Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2026 r., IV KO 76/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2026 r., IV KO 76/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 28 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Adam Roch

4 w sprawie M.P. skazanego za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 28 sierpnia 2026 r.

5 na posiedzeniu bez udziału stron żądania SSN Z.P. w przedmiocie wyłączenia od udziału w rozpoznaniu wniosku obrońcy o wznowienie postępowania, sygn. IV KO 76/26 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

6 postanowił:

7 wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Z.P. od udziału w sprawie o sygn. akt IV KO 76/26.

Uzasadnienie

8 Pismem z 22 maja 2026 roku (data prezentaty) obrońca skazanego M.P. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Sosnowcu w sprawie o sygn. IV K 125/22, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 marca 2024 roku, sygn. II AKa 525/23. Wniosek powyższy przydzielony został do rozpoznania sędziemu Sądu Najwyższego Z.P. (k. 11 akt SN).

9 Pismem z 3 sierpnia 2026 roku sędzia Z.P. złożył żądanie wyłączenia go od rozpoznania wniosku obrońcy o wznowienie postępowania. W argumentacji pisma wnioskujący wskazał, że brał uprzednio udział, jako sędzia – członek składu orzekającego, w rozpoznaniu kasacji złożonej przez obrońcę skazanego w sprawie o sygn. IV KK 382/24, a kasacja ta została oddalona jako oczywiście bezzasadna. W ocenie sędziego Sądu Najwyższego Z.P. taki stan rzeczy powoduje, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do jego bezstronności w aktualnie rozpoznawanym postępowaniu o wznowienie.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

11 Żądanie złożone przez sędziego Sądu Najwyższego Z.P., jakkolwiek lakoniczne, to jednak jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.

12 Należy przypomnieć, że sformułowane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. żądanie sędziego wyłączenia ze składu orzekającego rozumieć należy jako jego oświadczenie wiedzy o podstawie wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. Żądanie to nie stanowi bowiem w sensie ścisłym wniosku o jego wyłączenie, albowiem Kodeks postępowania karnego czynności te różnicuje (zob. D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 42). Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy sędzia jest obowiązany zawiadomić o okoliczności mogącej uzasadniać jego wyłączenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10). Końcowa jednak ocena czy stanowi ona podstawę wyłączenia nie należy do informującego o niej sędziego, lecz do sądu weryfikującego jego oświadczenie, dokonującego obiektywnej kontroli zasadności żądania w konkretnym układzie faktycznym (zob. wyrok SN z 29 lutego 2016 r., SNO 82/15).

13 Znaczenie zagadnienia bezstronności sędziego jest podkreślane tak w orzecznictwie krajowym, jak i międzynarodowym. Przykładowo, w decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 stycznia 2017 r., Bodet v. Belgia, wskazuje się w szczególności na potrzebę stałej troski o to, aby w demokratycznym społeczeństwie sądy wzbudzały zaufanie u stron procesu. Zdaniem Trybunału, w tej mierze art. 6 ust. 1 Konwencji wymaga wprost, aby sądy były bezstronne. Wymóg zachowania bezstronności przejawia się przy tym w dwóch aspektach. Pierwszym jest brak przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń. Przyjmuje się istnienie domniemania takiej osobistej bezstronności do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego. Sąd musi być również obiektywnie bezstronny, tj. dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. postanowienie SN z 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, Nr 3, poz. 26).

14 Zgodnie z przepisem art. 41 § 1 k.p.k., będącym zasadniczym przedmiotem analizy w niniejszej sprawie, sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten expressis verbis odwołuje się do „uzasadnionej wątpliwości”, a zatem musi ona istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem określonej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. III KK 214/11, OSNKW 2012, nr 4, poz. 40). Zobiektywizowaniu oceny bezstronności sędziego w danej sprawie pomaga odwołanie się do przeciętnego, rozsądnie myślącego, zewnętrznego obserwatora procesu (wyrok SN z 25 lutego 2009 r., sygn. II KK 249/08, OSNKW 2009, nr 6, poz. 48). Zakłada się, że nie można z góry uznać, że zasadą powinno być stwierdzenie, iż sędzia, który orzekał we wcześniejszych sprawach dotyczących danego oskarżonego (skazanego) powinien podlegać wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Przekonanie o tym, że taka okoliczność nie prowadzi automatycznie do wystąpienia przesłanki braku bezstronności sędziego, jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie SN z 24 stycznia 2018 r., II KK 439/17). Podnosi się między innymi, że fakt uprzedniego rozpoznania kasacji w tej samej sprawie nie może stanowić podstawy do uznania, że sędzia nie będzie w sprawie wniosku o wznowienie obiektywny, a więc, iż powstała okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (zob.

15 postanowienie SN z 14 stycznia 2015 r., II KO 3/14). Jednocześnie jednak należy zauważyć, że oświadczenie sędziego o istnieniu okoliczności mogących wpłynąć na jego bezstronność wymaganą przez prawo i uzasadniających obawę co do możliwości obiektywnego orzekania w konkretnej sprawie, obliguje nie tylko do wnikliwego rozważenia przedstawionych przesłanek tej inicjatywy, ale w wypadku potwierdzenia ich rzeczywistego występowania, powinno – co do zasady – prowadzić do uwzględnienia wniosku sędziego o wyłączenie od udziału w rozpoznawaniu sprawy, zwłaszcza gdy w odbiorze zewnętrznym może powstać wątpliwość co do istnienia kierunkowego nastawienia sędziego do stron procesowych lub uczestników postępowania (por. postanowienie SN z 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 26).

16 Czyniąc powyższemu zadość dostrzec należy, że złożony przez obrońcę wniosek o wznowienie postępowania oparty został na przesłance pojawienia się nowych dowodów w sprawie, m. in. w postaci zeznań nieprzesłuchanych świadków, tj. M.S., M.P., W.W., D.P., córki pokrzywdzonej E.M. oraz M.R. Dodatkowo, nowe fakty wynikać miały z przesłuchania pokrzywdzonej E.M. W kontekście tych nowych dowodów obrońca wniósł także o dopuszczenie uzupełniającej opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej oraz opinii instytutu naukowego. Zauważyć więc trzeba, że złożona uprzednio przez obrońcę skazanego kasacja, w której rozpoznaniu jako członek składu orzekającego Sądu Najwyższego brał udział sędzia ZP., kwestionowała zasadność oddalenia w toku postępowania jurysdykcyjnego wniosków dowodowych częściowo zbieżnych z podstawą wniosku o wznowienie postępowania (vide zarzut nr 2 kasacji). W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że zarzuty kasacji są częściowo zbieżne z podstawami wymienionymi we wniosku o wznowienie postępowania, mającymi uzasadniać, iż pojawiły się w tej sprawie nieznane uprzednio dowody, mogące prowadzić do wniosku, że skazany nie popełnił przypisanego mu czynu i że w tym przedmiocie Sąd Najwyższy z udziałem ww. sędziego stanowczo się wypowiedział.

17 W związku z powyższym udział sędziego Sądu Najwyższego Z.P. w rozpoznaniu aktualnie wywiedzionego wniosku o wznowienie postępowania mógłby tak w odbiorze w społecznym, jak i samego skazanego, budzić uzasadnione wątpliwości co do tego czy będzie on rozpoznany w sposób bezstronny i w oderwaniu od poprzednio wyrażonych ocen, co – niezależnie od rzeczywistego stanu rzeczy – jest dostateczną podstawą wyłączenia tego sędziego od udziału w sprawie o wznowienie postępowania.

18 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.