klauzulę wykonalności postanowieniu tego Sądu z dnia 20 grudnia 2002 r. przeciwko małżonce dłużnika A. B. W postępowaniu klauzulowym ustalił, że T. B. i A. B. są małżeństwem od 1981 r. i obowiązuje ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Postanowienie Sądu Rejonowego w W. zapadło w sprawie o dział spadku, w której zasądzono od T. B. na rzecz Z. B. łącznie kwotę 190 000 zł oraz obciążono go kosztami postępowania na rzecz Z. B. Powyższe w ocenie Sądu Rejonowego wskazywało na istnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku Z. B. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, określonych w art. 787 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie miał zastosowanie art. 787 § 1 k.p.c. w 2

13 brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, co miało miejsce w dniu 10 stycznia 2005 r. Postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 24 października 2005 r. nie zostało zaskarżone i jest prawomocne.

14 A. B. w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem tego postanowienia zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 41 § 1 i 2 k.r.o. oraz naruszenie przepisu postępowania art. 787 k.p.c. i podniosła, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z art. 41 § 1 i 2 k.r.o.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 Podstawy skargi wskazane przez skarżącą oraz ich uzasadnienie nakazują przyjąć, że w jej ocenie zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w W. jest niezgodne z prawem, gdyż przy rozpoznawaniu wniosku nie zastosowano art. 41 § 1 i 2 k.r.o. oraz art. 787 k.p.c. w obecnie obowiązującym brzmieniu, nadanym tym przepisom ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy- Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691), która weszła w życie z dniem 20 stycznia 2005 r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko to nie jest zasadne. Przepisy wprowadzające wymienioną wyżej ustawę przewidują, iż przepisy dotychczasowe stosuje się do oceny odpowiedzialności małżonków za zobowiązania sprzed wejścia w życie ustawy (art. 5 ust. 5 pkt 1), a egzekucję prowadzi się według przepisów dotychczasowych, jeżeli roszczenie powstało przed wejściem w życie ustawy (art. 5 ust. 6). Skoro tytuł wykonawczy, któremu nadano klauzulę wykonalności przeciwko A. B. pochodzi z dnia 20 grudnia 2002 r., to jest oczywiste, że roszczenie stanowiące ewentualną podstawę odpowiedzialności małżonków B. powstało przed dniem 20 stycznia 2005 r. Przesądza to o reżimie ich odpowiedzialności według zasad wynikających z brzmienia przepisów k.r.o. obowiązującego przed dniem 20 stycznia 2005 r. i konieczności oceny przesłanek do nadania klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c. według tej samej zasady. Nie do zaakceptowania byłby bowiem pogląd, że przy istnieniu w dacie powstania zobowiązania określonej podstawy materialnoprawnej pozwalającej wierzycielowi na uzyskanie zaspokojenia z majątku wspólnego, późniejsze wprowadzenie zaostrzonych rygorów proceduralnych w postępowaniu klauzulowym miałoby pozbawić go takiej możliwości. Nie sposób byłoby wymagać np. od wierzyciela uzyskania zgody małżonka dłużnika na zaciągnięcie zobowiązania w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowym, jako przesłanki nadania klauzuli wykonalności, gdy w momencie dokonania czynności zgoda małżonka dłużnika nie była wymagana dla powstania jego odpowiedzialności z 3

17 majątku dorobkowego, a decydowało o tym jedynie skuteczne zaciągnięcie zobowiązania przez jego małżonka. Podobnie też powstanie zobowiązania z deliktu przed dniem 20 stycznia 2005 r. stawiało wierzyciela w innej sytuacji, co do możliwości uzyskania zaspokojenia z majątku wspólnego, niż w wypadku tego rodzaju zobowiązań powstałych poczynając od dnia 20 stycznia 2005 r. Przy ocenie tego zagadnienia należy mieć również na uwadze, że postępowanie klauzulowe uregulowane w art. 787 stanowi uproszczoną formę uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko małżonkowi dłużnika i pozwala wierzycielowi uniknąć konieczności pozywania równocześnie dłużnika i jego małżonka. Możliwość skorzystania z tego trybu uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko małżonkowi dłużnika nie powinna być wyłączona na skutek zmiany przepisów regulujących postępowanie klauzulowe w sytuacji, gdy jednocześnie pozwanie małżonka dłużnika pozwalałoby na uzyskanie tytułu przeciwko niemu.

18 Uwzględniając, że istnienie przesłanek do nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika należało rozważyć na gruncie art. 787 k.p.c. w jego dotychczasowym brzmieniu, błędne było stanowisko Sądu Rejonowego, że ocena zasadności wniosku sprowadzała się wyłącznie do oceny, czy Z. B. i A. B. pozostawali w związku małżeńskim i obowiązywał ich ustrój wspólności ustawowej. Stanowisko to nie uwzględnia bowiem brzmienia dawnego art. 41 § 2 k.r.o., mającego znaczenie w postępowaniu klauzulowym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1984 r., III CZP 76/84 OSP 1986, nr 2, poz.27). Ocena ta nie została jednak zakwestionowana w skardze poprzez odpowiednie zredagowanie jej podstaw.

19 Merytoryczna ocena podstaw skargi nie miała jednak ostatecznie decydującego znaczenia dla sposobu jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem skargi było postanowienie sądu pierwszej instancji. Art. 4241

20 § 2 k.p.c. stanowi, że w tym wypadku skarga o stwierdzenie

21 niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje wyjątkowo, jeżeli niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, a strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych. Wymóg wyjątkowego wypadku odnosi się zarówno do charakteru naruszonych przepisów, jak i przyczyn, dla których strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Należało zatem uwzględnić, że na postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności skarżącej służyło zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 795 § 2 k.p.c. termin do wniesienia zażalenia przez dłużnika biegnie od daty doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Nie mogło być zatem uzasadnionym usprawiedliwieniem zaniechanie złożenia przez 4

22 skarżącą zażalenia powoływana przez nią okoliczność, że Sąd Rejonowy w W. wydał postanowienie na posiedzeniu, na którym skarżąca nie była obecna i wnosiła o jego odroczenie z uwagi na swoją chorobę, a wobec nie poinformowania jej o sposobie rozpoznania jej wniosku, nie wiedziała o zakończeniu postępowania i treści wydanego postanowienia. Niezależnie od faktu, że skarżąca przy wykazaniu aktywności miała możliwość ustalenia, jaki był przebieg posiedzenia w dniu 24 października 2005 r., mimo iż nie brała w nim udziału, gdyż o jego terminie została zawiadomiona, należało mieć na uwadze, że termin do wniesienia zażalenia nie biegł od tej daty. Ewentualne uchybienie sądu związane z nieuwzględnieniem wniosku o odroczenie posiedzenia nie miało zatem znaczenia dla możliwości złożenia zażalenia w terminie. Skarżąca nie wykazała zaś, że po zawiadomieniu jej o wszczęciu egzekucji zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające jej złożenie zażalenia. Brak było zatem podstaw by przyjąć, że skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej środka prawnego z uwagi na wyjątkową sytuację w rozumieniu art. 4241

23 § 2 k.p.c. Z tego względu skarga podlegała odrzuceniu

24 na podstawie art. 4248

25 § 2 k.p.c.