Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r., II CSK 20/10

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r., II CSK 20/10

Tekst

1 Sygn. akt II CSK 20/10

POSTANOWIENIE

2 Dnia 23 czerwca 2010 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

5 SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

6 SSN Kazimierz Zawada

7 w sprawie z wniosku Banku Gospodarstwa Krajowego w W.

8 przy uczestnictwie Banku PKO - Spółki Akcyjnej w W.

9 Oddział w G. oraz Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego "A." – Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w O.

10 o wpis,

11 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 czerwca 2010 r.,

12 skargi kasacyjnej wnioskodawcy

13 od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2009 r., uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 26 stycznia 2009 r., i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł.

14 pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

15 postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

16 2

17 Sąd Rejonowy oddalił wniosek Banku Gospodarstwa Krajowego w W. o dokonanie w księdze wieczystej [...] prowadzonej dla bliżej opisanej we wniosku nieruchomości, będącej w wieczystym użytkowaniu Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w O. zmiany wpisu hipoteki zwykłej w wysokości 63.430 zł EUR ustanowionej na rzecz Banku PKO S.A. Oddział w G., poprzez przejście hipoteki w wysokości 108.227,56 zł tytułem roszczenia zwrotnego na rzecz wnioskodawcy i ujawnienie jako wierzyciela hipotecznego wnioskodawcy, z prawem pierwszeństwa przed innymi wierzycielami w drugiej kolejności po PKO S.A., tj. wykreślenie hipoteki umownej zwykłej w wysokości 63.430 EUR i wpisanie hipoteki zwykłej w kwocie 31.715,00zł EUR na rzecz Banku PKO S.A. a następnie wpisanie hipoteki umownej zwykłej w wysokości 108.227,56 zł na rzecz wnioskodawcy.

18 W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że na podstawie umowy z dnia 23 listopada 2000 r. udzielił poręczenia za zobowiązania spółki A. stając się wierzycielem osobistym wierzyciela hipotecznego. Wnioskodawca zapłacił wierzycielowi hipotecznemu 108.227,56 zł, co stanowi kwotę 31.715,00 Euro, w związku z tym przysługuje mu roszczenie zwrotne do dłużnika na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c. Jako podstawę wpisu wskazał wyciąg z ksiąg banku stosownie do art. 95 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz. U z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm. – dalej jako pr. bank.). Twierdził, że na podstawie art. 97 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej jako u.k.w.h.) hipoteka ustanowiona na rzecz Banku PKO S.A. w dniu 19 listopada 2003 r. przeszła w kwocie zrealizowanego poręczenia na wnioskodawcę. Roszczenie to zostało potwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. Do wniosku dołączone zostały: umowa poręczenia, wyciąg z ksiąg Banku wnioskodawcy, odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. o nadaniu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności z potwierdzeniem przez sekretarza sądowego jego zgodności z oryginałem.

19 Rozpoznający wniosek Sąd Rejonowy stwierdził, że jest on co do zasady prawidłowy w świetle art. 97 u.k.w.h., jednak dołączone do niego dokumenty nie pozwalają na dokonanie wpisu. Wskazał, że do wykreślenia hipoteki potrzebne są 3

20 dokumenty stwierdzające jej wygaśnięcie. Czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki powinien, zgodnie z art. 100 u.k.w.h. dokonać wierzyciel lub wydać dokumenty właścicielowi nieruchomości. Natomiast do ustanowienia hipoteki zgodnie z art. 95 pr. bank. potrzebne jest złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia w formie pisemnej pod rygorem nieważności o jej ustanowieniu na rzecz banku. Nadto podniósł, że tytułem wykonawczym stwierdzającym wierzytelność, na podstawie którego można uzyskać hipotekę przymusową jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.). Tytułem takim jest niewątpliwie dołączone do wniosku postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z 30 marca 2004 r., jednak z uwagi na dołączenie go w kserokopii nie może być ono – w ocenie tego Sądu - podstawą wpisu.

21 W apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego wnioskodawca podniósł zarzuty naruszenia art. 31 i 97 u.k.w.h. oraz art. 95 pr. bank. Wskazał, że podstawę wnioskowanego wpisu stanowi art. 97 u.k.w.h. a przysługująca mu na tej podstawie hipoteka nie jest hipoteką umowną, do jej wpisu nie są więc konieczne dokumenty stwierdzające wygaśnięcie hipoteki dotychczasowego wierzyciela, ani oświadczenie dłużnika o ustanowieniu hipoteki. Wnioskodawca nie domagał się też wpisania hipoteki przymusowej, nie ma więc znaczenia tytuł wykonawczy dołączony do wniosku w formie kserokopii. Złożony jako podstawa dla dokonania wpisu wyciąg z ksiąg Banku wnioskodawcy spełnia wymogi z art. 95 ust. 1 pr. bank., natomiast zgodnie z jego ust. 5 do zmiany hipoteki przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio. Sąd Okręgowy nie podzielił jednak tej argumentacji i wniesioną apelację oddalił. Za zasadniczą i wystarczającą podstawę do oddalenia wniosku uznał niedołączenie do niego, zgodnie z wymogiem art. 31 u.k.w.h., oryginału postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawianemu przez Bank wnioskodawcę przeciwko dłużnikowi Spółce A.

22 Skarga kasacyjna wnioskodawcy oparta została na obu ustawowych podstawach, w ramach których skarżący zarzucił:

23 1/ naruszenie art. 31 u.k.w.h. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu, że z art. 31 ust. 1 i ust. 2 wynika, iż podstawą wpisu do księgi 4

24 wieczystej może być nie tylko orzeczenie sądu i dokument prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym, ale także inny dokument sporządzony w określonej formie przez przepisy szczególne np. wyciąg z ksiąg banku, 2/ naruszenie art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że podstawą wpisu hipotek powstałych na podstawie art. 97 u.k.w.h. jest orzeczenie sądu w postaci postanowienia nadającego klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, a nie wyciąg z ksiąg banku;

25 3/ naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. polegające na nierozpoznaniu sprawy w granicach apelacji tj. nieuwzględnieniu wyciągu z ksiąg banku jako podstawy wpisu hipotek, który zgodnie z wnioskiem miał stanowić podstawę wpisu.

26 We wnioskach skargi domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu bądź uchylenie tego postanowienia i jego zmianę przez dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem z uwzględnieniem zmiany w zakresie pierwszeństwa dotychczasowego wierzyciela wynikającej z faktu, że poprzedni wierzyciel Bank PKO S.A. zbył w dniu 26 września 2008 r. wierzytelność hipoteczną na rzecz EGB Podstawowy Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W.

27 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

28 Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 378 k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd Okręgowy rozpoznał bowiem zarzuty apelacji, lecz ich nie podzielił. Nie można zaś – jak przyjmuje to skarżący - utożsamiać nierozpoznana sprawy w granicach apelacji z oddaleniem jej zarzutów.

29 Trafne natomiast okazały się zarzuty naruszenia wskazanych w podstawie skargi przepisów prawa materialnego.

30 Dla uzyskania wpisu wyrażającego przejście hipoteki wnioskodawca musi się legitymować przelewem wierzytelności i zabezpieczającej ją hipoteki (art. 2451 k.c.

31 i art. 79 ust. 2 u.k.w.h. albo cessio legis na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c., lub art. 97 u.k.w.h. Przepis art. 97 u.k.w.h. jest w stosunku do art. 518 § 1 pkt 1 k.c. przepisem szczególnym i ma zastosowanie wówczas, gdy dłużnikowi przysługuje roszczenie zwrotne przeciwko właścicielowi nieruchomości. Zgodnie z art. 97 5

32 u.k.w.h. hipoteka do wysokości przysługującego roszczenia zwrotnego przechodzi ex lege na dłużnika osobistego, który zaspokoił wierzyciela. Poręczyciel, który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, jest dłużnikiem osobistym w rozumieniu art. 97 u.k.w.h.

33 W celu uzyskania wpisu wyrażającego przejście hipoteki na tej podstawie wnioskodawca powinien więc wykazać, że spłacił własny dług oraz, że miał roszczenie zwrotne do właściciela nieruchomości. Z dołączonego do wniosku (obok innych dokumentów), jako podstawy mającego się dokonać wpisu, wyciągu z ksiąg Banku wnioskodawcy okoliczności te wynikają w sposób niewątpliwy. Przejście hipoteki na rzecz banku - dłużnika osobistego wierzyciela hipotecznego na podstawie art. 97 u.k.w.h. nie wymaga złożenia przez właściciela nieruchomości oświadczenia o ustanowieniu hipoteki.

34 Przepis art. 95 ust 1 pr. bank. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 31 ust. 1 u.k.w.h. (uchwała SN z dnia 20 czerwca 2007 r., III CZP 50/70, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 83). Wymienione w nim dokumenty w postaci ksiąg rachunkowych banków i wyciągów z tych ksiąg są, stosownie do jego ust. 3, samodzielną podstawą wpisu do księgi wieczystej hipoteki na nieruchomości stanowiącej własność dłużnika banku lub innej osoby ustanawiającej hipotekę na rzecz banku w celu zabezpieczenia wierzytelności dłużnika banku. Zawarty w art. 95 ust. 4 pr. bank. wymóg dołączenia do wniosku o wpis oświadczenia właściciela oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, jako warunek dokonania jej wpisu, zgodnie z odesłaniem zawartym w ust. 5 tego przepisu będzie miał zastosowanie do ujawnienia w księdze wieczystej. zmiany hipoteki umownej i jej przeniesienia w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej (art. 79 u.k.w.h., art. 2451 k.c.).

35 Z przyczyn uprzednio wskazanych przepis ten nie ma natomiast zastosowania do wpisu przejścia hipoteki na podstawie art. 97 u.k.w.h.

36 Bez znaczenia dla dokonania wpisu zmiany hipoteki zgodnie z wnioskiem pozostaje, zupełnie nietrafnie uznana przez Sąd Okręgowy za zasadniczą w tym względzie, kwestia niedołączenia do wniosku oryginału postanowienia sądu o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Orzeczenie to nie stanowi bowiem podstawy wpisu hipoteki, która nie jest hipoteką przymusową.

37 6

38 Kierując się powyższym Sąd Najwyższy w uwzględnieniu skargi kasacyjnej uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39815 k.p.c. i art.

39 108 § 2 w zw. z art. 39821

40 k.p.c.).