Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., II KS 32/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., II KS 32/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 14 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)

4 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek

5 SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

6 w sprawie M.K. oskarżonego z art. 271 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 14 października 2026 r.

7 skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2026 r., sygn. akt VI Ka 977/24, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 51/19, i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,

1. oddala skargę,

2. obciąża oskarżonego kosztami sądowymi postępowania w przedmiocie skargi.

Uzasadnienie

10 M.K. został oskarżony o to, że „w nieustalonych dniach w okresie od 16 maja 2013 r. do 22 sierpnia 2013 r. w nieustalonym miejscu, jako lekarz psychiatra uprawniony do wystawienia orzeczenia uzasadniającego potrzebę leczenia pacjenta w szpitalu psychiatrycznym w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego, wystawił dokumenty w postaci opinii psychiatrycznej oraz uzupełnienia opinii psychiatrycznej, w celu przedłożenia tych dokumentów przez uprawnione osoby w Sądzie Rejonowym w Nowym Dworze Mazowieckim wraz z wnioskiem o orzeczenie przyjęcia K.M. do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, w których to dokumentach poświadczył nieprawdę co do potrzeby leczenia psychiatrycznego K.M. oraz rozpoznania u niej choroby psychicznej”, tj. o czyn z art. 271 § 1 k.k.

11 Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 51/19, uniewinnił M.K. od popełnienia zarzuconego mu czynu. Prokurator Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim wniósł apelację od tego wyroku, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucając „obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego materiału dowodowego w ten sposób, że nieprawidłowo oceniono wyjaśnienia M.K., zeznania K.M., opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 27 września 2017 r. a także sporządzoną przez oskarżonego opinię psychiatryczną z dnia 16 maja 2013 r. oraz opinię uzupełniającą z dnia 22 sierpnia 2013 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia oraz mającego wpływ na treść tego orzeczenia, a to ustalenia, że oskarżony działał nieumyślnie, podczas gdy strona podmiotowa jego zachowania cechowała się zamiarem co najmniej ewentualnym.” Wniósł przy tym o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

12 Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2026 r., sygn. akt VI Ka 977/24, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

13 Obrońca oskarżonego, działając na podstawie art. 539a § 1 k.p.k. wniosła skargę na wyrok Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając: „naruszenie art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. poprzez uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że nie zachodziła żadna z określonych w tym przepisie przesłanek wydania orzeczenia kasatoryjnego, a w szczególności:

14 a) nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, co Sąd Okręgowy sam wprost przyznał w uzasadnieniu, stwierdzając, że dotychczasowy materiał dowodowy jest wystarczający,

15 b) jak również w sprawie nie zaistniała konieczność uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na regułę ne peius, albowiem Sąd Okręgowy w żaden sposób nie wykazał, aby prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego nieuchronnie prowadziła do wydania wyroku skazującego, a jedynie zaprezentował własną, polemiczną ocenę dowodów (opartą na zignorowaniu utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego co do znamion czynu z art. 271 § 1 k.k.), de facto oczekując od Sądu I instancji powielenia tej błędnej oceny i wydania wyroku skazującego na podstawie tożsamego materiału dowodowego, co wykracza poza granice orzekania kasatoryjnego, stanowi nadużycie art. 454 § 1 k.p.k. i prowadzi do niedopuszczalnego naruszenia samodzielności jurysdykcyjnej sądu meriti.”

16 Podnosząc powyższe, obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

17 W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.

18 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

19 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

20 Zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać je sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w trzech przypadkach: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k.

21 W niniejszej sprawie podstawą wydania przez Sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego było wystąpienie ostatniego z nich – na skutek powzięcia przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie przekonania, że oskarżony powinien ponieść odpowiedzialność karną za zarzucony mu czyn, a w związku z tym konieczne jest przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na niemożność zmiany wyroku w sposób niekorzystny dla niego w postępowaniu odwoławczym.

22 Zadaniem Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę na wyrok sądu odwoławczego, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, nie jest merytoryczna ocena słuszności rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, lecz skontrolowanie, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody, określonej w art. 454 § 1 k.p.k. lub czy jest konieczne przeprowadzenie na nowo w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, abstrahuje zatem od zasadności wydania orzeczenia kasatoryjnego w oparciu o wskazaną w ustawie przesłankę i nie ocenia prawidłowości rozpoznania zarzutów apelacyjnych przez Sąd drugiej instancji. Nie jest bowiem władny, na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k., do oceny materiału dowodowego przedstawionego w sprawie; rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy do sądów powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2021 r., V KS 3/21).

23 Obrońca zarzuciła w skardze Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez wydanie orzeczenia kasatoryjnego mimo niewystąpienia przesłanek uzasadniających wydanie takiego rozstrzygnięcia.

24 Nie ulega wątpliwości, a wynika to explicite z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego motywowane było przekonaniem tego Sądu o konieczności skazania M.K. za zarzucony mu czyn. Sąd ad quem nie mógł przy tym sam wydać orzeczenia skazującego, gdyż stała temu na przeszkodzie reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. Podstawa ta mieści się w katalogu przesłanek uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy, wymienionych w art. 437 § 2 k.p.k., a więc wydanie wyroku kasatoryjnego w niniejszej sprawie w analizowanym zakresie było formalnie dopuszczalne. Zbadaniu podlega jedynie, czy Sąd drugiej instancji - w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) - ustalił, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest bowiem niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18). Lektura akt sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie wnikliwie przeanalizował i ocenił zgromadzony materiał dowodowy (s. 5 – 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji dokonał pobieżnej i selektywnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, a do niektórych z nich w ogóle się nie odniósł. W efekcie nieprawidłowo (wadliwie) ocenił materiał dowodowy i poczynił błędne ustalenia faktyczne skutkujące niezasadnym uniewinnieniem oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu (por. s. 5 uzasadnienia). Sąd I Instancji niesłusznie zatem uznał, że za brakiem winy oskarżonego przemawia fakt, iż wystawił on opinie odnośnie do stanu zdrowia psychicznego K.M., będąc wprowadzonym w błąd przez jej ówczesnego męża oraz teściów, a wystawiona przez niego diagnoza miała charakter wstępny i wymagała pogłębienia. Sąd meriti pominął bowiem okoliczności, w których doszło do wystawienia opinii przez oskarżonego, wykonującego zawód psychiatry, jak również spójne, logiczne i konsekwentne zeznania K.M. – których prawdziwość potwierdziły wydane w przedmiotowej sprawie oraz w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim Wydział Rodzinny i Nieletnich opinie psychiatryczne odnośnie jej stanu zdrowia, jak również wyrok zapadły w sprawie II K 193/14 przed Sądem Rejonowym w Nowym Dworze Mazowieckim, którym I.M. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., tj. znęcania się nad żoną (por. str. 6 uzasadnienia).

25 Za bezpodstawne Sąd Okręgowy uznał określenie przez Sąd pierwszej instancji wydanych przez oskarżonego diagnoz stanu zdrowia psychicznego K.M. jako wstępnych i niekategorycznych. Wręcz przeciwnie, opinie te zawierały stanowcze wnioski o tym, że cierpi ona na chorobę psychiczną, której przewlekły charakter z okresami zaostrzeń stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia dzieci.

26 Odnosząc się do znamion strony podmiotowej Sąd ad quem zauważył, iż Sąd Rejonowy pominął, że przestępstwa poświadczenia nieprawdy można się dopuścić również działając z zamiarem ewentualnym. Co więcej, oskarżony jako psychiatra z wieloletnim doświadczeniem, doskonale musiał znać standardy stawiania diagnoz psychiatrycznych i powinien był ich przestrzegać. Tymczasem drugą opinię – na podstawie, której można było skierować K.M. bez jej zgody na leczenie w zakładzie zamkniętym – sporządził 3 miesiące po pierwszej, bez bezpośredniego kontaktu z opiniowaną, a tym bardziej badania jej, wyłącznie w oparciu o rozmowę z jej ówczesnym mężem i na podstawie bliżej nieokreślonych „materiałów pisemnych”. Na oskarżonym, jako lekarzu specjaliście w dziedzinie psychiatrii, ciążyły odpowiedzialność za postawienie prawidłowej diagnozy wobec osoby badanej i obowiązek weryfikacji informacji uzyskanych od osób trzecich. Powinien więc dołożyć wszelkiej staranności, aby dane zawarte w opiniach, w tym określenie czy i ewentualnie jaka jednostka chorobowa występuje u badanej, rzetelnie ukazywały aktualny stan jej zdrowia. Bezkrytyczne przyjęcie przez oskarżonego wersji przedstawianej przez męża i teściów opiniowanej i oparcie tylko na tym kategorycznej diagnozy psychiatrycznej biegły specjalista z zakresu psychiatrii uznał za niedopuszczalne i sprzeczne z etyką lekarską (str. 9 uzasadnienia). Konkludując, Sąd Okręgowy, po dokonaniu odmiennej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wskazał na błędy popełnione przez Sąd pierwszej instancji i przedstawił własne zapatrywania w sposób zgodny z wymogami określonymi w art. 7 k.p.k. W rezultacie, zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 454 § 1 k.p.k., uzasadniające uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

27 Mając powyższe na uwadze, należało oddalić skargę obrońcy i na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania w przedmiocie skargi.

28 Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.