Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2001 r., II CKN 385/00

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2001 r., II CKN 385/00

Tekst

1 Wyrok z dnia 15 lutego 2001 r., II CKN 385/00

2 Nie stanowi przeszkody zajęcia ruchomości oznaczonej co do gatunku, objętej umową o przewłaszczenie na zabezpieczenie, jeżeli w chwili dokonania zajęcia rzecz nadal pozostawała we władaniu dłużnika egzekwowanego.

3 Przewodniczący: Sędzia SN Helena Ciepła

4 Sędziowie SN: Stanisław Dąbrowski, Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca) Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2001 r. na rozprawie sprawy z powództwa Juliana K. przeciwko Janowi K. i Krzysztofowi K. o zwolnienie od egzekucji, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 31 marca 1998 r.,

5 oddalił kasację.

Uzasadnienie

6 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda Juliana K.

7 od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 28 października 1997 r. oddalającego powództwo o zwolnienie od egzekucji zajętych przez komornika przedmiotów – innych niż stół konferencyjny i szafa metalowa kartotekowa. Sąd Wojewódzki, w ślad za Sądem Rejonowym, przyjął, że zajęte w siedzibie dłużnika P.B.U.P. i H. „O.” (obecnie „K.”), spółka z o.o. w Z.G. ruchomości oznaczone zostały ich cechami indywidualizującymi, w szczególności nazwą firmową, znakami literowymi, symbolami i cyframi.

8 Tymczasem w przedstawionej przez powoda umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie z dnia 3 czerwca 1996 r., w której egzekwowany dłużnik dał wyraz dążenia do zaspokojenia wierzyciela (powoda), objęte przewłaszczeniem przedmioty opisane zostały słowami: „komputer”, „telefaxy”, „maszyny do pisania” itd., czyli ogólnie, ze wskazaniem jedynie liczby sztuk. Taki sposób oznaczenia przedmiotów przewłaszczenia, poza dwoma wskazanymi przypadkami, wyłącza możliwość ustalenia, że są to przedmioty tożsame z wymienionymi w protokole zajęcia komorniczego. Okoliczność ta sprawia, że nie mogą być one wyłączone od zajęcia ze względu na ochronę interesu wierzycieli dłużnika egzekwowanego, który dokonał przewłaszczenia.

9 W kasacji powód powołał się na pierwszą podstawę kasacyjną z art. 3931 k.p.c. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów. Zarzucił „błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 535 § 1 i 3531

10 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie,

11 że umowa przewłaszczenia nie dotyczy ruchomości zajętych przez komornika” oraz naruszenie art. 845 k.p.c. „przez przyjęcie, że zajęcie ruchomości było prawidłowe mimo braku zgody powoda, w którego władaniu zajęte ruchomości pozostawały”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 845 § 2 k.p.c., wsparty zawartym w jej uzasadnieniu twierdzeniem, że „Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do przeprowadzonych dowodów, w szczególności nie stwierdził, dlaczego nie dał wiary zeznaniom świadków...” wskazuje, iż w istocie skarżący korzysta także z drugiej podstaw kasacyjnych, choć wyraźnie nie podniesionej. W ramach tej podstawy skarżący dąży do wykazania istnienia przeszkody, która uniemożliwiała komornikowi dokonanie zajęcia z tego względu, że przedmioty zajęcia znajdowały się we władaniu skarżącego. Należy w związku z tym odnieść się do umowy przewłaszczenia, w której kontrahenci jednoznacznie postanowili, że przewłaszczone ruchomości pozostają u zbywcy i służą zaspokajaniu jego potrzeb. Skarżący nie dostrzegł zatem, że to dłużnik, a nie on, pozostawał we władaniu zajętych ruchomości i w tych okolicznościach, jako osoba trzecia, nie mógł się skutecznie przeciwstawić zajęciu (art. 845 § 2 k.p.c.). Oczywista bezzasadność zarzutu naruszenia art. 845 § 2 k.p.c. oraz zaniechanie wskazania jakichkolwiek innych przepisów proceduralnych musi w tych warunkach oznaczać, że – wbrew stanowisku skarżącego – kwestionowane orzeczenie nie zapadło z naruszeniem przepisów postępowania.

13 Pozostaje do rozważenia, czy w ustalonym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki miał podstawę do przyjęcia, że zajęcie nie narusza prawa powoda w rozumieniu art. 841 § 1 k.p.c., nie zaś w aspekcie art. 535 § 1 k.c., skoro przedmiot rozpoznania w sprawie nie pozostaje w związku z umową sprzedaży, bądź też w aspekcie art. 3531 k.c., zważywszy że spór nie dotyczy samej skuteczności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, mającej prawne oparcie w przepisach prawa rzeczowego, w szczególności art. 155 i 156 k.c..

14 W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zapoczątkowane uchwałą całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1948 r., C. Prez. 18/48 (OSN 1948, nr 3, poz. 58), wpisaną do księgi zasad prawnych, i potwierdzone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1992 r., II CRN 87/92 (OSNCP 1993, nr 5, poz. 89) oraz w innych orzeczeniach, w myśl którego zabezpieczenie wierzytelności przez przeniesienie na wierzyciela prawa własności rzeczy ruchomej z równoczesnym ustanowieniem zobowiązania wierzyciela do korzystania z prawa własności tylko w granicach umowy stron jest dopuszczalne. Dopuszczalne jest zatem pozostawienie przewłaszczonej rzeczy we władaniu dłużnika na warunkach określonych w umowie, co przy braku dostatecznego uzewnętrznienia przysługującego wierzycielowi przymiotu własności rodzić może niepewność w odniesieniu do stanu majątku dłużnika, godzić w bezpieczeństwo obrotu, a nade wszystko w interes innych wierzycieli. Niebezpieczeństwo nadużyć na tym tle, zwłaszcza w następstwie kontraktów zawieranych dla pozoru, sprawia, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenia musi być poddana wnikliwej ocenie, w pierwszym rzędzie co do zgodności z zasadami obrotu. Jeżeli bowiem jest ona jednym ze sposobów przeniesienia własności, to stosownie do treści art. 155 k.c. bezpośrednie skutki z nią związane pozostają w zależności od tego, czy rzecz zbywana określona została tylko co do gatunku, czy też co do tożsamości. Tylko w tym drugim wypadku można mówić o zmianie właściciela równocześnie z zawarciem umowy (art. 155 § 1 k.c.). Do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do gatunku niezbędne jest przeniesienie posiadania. Dopóki zatem rzecz taka znajduje się we władaniu zbywcy, zachowuje on jej własność, w czym sprzyja mu domniemanie, że czyni to w zakresie przysługującego mu prawa (art. 341 k.c.).

15 W ustalonym stanie faktycznym, przedmioty objęte umową przewłaszczenia i zajęte przez komornika, poza dwoma wyżej wymienionymi, nie zostały skonkretyzowane w sposób umożliwiający ich identyfikację. Jeżeli wobec tego ocena skuteczności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie podlega kryteriom określonym art. 155 k.c., a według tego kryterium powód nie może być uznany za właściciela, to pozbawione racji są jego twierdzenia, że kwestionowane zajęcie godzi w przysługujące mu prawo.

16 Nie jest zatem usprawiedliwiona zarówno pierwsza, jak i druga podstawa kasacyjna, co oznacza konieczność oddalenia kasacji (art. 39312 k.p.c.).