Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., II KS 38/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., II KS 38/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 28 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Dariusz Kala (przewodniczący)

4 SSN Jacek Błaszczyk

5 SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)

6 w sprawie M.R. oskarżonej z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 76 § 1 i 3 k.k.s. i in.

7 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 października 2026 r. skargi prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26 maja 2026 r., sygn. akt IX Ka 362/26, uchylający wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. akt III K 190/25, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

8 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę M.R. przekazuje do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

9 Jacek Błaszczyk Dariusz Kala Paweł Wiliński

Uzasadnienie

10 Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. akt III K 190/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie uznał M.R. za winną popełnienia czynu wyczerpującego dyspozycję przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 k.k.s. w zb. z art. 76 § 1 i 3 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i za ten czyn wymierzył jej karę grzywny.

11 Po rozpoznaniu apelacji obrońcy Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 maja 2026 r., sygn. akt IX Ka 362/26, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Woli w Warszawie.

12 Skargę od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie wniósł prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie, zaskarżając na podstawie art. 539a § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. wyrok Sądu II instancji w całości i zarzucając mu:

13 „naruszenie art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k. poprzez uchylenie wyroku skazującego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 3 grudnia 2025 r. sygn. akt III K 190/25 i przekazanie sprawy temu sądowi w całości do ponownego rozpoznania na skutek błędnego uznania, że w sprawie zaszła określona we wskazanym przepisie podstawa do takiego rozstrzygnięcia w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.”

14 Podnosząc powyższe, autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

15 W odpowiedzi na skargę, obrońca oskarżonej wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie na rzecz oskarżonej zwrotu kosztów obrony.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

17 Skarga prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie jest zasadna, co spowodowało konieczność uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Zaskarżony skargą wyrok wydano bowiem z rażącą obrazą art. 437 § 2 k.p.k.

18 Zgodnie z przepisem art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (tak uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 23).

19 Analiza uzasadnienia zaskarżonego skargą wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie nie potwierdziła, aby podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego była którakolwiek z podstaw przewidzianych w art. 437 § 2 k.p.k. Nie ulega wątpliwości, że nie były nią w szczególności przyczyny określone w art. 439 § 1 k.p.k., nie zachodziła też podstawa wskazana w art. 454 k.p.k. Należy stwierdzić, że podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie mogła być w niniejszej sprawie także wskazana w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Sąd Najwyższy orzekający w niniejszym składzie opowiada się za ścisłą wykładnią podstawy uchylenia orzeczenia, jaką jest "konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości". Trafny jest pogląd wyrażony w tym zakresie w doktrynie, zgodnie z którym użyty w zdaniu drugim wyżej powołanego art. 437 § 2 k.p.k. wyraz odnoszący się do "konieczności" przeprowadzenia przewodu (tu: dowodów) należy odczytać w kontekście określenia "w całości". Warunek ten będzie spełniony, gdy całość dowodów została nieprawidłowo przeprowadzona lub oceniona. Wówczas dopiero zachodzi konieczność ich ponowienia przed sądem pierwszej instancji (zob. D. Świecki (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz aktualizowany do art. 437 k.p.k., System Informacji Prawnej LEX 2019, teza 23).

20 W realiach przedmiotowej sprawy, jakkolwiek Sąd Okręgowy w Warszawie wskazał na uchybienie Sądu I instancji w postaci naruszenia art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie dwóch dowodów, tj. „dokumentu w postaci decyzji Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie” oraz „dokumentu z decyzji Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 9 września 2025 r.”, to jednak nie wykazał by zachodziła podstawa do ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości. Odmienna bowiem ocena części zgromadzonych w sprawie dowodów przez Sąd Okręgowy czy wskazana przez niego potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego o dwa konkretnie wskazane dokumenty w realiach tej sprawy nie wykazuje by zachodziła podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w I instancji.

21 Wyrażona w uzasadnieniu Sądu odwoławczego ocena, że ustalenia faktyczne „w zakresie zastosowania przez organy podatkowe wobec oskarżonej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania” powinny być oparte także o treść tych dokumentów nie stanowi uzasadnienia dla konieczności ponowienia całego postępowania karnego, lecz wskazuje na istnienie podstaw dla przeprowadzenia tych dowodów w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przez Sąd II instancji. Sąd ten działa w zgodzie z apelacyjnym modelem orzekania, którego istotą jest m.in. prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w ramach kontroli odwoławczej. Jeśli zatem zachodzi, jak w tej sprawie, potrzeba jedynie uzupełnienia przewodu sądowego, tj. konkretny dowód czy dowody zostały nieprawidłowo przeprowadzone albo zostały niesłusznie pominięte, czy zachodzi konieczność ich ponowienia, to Sąd odwoławczy zobowiązany był te uchybienia konwalidować. Uchylenie wyroku z powodu konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego jedynie w części stanowi naruszenie art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy dostrzegł potrzebę przeprowadzenia dwóch kluczowych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy dowodów, to samodzielnie winien ten materiał uzupełnić, a następnie dokonać stosownej oceny tego dowodu oraz dowodów pozostałych przez pryzmat zarzutów podniesionych w apelacji. Sąd odwoławczy z tej możliwości jednak nie skorzystał, co skutkowało rażącym naruszeniem art. 437 § 2 k.p.k.

22 Sąd Okręgowy w Warszawie winien uzupełnić postępowanie dowodowe w ramach przewodu apelacyjnego i wydać rozstrzygnięcie na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

23 Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.

24 Jacek Błaszczyk Dariusz Kala Paweł Wiliński