Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., II CSK 9/09

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., II CSK 9/09

Tekst

1 Sygn. akt II CSK 9/09

POSTANOWIENIE

2 Dnia 15 maja 2009 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

5 SSN Barbara Myszka

6 SSN Hubert Wrzeszcz

7 w sprawie z wniosku J.T.

8 przy uczestnictwie P.S. i J.S.

9 o wpis prawa własności,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2009 r.,

11 skargi kasacyjnej wnioskodawcy

12 od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

13 z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt [...]

14 uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

15 2

Uzasadnienie

16 Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. oddalił apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w R., oddalającego wniosek o wpis na jego rzecz prawa własności nieruchomości objętych księgą wieczystą Kw. [...].

17 W uzasadnieniu podzielił ocenę jurydyczną Sądu Rejonowego przyjmującą, że stanowiąca przedmiot sprzedaży na rzecz wnioskodawcy nieruchomość składająca się z działek 121 i 135 o łącznym obszarze 0,3610 ha, położona w R. przy ul. A., objęta wymienioną księgą wieczystą, stanowi w istocie nieruchomość rolną w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U Nr 64, poz. 592 ), co wynika z opisu i mapy oraz zaświadczenia Urzędu Miasta R., stwierdzającego, że działki nr 607 i 612, obecnie działki 121 i 135, nie są objęte obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego. Określenie tej nieruchomości w umowie sprzedaży jako nierolnej nie zmieniło jej rolnego charakteru, bowiem o takim charakterze gruntu przesądza jego przeznaczenie, a nie sposób wykorzystywania. Zatem Agencji Nieruchomości Rolnych zgodnie z art.3 ust.4 powołanej ustawy przysługiwało prawo pierwokupu, a zawarcie umowy z naruszeniem tego prawa powoduje jej nieważność.

18 Wnioskodawca w skardze kasacyjnej od tego postanowienia zarzucił naruszenie art. 9 ust.1 w związku z art. 2 pkt 1 i art. 3 ust. 1 powołanej ustawy o ustroju rolnym oraz art. 461

19 k.c. przez ich błędną wykładnię i zastosowanie

20 przyjmując, że nieruchomość stanowiąca przedmiot umowy sprzedaży miała charakter nieruchomości rolnej.

21 W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

22 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

23 Zarzutowi naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa nie można odmówić słuszności.

24 3

25 Problem, który wyczerpuje istotę rozpoznawanej sprawy, a zarazem stanowi podstawę zarzutu kasacyjnego, sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy stanowiąca przedmiot sprzedaży nieruchomość jest nieruchomością rolną, gdyż tylko do takiej nieruchomości, zgodnie z przepisem art. 3 ust. 4 powołanej ustawy o ustroju rolnym w razie sprzedaży przysługuje Agencji Nieruchomości Rolnych prawo pierwokupu.

26 Według art. 2 pkt 1 tej ustawy, nieruchomością rolną, jest nieruchomość rolna w rozumieniu kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. W kodeksie cywilnym nieruchomość rolną definiuje art. 461 k.c.,

27 stanowiąc, że nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Definicja ta nie zawiera jednak żadnych norm obszarowych nieruchomości rolnej. Podejmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego próby dookreślenia tego pojęcia przez wprowadzenie normy 1 ha lub takiego obszaru, który umożliwiłby prowadzenie racjonalnej działalności gospodarczej, były dokonywane w okolicznościach konkretnej sprawy i nie dają podstawy do przyjęcia jakiejkolwiek minimalnej normy obszarowej. (por. wyrok z dnia 28 stycznia 1999 r., III CKN 140/98, niepubl., z dnia 2 czerwca 2000 r., II CKN 1067/98, OSP 2/01, poz.27, z dnia 14 listopada 2001 r., II CKN 440/01, OSNC 2002, nr 7-8, poz. 99). W uchwale z dnia 30 maja 1996 r., III CZP 47/96 (OSNC 1996 r. nr 11, poz. 142) Sąd Najwyższy stwierdził, że wchodzące w skład gospodarstwa rolnego grunty pod budynkami mieszkalnymi i grunty niezbędne do korzystania z tych budynków są nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) w rozumieniu art. 461

28 k.c. i art. 1058 k.c. W konsekwencji takiego unormowania jedynym kryterium wyróżniającym nieruchomości rolne, jest ich przeznaczenie (są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie). Zatem należy przyjąć, że w rozumieniu art. 2 pkt 1 powołanej ustawy o ustroju rolnym nie są nieruchomościami rolnymi takie, które są wprawdzie takimi w znaczeniu przyjętym w art. 461

29 k.c., lecz w planach zagospodarowania przestrzennego są przeznaczone na inne cele niż rolne.

30 4

31 W konsekwencji tych rozważań pozostaje jeszcze do wyjaśnienia zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego przy rozpoznawaniu wniosku o wpis prawa własności na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości, określonej przez strony jako „nierolna”.

32 W postępowaniu o wpis w księdze wieczystej kognicja sądu jest ograniczona do badania treści wniosku o wpis, jego formy, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej (art. 6268

33 § 2 k.p.c.). Przepis ten

34 wprowadza istotne ograniczenie w kognicji sądu wieczystoksięgowego.

35 W uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 marca 2007 r. (III CSK 347/06, LEX nr 274213) Sąd Najwyższy podkreślił, że ta ograniczona kognicja sądu pozwala uniknąć uwikłania postępowania o wpis w rozstrzyganie każdorazowo sporów o istnienie prawa wpisanego lub podlegającego wpisowi. Sąd Najwyższy stwierdził również, że sąd rozpoznaje wniosek o wpis do księgi wieczystej w granicach określonych w art. 626 8

36 § 2 k.p.c. i nie może uwzględniać żadnych dalszych

37 okoliczności wynikających z wniosku o wpis i dołączonych do niego dokumentów. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być więc rozpatrywane jakiekolwiek spory z zakresu własności prowadzące sąd do konkluzji, że dokonanie wpisu zgodnego z wnioskiem doprowadzi do niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01, LEX nr 137541). Jeżeli podstawą wpisu jest umowa sprzedaży nieruchomości, sąd wieczystoksięgowy bada, czy umowa ta jest zgodna z przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Taki charakter ma niewątpliwie powołany przepis art. 3 ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, według którego w razie sprzedaży nieruchomości rolnej, Agencji Nieruchomości Rolnych przysługuje prawo pierwokupu.

38 Obowiązkiem wnioskodawcy, celem wykazania rodzaju sprzedawanej nieruchomości, jest dołączenie do wniosku poza umową sprzedaży, odpowiedniego dokumentu stwierdzającego przeznaczenie tej nieruchomości w aktualnym planie zagospodarowania przestrzennego. Nie dołączenie tego dokumentu stanowi brak formalny, do którego usunięcia sąd wieczystoksięgowy powinien wezwać 5

39 wnioskodawcę w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku (art.130 § 1 i 2 k.p.c.). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca na wezwanie Sądu Rejonowego przedłożył aktualny wypis z rejestru gruntów i zaświadczenie Urzędu Miasta R. o przeznaczeniu działek gruntu wchodzących w skład nieruchomości rolnej, stanowiącej przedmiot sprzedaży, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, jednakże uszło uwagi Sądów, że są to dane z planu zagospodarowania przestrzennego wraz z aneksem, obowiązującego do dnia 31 grudnia 2003 r.

40 Nie można zatem odmówić racji skarżącemu, że doszło do naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa, tylko bowiem aktualny plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie zawarcia umowy sprzedaży stanowi podstawę do oceny, czy będąca przedmiotem sprzedaży nieruchomość jest nieruchomością rolną, czy Agencji Nieruchomości Rolnych przysługiwało prawo pierwokupu, a w konsekwencji, czy zawarta umowa podlega restrykcjom przewidzianym w art. 9 powołanej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

41 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (art. 39815

42 § 1 w związku z art. 108 § 2 i 39821

43 k.p.c.).