Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1999 r., II UKN 411/98

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1999 r., II UKN 411/98

Tekst

1 Wyrok z dnia 16 lutego 1999 r.

2 II UKN 418/98

3 Odmowa uwzględnienia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 117 § 1 KPC) nie pozbawia strony możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 KPC) i nie narusza art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284).

4 Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Stefania Szymańska.

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 1999 r. sprawy z powództwa Stanisława N. przeciwko Andrzejowi W. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 17 marca 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

6 Wyrokiem z dnia 16 października 1997 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Częstochowie oddalił powództwo Stanisława N. przeciwko Andrzejowi W. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, ustalając następujący stan faktyczny:

7 Powód zawarł umowę zlecenia z Wojewódzkim Zarządem Polskiego Związku Działkowców w C., w ramach której pełnił funkcję Prezesa. W dniu 24 stycznia 1997 r. przebywając w biurze na terenie ogródków działkowych „W.”, upadł i doznał złamania nogi. Do zdarzenia doszło w czasie pożaru w świetlicy ogródków. W ocenie Sądu powód nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu art. 189 KPC w zakresie żądania ustalenia charakteru zdarzenia, stwierdzając nadto, że pozwany nie jest biernie legitymowany w sprawie. Stron procesu, nie łączyła bowiem umowa o pacę, a pozwany „nie jest właścicielem ogródków działkowych, na terenie których miało miejsce zdarzenie”.

8 2

9 Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Wojewódzki, który wyrokiem z dnia 17 marca 1998 r. [...] oddalił apelację powoda. Sąd ten dodatkowo wskazał, że powód wytoczył również drugie powództwo przeciwko Andrzejowi W. i Wojewódzkiemu Zarządowi Polskiego Związku Działkowców o odszkodowanie z tytułu doznanego uszczerbku na zdrowiu oraz o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę moralną i w sprawie tej Sąd Rejonowy „ustali czy zdarzenie z dnia 24 stycznia 1997 r. było wypadkiem przy pracy”. Powyższy wyrok powód zaskarżył kasacją i zarzucając naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie art. 378 § 1 KPC, mimo iż postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością „co miało decydujący wpływ na wynik sprawy”, wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego został on pozbawiony możliwości obrony swych praw, ponieważ Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie - mimo iż postanowienie to nie było prawomocne - wydał wyrok oddalający powództwo. Uniemożliwiając powodowi zaskarżenie tego postanowienia, Sąd naruszył art. 6 pkt 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy.

10 Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

11 Kasacja jest nieuzasadniona, a powołane jako jej podstawa naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie art. 378 § 1 KPC błędnie wskazane. Powołany przepis określa, iż Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach wniosków apelacji, co w rozpoznawanej sprawie oznaczało, że jest on wiązany zarzutem naruszenia prawa materialnego (art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących prace na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.) i opartym na nim wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Z wywodów kasacji zdaje się wynikać, że jej autor - ustanowiony w sprawie pełnomocnik (adwokat) - w istocie „chciał” powołać § 2 cytowanego przepisu, obligujący Sąd drugiej instancji do uchylenia wyroku z urzędu, jeżeli postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością. Mimo, iż zarzut nieważności (naruszenia art. 379 KPC) nie został dookreślony, to z wywodów kasacji można wnioskować, że - w ocenie skarżącego - 3

12 doszło do naruszenia jego punktu 5 i pozbawienia strony możności obrony swych praw.

13 Fakt, iż mimo tych niewątpliwych braków kasacji oceniano ją merytorycznie było podyktowane wyłącznie tym, że nieważność postępowania brana jest przez Sąd Najwyższy pod rozwagę z urzędu (art. 39311

14 KPC). Zauważyć należy, że samo zło-

15 żenie przez stronę wniosku o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego nie obliguje Sądu do jego uwzględnienia. Wniosek taki Sąd uwzględni „jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny” - art. 117 § 1 KPC. Odmowa uwzględnienia tego wniosku przez Sąd orzekający w sprawie w pierwszej instancji nie może być oceniana jako „pozbawienie strony możności obrony swych praw”, a powód mógł postanowienie to zaskarżyć (art. 394 § 1 pkt 2 KPC) i na przeszkodzie temu nie stało wydanie przez Sąd pierwszej instancji wyroku co do istoty sprawy. Odmienne twierdzenia zawarte w kasacji, jako nie mające oparcia w przepisach prawa, są bezzasadne.

16 Chybiony jest także zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Przepis ten gwarantuje każdemu prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. W sprawach cywilnych gwarancja dotyczy rozstrzygania o prawach i obowiązkach, w czym nie mieści się każde - także incydentalne - orzeczenie wydane przez Sąd w toku postępowania cywilnego.

17 W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji wydały rozstrzygnięcie o prawach cywilnych powoda poddanych ich ocenie, a fakt, że nie uwzględniły jego powództwa, a także wniosków zgłaszanych w toku sprawy, nie oznacza, iż naruszyły wspomniany art. 6 Konwencji.

18 Z tych względów w oparciu o art. 39312

19 KPC, orzeczono jak w sentencji.

20 ========================================