Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 504/23

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 504/23

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Jacek Widło

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 marca 2022 r., I ACa 400/21, w sprawie z powództwa P.M. przeciwko Bankowi o ustalenie ewentualnie o zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2023 r., I CSK 5834/22 w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanej Banku na rzecz powoda P.M. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

7 Pozwana Bank wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 marca 2022 r., w sprawie z powództwa P.M. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, zaskarżając ten wyrok w całości.

8 W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

9 Rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych miałyby dotyczyć zastosowania art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo bankowe, przy wykładni umów kredytów denominowanych do waluty obcej, stanowiących podtyp umowy kredytu, obecnie wymieniony w art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy - Prawo bankowe, i wskazania istoty kredytów denominowanych, w szczególności waluty kredytu, obowiązku spełniania świadczenia w złotych polskich i stosowania w umowie klauzul przeliczeniowych, zwanych denominacyjnymi (ewentualnie indeksacyjnymi lub waloryzacyjnymi).

10 Dalej zagadnienie dotyczyło skutków uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne i konsekwencji prawnych związanych z ich wyeliminowaniem oraz obowiązku informacyjnego o ryzyku kursowym.

11 Postanowieniem z 6 lipca 2023 r., I CSK 5834/22, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

13 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r., o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026, poz. 985, dalej: „ustawa frankowa” lub „u.f.”) w sprawach wskazanych w art. 1 ust. 1 lub 2, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 Kodeksu postępowania cywilnego

14 Przepis ten pozwala na zmianę postanowienia o przyjęciu skargi do rozpoznania, jeżeli w trakcie oczekiwania na rozpoznanie skargi, po jej przyjęciu przez Sąd Najwyższy, podniesione w niej istotne zagadnienia prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów doczekały się rozwiązania, wykładni lub ujednolicenia orzecznictwa, a więc ze względu na publiczne cele skargi kasacyjnej, zrealizowano już funkcję nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego. Zarazem nie ma miejsce nieważność postępowania, jak również nie zachodzi przypadek oczywistej zasadności skargi.

15 Podniesione w skardze zagadnienia zostały dostatecznie wyjaśnione w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

16 Po pierwsze, jeżeli chodzi o instytucję kredytu denominowanego, to przyjmuje się, że w polskim systemie prawnym można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje (w różnych rolach) waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej np. w franku szwajcarskim, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje także w walucie krajowej (zob. z wielu wyrok SN z 7 maja 2026 r., II CSKP 1023/25).

17 Kredytami walutowymi nie są więc kredyty, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank., czyli kredyty denominowane lub indeksowane do walut obcych. Elementem odróżniającym kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej od klasycznego kredytu złotowego jest to, że wysokość zobowiązania kredytobiorcy uzależniona jest od kursu waluty, do której kredyt jest denominowany lub indeksowany. Kurs jest więc wskaźnikiem waloryzacji zobowiązania kredytobiorcy. Uzasadnione jest zatem traktowanie kredytów denominowanych lub indeksowanych do walut obcych, które spłacane są w tej walucie, jako kategorii odrębnej od kredytów złotowych i kredytów walutowych (zob. wyrok SN z 3 lutego 2026 r., II CSKP 203/23). W kredytach denominowanych waluta obca jest punktem odniesienia (miernikiem) wartości ekonomicznej świadczeń stron, które są wykonywane w walucie krajowej.

18 Po drugie, w kredytach denominowanych mogą występować klauzule denominacyjne (indeksacyjne lub waloryzacyjne), których funkcją jest przeliczenie świadczenia wykonywanego w złotych polskich do waluty obcej. Postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień, w których możliwość ustalania kursu (a zatem również wysokości świadczeń) zależy od arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. następujące wyroki z: 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; 8 września 2016 r., II CSK 750/15; 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; 24 października 2018 r., II CSK 632/17; 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 29 października 2019 r., IV CSK 309/18; 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; 30 września 2020 r., I CSK 556/18; 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; 28 września 2021 r., I CSKP 74/21, 7 lutego 2023, II CSKP 1541/22; czy postanowienia SN z 29 marca 2023r., I CSK 3031/22 i z 27 kwietnia 2023r., I CSK 3374/22). Także zagadnienie prawne dotyczące możliwości zastępowania przepisami dyspozytywnymi klauzul uznanych za abuzywne, tak by osiągnąć efekt w postaci zastąpienia niewiążących postanowień przeliczeniowych średnim kursem NBP, było przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Jak wskazano w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i z 29 grudnia 2022, I CSK 3699, w razie eliminacji klauzul spreadowych, zniesiony zostaje nie tylko mechanizm indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - zanika ryzyko kursowe, przez co dochodzi do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy i jej upadku.

19 Brak jest podstaw do zastąpienia abuzywnych postanowień umowy jakimikolwiek innymi postanowieniami mogącymi wynikać z przepisów o charakterze dyspozytywnym, bowiem na dzień umowy, brak było w przepisach prawa polskiego przepisów mogących wypełnić lukę powstałą w wyniku stwierdzenia bezskuteczności postanowień odnoszących się do kursów waluty (zob. wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17 i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18).

20 Po trzecie, Jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. W takiej sytuacji sąd ma podstawy do stwierdzenia nieważności umowy (zob. wyroki SN z 3 luty 2026 r., II CSKP 203/23 i z 7 maja 2026 r., II CSKP 1023/25 oraz postanowienie SN z 21 maja 2026, I CSK 1479/25). Stanowisko sądów polskich, w tym Sądu Najwyższego oraz dorobku judykacyjnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np.: wyrok z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18; wyrok SN z 29 października 2019 r., IV CSK 308/18; wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18), że w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej indeksacji, można zastosować sankcję nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego wyrażono w licznych nowszych orzeczeniach. (zob. m.in uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wyroki Sądu Najwyższego z: 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; 24 października 2018 r., II CSK 632/17, 7 lutego 2023, II CSKP 1541/22).

21 Zagadnienia prawnego dotyczącego obowiązku informacyjnego wobec konsumenta dotyczącego ryzyka kursowego i praktyki doręczania informacji w formie ulotek, głębiej nie uzasadniono, nie wskazano na możliwe warianty interpretacyjne tej kwestii. Jak wskazał TSUE w wyroku z 21 września 2023 r., C‑139/22, artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w związku z jej art. 2 lit. b) należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania zainteresowanego konsumenta o istotnych cechach zawartej z nim umowy oraz o ryzyku związanym z tą umową, i to nawet wówczas, gdy ów konsument jest jego pracownikiem i posiada odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy. Sposób informowania powinien być komunikatywny, jasny, wyjaśniający pułap mogącego się wiązać ryzyka związanego ze zmianą kursów walut.

22 Jednocześnie w sprawie nie stwierdzono przesłanek do uznania nieważności postępowania oraz oczywistej zasadności skargi.

23 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ustawy frankowej w zw. z. art. 398⁹ § 1 i § 2 k.p.c. zmienił postanowienie i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c. rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego.