Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., III KO 231/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., III KO 231/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Stanisław Stankiewicz

4 w sprawie A. D. (D.)

5 o wznowienie postępowania po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 października 2026 r., wniosku sędziego Sądu Najwyższego Włodzimierza Wróbla w przedmiocie wyłączenia sędziego SN Adama Rocha od orzekania w sprawie KRI 1626 - o wyłączenie sędziego SN Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt III KO 231/25, na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art 41 § 1 k.p.k. a contrario postanowił:

6 pozostawić wniosek bez rozpoznania.

Uzasadnienie

7 Do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy skazanego A. D. w przedmiocie sygnalizacji wznowienia z urzędu postępowania, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II AKa 79/20, utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt II K 71/19 (k. 2-7). Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt III KO 231/25 i przydzielona sędziemu SN Włodzimierzowi Wróblowi (k. 9). Zarządzeniem Prezesa SN kierującego pracą Izby Karnej został wyznaczony następujący skład orzekający: Przewodniczący SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca), sędziowie SN: Paweł Wiliński, Ryszard Witkowski (k. 16). Następnie sędzia SN Włodzimierz Wróbel, jako sędzia sprawozdawca, złożył wniosek - na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt III KO 231/25, sędziego SN Ryszarda Witkowskiego (k. 17). Sprawę KRI 1626 przydzielono SSN Adamowi Rochowi (k. 18). W dniu 1 kwietnia 2026 r. sędzia SN Włodzimierz Wróbel, złożył wniosek - na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od orzekania w incydentalnej sprawie KRI 1626 sędziego SN Adama Rocha. W uzasadnieniu stanowiska podniesiono m.in., że z uwagi na przedmiot postępowania, tj.

8 sygnalizację przez obrońcę wznowienia z urzędu postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II AKa 79/20 (zarzut niewłaściwej obsady sądu), zachodzą okoliczności dające podstawę do wyłączenia z urzędu sędziego SN Adama Rocha od rozpoznawania sprawy KRI 1626. W ocenie Sędziego „orzekanie w składzie z udziałem osoby powołanej do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo- KRS pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP”. W uzasadnieniu stanowiska przywołano uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 i wskazano, że sprawa KRI 1626 powinna być przydzielona „osobie, która nie jest w takiej samej sytuacji ustrojowej (nemo iudex in causa sua)” (k. 19).

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Wniosek złożony przez Sędziego Sądu Najwyższego Włodzimierza Wróbla należało pozostawić bez rozpoznania.

11 Na wstępie wskazać należy, że Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, był władny wydać przedmiotowe postanowienie. Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno wskazuje bowiem, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o (jego) wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. Słowem, w składzie sądu orzekającego o pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego, może brać udział sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w przedmiocie wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

12 Zauważyć także należy, że zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. W judykaturze od dawna przyjmuje się, że pod pojęciem „sędziego”, o którym mowa w art. 42 § 1 k.p.k., rozumieć należy wyłącznie samego zainteresowanego wskazującego na możliwość zaistnienia wątpliwości co do jego bezstronności w realiach konkretnej sprawy, do rozpoznania której został wyznaczony (vide: postanowienie SN z 10 marca 1979 r., II KZ 25/79, OSNKW 1979, z. 6, poz. 73; uchwała SN [7] z 6 kwietnia 1989 r., WZP 1/89, OSNKW 1989, z. 3-4, poz. 24; wyroki SN: z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10, OSNKW 2011, z. 7, poz. 61; z 4 czerwca 2013 r., II KK 7/13; uzasadnienie uchwały SN [7] z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zatem sędzia żądanie wyłączenia może złożyć tylko co do swojej osoby, a nie co do innego członka składu orzekającego, w którym uczestniczy. Może jednak zasygnalizować potrzebę wyłączenia innego członka składu przez sąd z urzędu (zob. D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el 2024, art. 42). Reguła ta dotyczy każdego składu w każdym sądzie, w którym dana sprawa jest rozpoznawana w oparciu o przepisy procedury karnej. Nota bene na kanwie powyższych poglądów, w orzecznictwie wykształciło się już stanowisko o konieczności pozostawienia bez rozpoznania żądania wyłączenia sędziego składanego przez innego sędziego, członka składu orzekającego (zob. postanowienia SN: z 27 grudnia 2022 r., I ZO 68/22; z 9 marca 2023 r., I ZO 10/23; z 6 lipca 2023 r., I ZO 26/23; z 4 października 2023 r., I ZO 30/22; z 28 listopada 2023 r., I ZO 127/23; z 29 listopada 2023 r., I ZO 138/23; z 22 maja 2024r., I ZO 22/23; z 18 września 2024 r., II ZO 74/24; z 11 grudnia 2024 r., II ZO 76/24; z 27 marca 2025 r., II KB 48/24; z 20 lutego 2026 r., V KB 29/24). Pozostając przy kwestiach rudymentarnych podkreślić również należy, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i art. 180 Konstytucji RP), dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. Przedmiotowa sprawa wznowieniowa (sygn. akt III KO 231/25) została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym w związku z sygnalizacją przez obrońcę skazanego podstawy wznowienia z urzędu postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II AKa 79/20. Rzecz jednak w tym, że przedstawione w niniejszym wniosku o wyłączenie sędziego SN Adama Rocha okoliczności dotyczą wszakże kwestii ustrojowych (zresztą w ślad za pismem procesowym obrońcy), albowiem generalnie odnoszą się one do trybu powoływania sędziów SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), a w konsekwencji - nie mogą być przedmiotem rozpoznania w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 22/29, gdzie podkreślono, że art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; a także wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23, baza orzeczeń TK). Zatem wniosek złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., oparty na okolicznościach towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Także i w orzecznictwie Sądu Najwyższego

13 podkreśla się, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego nie mogą być wywodzone z samych kwestii ustrojowych związanych z trybem jego powołania i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob. postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie obowiązujących unormowań nie ma jurydycznej możliwości kwestionowania prawidłowości (aktu) powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości, w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące ustroju sądownictwa (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25). Nie ma również w polskim systemie prawa żadnej instytucji pozwalającej na weryfikację, czy też kontrolę zasadności powoływania sędziów na urząd przez Prezydenta, co jest implikacją ukształtowania tych powołań w przepisach rangi konstytucyjnej i przyznania w tym zakresie Prezydentowi prerogatywy. Interpretacja, z której wynika, że oceny takiej można dokonywać, korzystając z istniejących dotychczas instrumentów prawa, np. karnego ma charakter wykładni contra legem.

14 Nie można bowiem wykorzystywać przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co więcej, nie można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy ograniczać działania zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich działaniach, poprzez przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji do nakładania takich ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o wyłączenie sędziego złożony w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., obejmować mógłby także okoliczności wadliwego powołania sędziego, byłoby jednoznaczne z przyznaniem sądom - w tym przypadku, w ramach postępowania karnego - uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, których warunki są ściśle określone przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz obszernie konstytucyjnie uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już w 2008 r. w orzecznictwie WSA i Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede wszystkim - Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08). Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał Konstytucyjny podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta RP do powoływania sędziów nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie mogą być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa, będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego prezydent powołuje. Skoro więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej, cywilnej, czy też administracyjnej, w ramach której sąd (konkretny skład sędziowski), mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień takich nie przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w przepisach ustawowych (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23).

15 Jedynie uzupełniająco, w kontekście afirmowanej we wniosku uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, zauważyć należy, że uchwała ta nie ma charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego (nie ma charakteru zasady prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z pytaniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k.). Nadto argumentacja powołanej uchwały SN, zasadniczo nawiązywała do treści wcześniejszej uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Rzecz jednak w tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, orzekł, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także art. 6 ust. 1 EKPCz. Należy przypomnieć, że skutkiem wydania powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego niezgodność z normami ustawy zasadniczej została stwierdzona w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji. Mając na uwadze treść powyższego wyroku podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Pozycja ustrojowa Trybunału wyklucza też możliwość poddania jego rozstrzygnięć kontroli judykacyjnej ze strony Sądu Najwyższego. Zresztą tego typu działanie pozostawałoby poza granicami zakreślonymi w art. 7 Konstytucji RP. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroków tego Trybunału (vide wypowiedzi dotyczące uznawania ww. orzeczenia za sententia non existens). W konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle regulacji ustawy zasadniczej (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), nie był formalnie związany ww. Uchwałą, skoro nie ma już ona mocy zasady prawnej i przestała być elementem porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast zawarte w niej myśli mogą być, rzecz jasna, wykorzystywane w praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

16 Nota bene w odniesieniu do postulatu o niewyznaczanie do rozpoznawania tej sprawy incydentalnej (KRI 1626) sędziego, którego status jest „kwestionowany”, wypada przypomnieć, że uregulowania K.p.k. nie przewidują wyłączenia sędziego in abstracto, ale wiążą wyłączenie konkretnego sędziego „z (jego) udziałem” w sprawie do rozpoznania której został wyznaczony (zob. postanowienia SN: z 10 października 2014 r., SNO 51/14; z 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16).

17 Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął zatem w przedmiotowej kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia.