Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., III KS 60/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., III KS 60/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 28 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący)

4 SSN Michał Laskowski

5 SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

6 w sprawie S.S. oskarżonego o czyn z art. 286 § 1 k.k. i in.

7 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 października 2026 r., skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 maja 2026 r., w sprawie o sygn. akt IV Ka 194/26, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Międzyrzeczu z dnia 23 lutego 2026 r. w sprawie o sygn. akt II K 463/24, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

9 Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2. zwraca oskarżonemu uiszczoną opłatę od skargi w kwocie 450 zł.

11 Michał Laskowski Małgorzata Wąsek-Wiaderek Jarosław Matras

Uzasadnienie

12 Wyrokiem z dnia 23 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. akt II K 463/24, Sąd Rejonowy w Międzyrzeczy uniewinnił oskarżonego S.S. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 286 § 1 k.k.

13 Wyrok ten został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego przez prokuratora. W apelacji postawiono zarzut obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. wyrażającej się w dokonaniu dowolnej oceny wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego w szczególności w zakresie wyjaśnień oskarżonego, zeznań pokrzywdzonego, korespondencji SMS, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegającym na uznaniu, iż przeprowadzone postępowanie nie potwierdziło sprawstwa i winy oskarżonego, podczas gdy prawidłowa, poczyniona z uwzględnieniem wyżej wymienionych zasad analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego uzasadniała uznanie go za winnego zarzucanego mu czynu. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Międzyrzeczu do ponownego rozpoznania.

14 Wyrokiem z dnia 20 maja 2026 r., w sprawie o sygn. akt IV Ka 194/26, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

15 Skargę w tej sprawie wniósł obrońca oskarżonego zarzucając wyrokowi sądu odwoławczego naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, pomimo że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika istnienie takich uchybień postępowania pierwszoinstancyjnego, które skutkowałyby nierzetelnością postępowania sądowego i uzasadniały potrzebę powtórzenia wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy, zaś wskazane przez Sąd odwoławczy uchybienia odnoszą się wyłącznie do sposobu oceny przeprowadzonych dowodów oraz ustaleń wyprowadzonych z materiału dowodowego ujawnionego przez Sąd Rejonowy.

16 Stawiając ten zarzut obrońca wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

17 W odpowiedzi na wniesioną przez obrońcę skargę Prokurator Prokuratury Rejonowej w Międzyrzeczu wniósł o jej oddalenie.

18 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

19 Skarga jest oczywiście zasadna. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga na wyrok kasatoryjny może być wniesiona tylko z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. (w istocie chodzi o § 2 tego przepisu) lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepis art. 539a § 3 k.p.k. zawiera dwie podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego. Pierwsza podstawa dotyczy naruszenia przez sąd odwoławczy przepisu art. 437 § 2 k.p.k. zaś druga uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Nie budzi wątpliwości, że druga podstawa skargi obejmuje li tylko postępowanie odwoławcze, a więc zaistnienie na etapie tego postępowania uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k.

20 (postanowienie z dnia 26 maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNKW 2020, z. 6, poz. 18). Aprobując to stanowisko w pierwszej kolejności Sąd Najwyższy rozpoznając skargę na wyrok kasatoryjny musi zatem zbadać, czy na etapie postępowania odwoławczego zaistniało uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., albowiem jego stwierdzenie wymaga uchylenia takiego wyroku i czyni zbytecznym badanie złożonych skarg opartych na naruszeniu art. 437 § 2 k.p.k. Takich uchybień, które klasyfikowane być mogły z art. 439 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy w tej sprawie nie stwierdził. To zaś pozwala odnieść się do zarzutu podniesionego w skardze, a zatem do twierdzenia skarżącego, że okoliczności, które stały za wydaniem wyroku kasatoryjnego nie dają podstawy do przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego. Zanim jednak Sąd Najwyższy do tego zarzutu się odniesie, trzeba stwierdzić, że z treści uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego wynika, iż przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji były jednocześnie dwie podstawy wskazane w art. 437 § 2 k.p.k., tj. konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości jak i reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. W formularzu uzasadnienia wyroku obie te podstawy zostały wskazane, przy czym w odniesieniu do konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości sąd ad quem podniósł, przywołując uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było nierzetelne, choć uwagi poczynione w tym zakresie w tej części formularza odnoszą się do braków dowodowych, a także oceny dowodów i poczynionych ustaleń faktycznych. W kontekście braków materiału dowodowego to w uzasadnieniu wyroku przywołano tylko jeden element, tj. potwierdzenie wpłaty należności w A. (formularz część 5.3.2.), a pomimo tego - nie wskazując naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie przeprowadzenia innych dowodów, w tym przesłuchania świadków - sąd odwoławczy nakazał ponowne przesłuchanie wszystkich świadków. Ma zatem rację skarżący, że przywołanie jako podstawy uchylenia wyroku konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości jest niezrozumiałe i stanowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w tym zakresie. Skoro bowiem nie wykazano, aby przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji dowody zostały wprowadzone do procesu z naruszeniem przepisów prawa, to nie ma żadnego powodu, aby twierdzić, iż postępowanie sądowe w tym zakresie było nierzetelne i wymagane jest powtórzenie na nowo przewodu sądowego. Z tego powodu nie można akceptować uchylenia wyroku sądu meriti, a skarżący ma rację, iż w takim zakresie jedynym wykazanym brakiem materiału dowodowego była kwestia uiszczenia przez oskarżonego zaliczki na rzecz wskazanego A., którą należało uzupełnić w drodze postępowania dowodowego na etapie postępowania odwoławczego.

21 Dostrzec trzeba także, że sąd odwoławczy wskazał także drugą podstawę uchylenia wyroku, tj. art. 454 § 1 k.p.k. i tej podstawy nie objęto skargą. Rzecz jednak w tym, że w realiach tej sprawy na podstawie lektury uzasadnienia wyroku sporządzonego przez sąd odwoławczy nie sposób jednoznacznie określić powodu uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Rozważania sądu odwoławczego poświęcone tej kwestii są bowiem wewnętrznie sprzeczne. Sąd odwoławczy w rubryce 5. 3 formularza wskazał zarówno na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości (art. 437 § 2 k.p.k.) jak i regułę ne peius (art. 454 § 1 k.p.k.). Analogicznie rzecz się ma w przypadku merytorycznej części rozważań sądu odwoławczego. W pierwszej części sąd odwoławczy stwierdził bowiem „wadliwości zaskarżonego wyroku zarówno na płaszczyźnie oceny materiału dowodowego jak i dokonywania ustaleń faktycznych” a także, że procedujący w tej sprawie sąd pierwszej instancji oceniając materiał dowodowy nie dopełnił wymogów, o których mowa w art. 7 k.p.k. i poczynił błędne oraz niewyczerpujące ustalenia faktyczne w zakresie sprawstwa oskarżonego. Co więcej, sąd odwoławczy wprost wskazuje, że dokładna analiza dowodów (m.in. dokumentów w postaci zapisów SMS) prowadzi do wniosków przeciwnych od tych wywiedzionych przez sąd pierwszej instancji, który nie uznał przecież, aby zachowanie oskarżonego wyczerpywało znamiona czynu z art. 286 § 1 k.k. (str. 5 uzasadnienia numeracja SN). Jednocześnie, w drugiej części, jak już opisano to powyżej, tenże sąd wskazuje na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, a potencjalne braki (choć opisuje tylko jeden) w materiale dowodowym określa jako „istotne” (formularz – 5.3.1.2.1.) i zaleca ponowne przesłuchanie wszystkich świadków. Przy takim wskazaniu podstaw do wydania wyroku kasatoryjnego, skuteczne zakwestionowanie przez skarżącego potrzeby przeprowadzenia na nowo przewodu w całości nie pozwala na oddalenie skargi tylko dlatego, że formalnie skarżący nie zarzucił obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że uchylenie wyroku na podstawie z art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. (por.

22 uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSNK 2018, z. 11, poz. 73). Skoro zatem sąd odwoławczy w tej sprawie stwierdził istotne braki w zakresie postępowania dowodowego, to miał obowiązek przeprowadzenia tych dowodów i dopiero gdyby wszystkie te dowody poddał ocenie oraz ustalił istnienie podstaw do wydania wyroku skazującego, to konieczne było – z uwagi na treść art. 454 § 1 k.p.k. – uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyroki SN: z dnia 14 marca 2018 r., IV KS 4/18, OSNK 2018, z. 7, poz. 51; z dnia 28 listopada 2019 r., IV KS 48/19). W układzie gdy takie braki dowodowe stwierdził to nie mógł jednocześnie wykazać istnienia podstawy z art. 454 § 1 k.p.k. albowiem obie te podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego wzajemnie się wykluczają.

23 W tym stanie rzeczy konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

24 Michał Laskowski Małgorzata Wąsek-Wiaderek Jarosław Matras