Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 29/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 29/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej B. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 14 lipca 2022 r., I ACa 1016/21, w sprawie z powództwa A.K. i P.K. przeciwko B. spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 12 stycznia

6 2024 r. w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego B. spółki akcyjnej w W. na rzecz powodów A.K. i P.K. łącznie kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

8 Wyrokiem z 9 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie, w sprawie z powództwa A.K. i P.K. przeciwko B. S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę, ustalił, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (…) z 4 lipca 2008 r., zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego, nie istnieje z uwagi na nieważność umowy, zasądził na rzecz powodów dochodzone świadczenie pieniężne oraz orzekł o kosztach procesu.

9 Wyrokiem z 14 lipca 2022 r., Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację pozwanego i zasądził od niego na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji podzielił zasadnicze ustalenia i oceny Sądu Okręgowego dotyczące konsumenckiego charakteru umowy, braku indywidualnego uzgodnienia zakwestionowanych postanowień, niedochowania przez bank standardu informacyjnego odnoszącego się do ryzyka walutowego oraz abuzywności postanowień odsyłających do tabel kursowych banku. Uznał także, że po wyeliminowaniu tych postanowień umowa nie może dalej obowiązywać.

10 Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłankach przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących, w jego ocenie, rozbieżności w orzecznictwie sądów.

11 W ramach pierwszej z tych przesłanek skarżący przedstawił rozbudowany zespół pytań odnoszących się w szczególności do: znaczenia standardów rynkowych obowiązujących w chwili zawarcia umowy dla oceny wykonania przez bank obowiązku informacyjnego; znaczenia indywidualnych cech konsumenta, dokumentacji kredytowej i sposobu wykonywania umowy; wpływu późniejszego wzrostu kursu waluty na ocenę przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c.; skutków braku indywidualnego uzgodnienia postanowień wzorca; możliwości utrzymania umowy po eliminacji klauzul przeliczeniowych przez zastosowanie art. 471 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c., art. 56 k.c. lub kursu średniego NBP, a także znaczenia braku woli konsumenta do negocjowania postanowień wzorca. Powołując się na art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. pozwany wskazał natomiast na rozbieżności dotyczące możliwości utrzymania w mocy umowy kredytu po eliminacji postanowień kursowych oraz znaczenia późniejszego wzrostu kursu CHF dla oceny abuzywności postanowień umownych. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

12 Sąd Najwyższy, postanowieniem z 12 stycznia 2024 r. przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

13 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

14 W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r.

15 o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a zarazem nie zachodzi nieważność postępowania ani skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona.

16 Ocena aktualnego stanu orzecznictwa prowadzi do wniosku, że przyczyny, na których pozwany oparł wniosek o przyjęcie skargi, nie uzasadniają obecnie jej rozpoznania.

17 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Instytucja przedsądu służy selekcji skarg z punktu widzenia publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Na tym etapie przedmiotem badania nie jest zasadność poszczególnych podstaw kasacyjnych, lecz wyłącznie występowanie i należyte wykazanie jednej z przyczyn przyjęcia skargi wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2023 r., I CSK 4748/22 (LEX nr 3585434);

18 z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882), oraz z 20 marca 2024 r., I CSK 531/23 (LEX nr 3699719).

19 Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, rzeczywisty i doniosły dla praktyki stosowania prawa, którego rozwiązanie wykracza poza potrzebę skorygowania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie. Zagadnienie to powinno pozostawać w związku z podstawą prawną zaskarżonego orzeczenia i ustalonym stanem faktycznym, którym Sąd Najwyższy jest związany stosownie do art. 398¹³ § 2 k.p.c. Nie spełnia tego wymagania problem, który został już wyjaśniony w orzecznictwie albo którego rozstrzygnięcie wymagałoby zakwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13 (LEX nr 1375467), z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882), oraz z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24 (LEX nr 4039523).

20 Również powołanie się na art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu, którego treść rzeczywiście budzi poważne wątpliwości interpretacyjne, albo wykazania aktualnie istniejących rozbieżności w orzecznictwie sądów w podobnych stanach faktycznych. Nie zachodzi potrzeba wykładni, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w danej kwestii, a skarżący nie wskazuje argumentów uzasadniających zmianę utrwalonej wykładni (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 (LEX nr 424365); z 14 lutego 2020 r., V CSK 351/19 (LEX nr 3221473) oraz z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882).

21 Przedstawione przez pozwanego problemy nie spełniają tych wymagań.

22 Co szczególnie istotne, zagadnienia sformułowane w niniejszej skardze są w znacznej części tożsame lub bardzo zbliżone do pytań, które były już przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w postanowieniach z 29 czerwca 2023 r., I CSK 4748/22 (LEX nr 3585434), z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882) oraz z 20 marca 2024 r., I CSK 531/23 (LEX nr 3699719). W sprawach tych Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych banków do rozpoznania, uznając, że problematyka obowiązku informacyjnego, późniejszego wzrostu kursu waluty, braku indywidualnego uzgodnienia, skutków eliminacji klauzul abuzywnych oraz możliwości uzupełnienia umowy została dostatecznie wyjaśniona w orzecznictwie krajowym i unijnym.

23 Nie uzasadnia przyjęcia skargi do rozpoznania pierwszy zespół pytań dotyczących obowiązków informacyjnych banku i znaczenia standardów rynkowych istniejących w chwili zawierania umowy. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego utrwalono, że wymóg przejrzystości warunku odnoszącego się do ryzyka walutowego nie ogranicza się do jego formalnej i gramatycznej zrozumiałości. Konsument powinien uzyskać informacje pozwalające mu nie tylko dostrzec możliwość zmiany kursu waluty, lecz także oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego mechanizmu dla swoich zobowiązań finansowych w całym okresie kredytowania (zob. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance; a także wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 (LEX nr 2744159), z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 (OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 45), oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 (LEX nr 3350095). Ocena, czy konkretny bank w określonej sprawie wypełnił ten standard, należy do zastosowania prawa do ustalonego stanu faktycznego, a nie do sformułowania nowej normy interpretacyjnej. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny przyjął, że powodowie uzyskali jedynie ogólną informację o możliwości zmiany kursu, nie otrzymali natomiast informacji pozwalających uchwycić rzeczywistą skalę długoterminowego ryzyka kursowego. Skarga kasacyjna, formułując pytania o praktykę rynkową, zakres informacji posiadanych przez powodów i wpływ dalszych informacji na ich decyzję, zmierza w istocie do ponownej oceny okoliczności faktycznych, czego nie można dokonać w ramach przedsądu ani późniejszego postępowania kasacyjnego wbrew art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c. Nie tworzy istotnego zagadnienia prawnego także pytanie o znaczenie indywidualnych właściwości konsumenta oraz jego braku woli negocjowania wzorca. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że indywidualna kontrola abuzywności jest skoncentrowana na normatywnej treści postanowienia i okolicznościach zawarcia umowy, natomiast ponadprzeciętna wiedza czy doświadczenie konkretnego konsumenta co do zasady nie pozbawiają go ochrony wynikającej z art. 385¹ k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 4 lipca 2023 r., I CSK 3526/22, LEX nr 3578858; z 28 września 2023 r., I CSK 6430/22, LEX nr 3611688 oraz z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22, LEX nr 3716882). Sam fakt zaakceptowania wzorca albo brak inicjatywy konsumenta w zakresie negocjowania jego postanowień nie oznacza ich indywidualnego uzgodnienia. Z art. 385¹ § 3 i 4 k.c. wynika, że decydujące znaczenie ma rzeczywisty wpływ konsumenta na treść konkretnego postanowienia, a ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia spoczywa na przedsiębiorcy.

24 Nie ma również znaczenia dla istnienia abuzywności to, że wzrost kursu CHF nastąpił po zawarciu umowy. Zgodnie z art. 385² k.c. i utrwaloną wykładnią przyjętą w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, Nr 1, poz. 2) oceny niedozwolonego charakteru postanowienia dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejszy sposób wykonywania umowy i następcza materializacja ryzyka walutowego nie zmieniają charakteru postanowienia ustalanego ex ante. Tym samym próba przeciwstawienia ochronie przewidzianej w art. 385¹ k.c. konstrukcji nadzwyczajnej zmiany stosunków z art. 357¹ k.c. nie wykazuje aktualnej potrzeby wykładni prawa. Nie istnieje także potrzeba ponownego rozstrzygania zagadnień dotyczących utrzymania w mocy umowy po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych oraz możliwości zastąpienia ich innym mechanizmem określania kursu. Kwestie te zostały ostatecznie rozstrzygnięte uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118), mającą moc zasady prawnej. Sąd Najwyższy przyjął w niej, że w razie uznania postanowienia dotyczącego sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone i niewiążące nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego nie wiąże także w pozostałym zakresie.

25 Uchwała III CZP 25/22 usuwa zatem podstawę dla twierdzeń skarżącego o aktualnej rozbieżności dotyczącej stosowania kursu średniego NBP, art. 358 § 2 k.c. czy art. 56 k.c. jako mechanizmów zastępczych. Wcześniej niedopuszczalność takiego zabiegu wynikała już z orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego, w tym z wyroków TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, i z 16 marca 2023 r., C-6/22, a także z wyroków Sądu Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44; z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22, LEX nr 3357620 oraz z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, LEX nr 3437885.

26 Nie zmienia tej oceny przedstawiana przez pozwanego charakterystyka umowy jako kredytu walutowego, który mógł być wykonywany bezpośrednio w CHF. Sąd Apelacyjny, którego ustalenia są wiążące w postępowaniu kasacyjnym, przyjął, że mimo wyrażenia kwoty kredytu w CHF wypłata następowała w złotych po zastosowaniu kursu kupna z tabeli banku, a spłata miała następować w złotych po kursie sprzedaży z tabeli banku. Zbliżone zagadnienie zostało rozstrzygnięte w postanowieniu Sądu Najwyższego z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24 (LEX nr 4039523), w którym wskazano, że pytania o dalsze wykonywanie umowy bez klauzul przeliczeniowych, oparte na założeniu odmiennego niż ustalony przez sąd meriti mechanizmu wypłaty i spłaty, pozostają w istocie polemiką z podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. W orzecznictwie wyjaśniono ponadto, że samo zapewnienie konsumentowi możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej nie uchyla abuzywności postanowień odnoszących się do spłaty w walucie krajowej według kursu określanego przez bank (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, LEX nr 3618385 oraz wyrok TSUE z 21 września 2023 r., C-139/22, mBank).

27 Także przyczyna przewidziana w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. nie została wykazana. Skarżący powołuje przede wszystkim orzeczenia sądów powszechnych prezentujące rozbieżne poglądy z okresu, w którym judykatura dotycząca kredytów powiązanych z walutą obcą dopiero się kształtowała. Tymczasem dla oceny tej przesłanki relewantny jest aktualny stan orzecznictwa. Już w postanowieniu z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882) Sąd Najwyższy odniósł się do analogicznie formułowanych rozbieżności dotyczących możliwości utrzymania umowy przez zastąpienie klauzul kursowych średnim kursem NBP oraz znaczenia wzrostu kursu waluty dla oceny abuzywności i stwierdził, że nie uzasadniają one przyjęcia skargi. Po podjęciu uchwały III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118) argument o aktualnej niejednolitości wykładni w pierwszym z tych zakresów utracił tym bardziej podstawę.

28 W konsekwencji przedstawione we wniosku kwestie nie mają obecnie charakteru nowych, nierozstrzygniętych problemów prawnych i nie wskazują na rzeczywistą potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W istotnej części zmierzają one natomiast do zakwestionowania ustaleń faktycznych oraz oceny materiału dowodowego dokonanej przez sądy meriti albo do ponownego poddania ocenie problemów prawnych, które doczekały się utrwalonego rozstrzygnięcia w judykaturze.

29 Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2024 r. (I CSK 6258/22), i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania.

30 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c.