Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2008 r., II CSK 627/07

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2008 r., II CSK 627/07

Tekst

1 Sygn. akt II CSK 627/07

POSTANOWIENIE

2 Dnia 18 kwietnia 2008 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Antoni Górski (przewodniczący)

5 SSN Józef Frąckowiak

6 SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

7 w sprawie z wniosku T. R.

8 przy uczestnictwie D. B., A. B., J. M., I. A. i T. R.

9 o zasiedzenie służebności gruntowej,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 kwietnia 2008 r., skargi kasacyjnej uczestników postępowania: D. B., A. B., J. M. i I. A.

11 od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt I 1 Ca (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

12 Postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację uczestników postępowania o zasiedzenie służebności gruntowej. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem w dnia 27 marca 2007 r. stwierdził, że wnioskodawca T. R. nabył w drodze zasiedzenia służebność przechodu i przejazdu pasem gruntu użytkowanym jako droga biegnącym po oznaczonych nieruchomościach będących własnością uczestników postępowania i łączącym nieruchomość wnioskodawcy z drogą publiczną.

13 Sad pierwszej instancji ustalił bardzo drobiazgowo kolejne zdarzenia dotyczące nieruchomości, na których znajduje się pas gruntu służący jako droga, w tym kolejne zmiany stanu własności, a także okoliczność, że poprzednicy prawni wnioskodawcy 2

14 korzystali z dojazdu do swoich nieruchomości spornym pasem gruntu uzyskując (w 1919 r.) zgodę ówczesnych właścicieli. Po dalszych zmianach z sferze własności nieruchomości korzystanie z pasa gruntu w celu przejazdu i przechodu odbywało się za zgodą kolejnych właścicieli. W latach 1966 - 1967 szlak drogowy został przesunięty, a nowo wytyczony był utwardzany, czemu nie sprzeciwiali się właściciele działki, przez którą droga biegła, poprzednicy prawni uczestników niniejszego postępowania, a następnie sami uczestnicy D. i A. B. W październiku - listopadzie 2000 r. wnioskodawca wylał na spornej drodze asfalt.

15 Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy przyjął, że ojciec wnioskodawcy co najmniej od 23 lutego 1968 r. korzystał swobodnie ze spornej drogi i była to dla niego główna droga dojazdowa. Sam wnioskodawca w taki sam sposób korzystał z drogi od 6 kwietnia 1982 r. Wnioskodawca i jego ojciec, J. R., byli posiadaczami służebności przejazdu i przechodu, ich posiadanie było niezakłócone i swobodne, a spory rozpoczęły się dopiero po śmierci J. R. (2000 r.). Sporna droga miała obecny przebieg od lat 1966 - 1967. Posiadanie wnioskodawcy i jego ojca odpowiadało posiadaniu służebności przejazdu i przechodu, nie było jedynie grzecznościowym, sporadycznym korzystaniem z drogi. Szlak drogowy był systematycznie utwardzany piaskiem żużlem, gruzem i kamieniami przez wnioskodawcę i jego poprzednika prawnego, którzy korzystali z trwałego i widocznego urządzenia. Wprawdzie przy niektórych pracach pomagali właściciele działek, przez które droga przebiega, ale to wnioskodawca i jego ojciec byli inicjatorami i głównymi wykonawcami. Wymagany przez ustawę dwudziestoletni termin zasiedzenia upłynął w dniu 23 lutego 1988 r.

16 Oddalając apelację uczestników postępowania Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji. Podkreślił, że dowody przeprowadzone w sprawie dają podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca i jego poprzednik prawny byli co najmniej od 23 lutego 1968 r. samoistnymi posiadaczami służebności gruntowej przechodu i przejazdu i korzystali z trwałego i widocznego urządzenia -bieżącego utwardzania drogi różnymi materiałami nawierzchniowymi, ostatnio asfaltem. Prace te były wykonywane bez sprzeciwu ze strony innych korzystających z drogi, w tym uczestników postępowania małżonków B. Brak sprzeciwu nie może jednak być traktowany jako równoznaczny z wyrażeniem zgody na korzystanie z drogi.

17 Na postanowienie Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wnieśli uczestnicy postępowania J. M. I. A., D. B. i A. B. Skarga oparta została na obu podstawach kasacyjnych (art. 3983

18 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Skarżący podnoszą naruszenie art. 292 w 3

19 związku z art. 172 § 1 i 2 k.c. oraz art. 5 i 140 k.c., a w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania - art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c. Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

21 Wśród zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów na plan pierwszy wysuwa się zarzut nieodniesienia się przez Sąd drugiej instancji do wszystkich zarzutów zawartych w apelacji. Rzeczywiście, uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego jest lakoniczne co samo w sobie jest raczej zaletą niż wadą, ale w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy powoduje, że nie jest możliwe dokonanie oceny poprawności zapadłego rozstrzygnięcia. Należy mieć na uwadze, że służebność gruntowa stanowi istotne ograniczenie prawa własności i przy stwierdzaniu jej nabycia w drodze zasiedzenia niezbędne jest szczegółowe ustalenie, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki nabycia tego prawa. Z uzasadnienia Sądu Okręgowego nie wynika zaś jednoznacznie, dlaczego zawarte w apelacji zarzuty nieprawidłowych ustaleń i oceny zgromadzonych dowodów zostały oddalone. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy może zaś budzić wątpliwości (których Sąd Najwyższy nie jest w stanie rozstrzygnąć), czy korzystanie z drogi przez wnioskodawcę, a wcześniej jego poprzednika prawnego, stanowiło przejaw posiadania prowadzącego do zasiedzenia, czy też, jak podnoszą skarżący, było to jedynie władztwo prekaryjne. Nie została także poddana wyczerpującej analizie przesłanka korzystania z trwałego i widocznego urządzenia. Sąd Okręgowy wskazuje na bieżące utwardzanie drogi przez wnioskodawcę (wcześniej jego ojca), jednak było to dokonywane we współdziałaniu z innymi osobami korzystającymi z niej, a ponadto wylanie asfaltu miało miejsce już w 2000 r., a więc w czasie, kiedy, zgodnie z ustaleniami Sądu Rejonowego, służebność została już nabyta w drodze zasiedzenia. Istotne znaczenie ma także zaaprobowanie przez Sąd drugiej instancji orzeczenia Sądu Rejonowego, w którym nie zostały precyzyjnie określone granice przysługującej wnioskodawcy służebności. Nie może ostać się orzeczenie, w którym brak takiego określenia. Wprawdzie, na co Sąd Najwyższy zwraca uwagę, skarżący w swojej apelacji nie zawarli stosownego zarzutu dotyczącego tego uchybienia Sądu pierwszej instancji, jednak z uwagi na to, że chodzi o ograniczenie prawa własności podlegającego ochronie konstytucyjnej. Sąd Najwyższy wyjątkowo rozważył zarzut dotyczący orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a niepodniesiony w apelacji.

22 Trzeba natomiast wyraźnie wskazać, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 5 k.c. Jego uzasadnienie wskazuje, że skarżący widzą sprzeczność z zasadami 4

23 współżycia społecznego orzeczenia zapadłego przed Sądem Rejonowym i zaaprobowanego przez Sąd Okręgowy. Otóż, po pierwsze, art. 5 k.c. nie może być stosowany do orzeczeń sądowych, a jedynie do wykonywania przez uprawnionego przysługującego mu prawa podmiotowego. Po drugie zaś, stosowanie tego przepisu do oceny stanu powstającego ex lege należy, co do zasady, wykluczyć.

24 Z uwagi jednak na to, że pozostałe zarzuty kasacyjne należy uznać za uzasadnione, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).