Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1984 r., III AZP 11/83

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1984 r., III AZP 11/83

Tekst

TEZY

1 Ostateczna decyzja Głównego Urzędu Ceł odmawiająca w całości lub w części zwolnienia od należności celnych, wydana na podstawie par. 1 ust. 1 pkt 2 zarządzenia nr 14 Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1981 r. w sprawie upoważnienia organów administracji celnej do zwolnienia od obowiązku uiszczania należności celnych w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą /Dz.Urz. MHZiGM nr 3 poz. 10/ w związku z art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 10 poz. 56 ze zm./, podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem /art. 196 par. 1 Kpa/; może być ona uchylona przez sąd z przyczyn określonych w art. 207 par. 2 Kpa.

Sentencja

2 Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Najwyższego III ARN 18/83

3 Czy i w jakim zakresie ostateczna decyzja organu administracji celnej o odmowie w całości lub części zwolnienia od uiszczenia należności celnych /par. 1 pkt 2 zarządzenia nr 14 Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1981 r. w sprawie upoważniania organów administracji celnej do zwalniania od obowiązku uiszczania należności celnych w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą - Dz.Urz. MHZiGM nr 3 poz. 10 w związku z art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 10 poz. 56 ze zm./, podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 196 par. 1 Kpa/?

4 podjął następującą uchwałę:

Uzasadnienie

5 I. Rozważenie podstawowej wątpliwości zawartej w przedmiotowym pytaniu, a mianowicie, czy tego rodzaju decyzja może być zaskarżona do sądu administracyjnego, wymaga wyjaśnienia, jakie znaczenie ma okoliczność, że została ona wydana w szczególnym postępowaniu celnym oraz przez organ administracji państwowej o szczególnym charakterze.

6 Oceniając, czy decyzja ta wydana została w sprawie, w której decyzja organu administracji państwowej może być zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu niezgodności z prawem /art. 196 par. 1 i 2 Kpa/, należy stwierdzić, że sprawy załatwiane w postępowaniu celnym /art. 31 prawa celnego/ są sprawami, w których postępowanie unormowane jest w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego /art. 1 par. 1 pkt 1/.

7 Sprawa wszczęta po stwierdzeniu, że na towar przywożony z zagranicy zostało nałożone cło przywozowe, jest sprawą "należności celnych" /art. 196 par. 2 pkt 11 Kpa/ także wówczas, gdy złożono w niej podanie o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tych należności. Decyzja bowiem wydana na skutek takiego podania strony zawiera w istocie rozstrzygnięcie o należnościach celnych, a tym samym dopuszczalne jest poddanie jej kontroli ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

8 Kolejnym ewentualnym źródłem wątpliwości co do możliwości takiej kontroli może być to, czy przed organami administracji celnej może dojść do wyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym /art. 198 Kpa/.

9 Powołane w pytaniu zarządzenie Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej poprzedzone zostało zarządzeniem nr 13 z dnia 19 marca 1981 r. w sprawie powołania w Ministerstwie Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej Komisji Opiniodawczej w zakresie ulg i zwolnień w obrocie niehandlowym /Dz.Urz. MHZiGM nr 3 poz. 9/. Do zadań tej komisji należało m.in. opiniowania "odwołań od decyzji w sprawach ulg i zwolnień celnych wydanych przez organy administracji celnej w ramach przyznanych im uprawnień" /par. 2 pkt 1 tego zarządzenia/.

10 Pozycja Głównego Urzędu Ceł więc mogła budzić wątpliwości, skoro został on ustawowo zaliczony do organów administracji celnej i był podległy bezpośrednio Ministrowi Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej /art. 27 ust. 1 pkt 1 prawa celnego/.

11 Po utworzeniu jednak urzędu Ministra Handlu Zagranicznego ustawą z dnia 3 lipca 1981 r. /Dz.U. nr 17 poz. 80/ Głównemu Urzędowi Ceł nadany został statut /zał. do zarządzenia nr 22 Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 14 maja 1982 r. GUC Po-II-011/1/82 - Dz.Urz. MHZ nr 4 poz. 20/, według którego jako centralny organ administracji celnej wykonuje on zadania określone w art. 28 ust. 1 prawa celnego i nadzoruje ich wykonanie oraz nadaje kierunek działaniom urzędów celnych, zabezpieczając jego zgodność z polityką celną prowadzoną przez Ministra Handlu Zagranicznego /par. 1 statutu/. Główny Urząd Ceł przy wykonywaniu swych zadań załatwia sprawy dla niego zastrzeżone i pełni nadzór nad działaniem urzędów celnych /par. 2 statutu/.

12 Na podstawie art. 5 par. 2 pkt 4, art. 16 par. 1 i art. 127 par. 3 Kpa należy w tej sytuacji uznać, że decyzja Głównego Urzędu Ceł o odmowie zwolnienia od należności celnych, wydana w ramach przekazanych temu Urzędowi uprawnień, wyczerpuje tok instancji w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 198 Kpa, a zatem może być przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż nie przysługuje od niej odwołanie do Ministra Handlu Zagranicznego. Jest to zatem - jak trafnie założono w pytaniu - ostateczna decyzja centralnego organu administracji celnej.

13 II. W kodeksie postępowania administracyjnego, odmiennie niż w poprzednio obowiązujących przepisach, w których wyróżniano "decyzje pozostawione całkowicie swobodnej ocenie władzy" i "inne wypadki swobodnej oceny" /art. 75 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym - Dz.U. R.P. nr 36 poz. 341 ze zm./, nie wprowadzono jakiegokolwiek zróżnicowania decyzji administracyjnych ze względu na podstawę ich wydania. Wątpliwość, czy wyodrębnienie w doktrynie prawa administracyjnego decyzji o charakterze uznaniowym nie powinno rzutować na dopuszczalność lub zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w razie zaskarżenia tak określonych decyzji, została rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1984 r. w sprawie III AZP 9/83, mającej moc zasady prawnej. Przyjęto przy jej powzięcia, że prawidłowa wykładnia przepisów art. 196 i art. 207 par. 2 Kpa prowadzi do wniosku, że zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega każda decyzja w sprawach wymienionych w art. 196 par. 2 i 3 Kpa bez względu na jej charakter i każda może być uchylona także z przyczyn wymienionych w art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa.

14 Wprawdzie w uchwale tej - ze względu na treść przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania prawnego - skupiono się na rozważeniu dopuszczalności i przesłanek uchylenia takiej decyzji z powołaniem się na przyczyny określone w art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa, jednakże te same względy prawne i społeczne przemawiają za uznaniem, że decyzja wydana na podstawie przepisu prawa, w którym nie określono wiążąco sposobu załatwienia sprawy, może być uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny także wówczas, gdy Sąd ten stwierdził istnienie pozostałych przesłanek, a mianowicie naruszeń prawa, o jakich mowa w art. 207 par. 2 pkt 1 i 2 Kpa.

15 Określa to tym samym zakres kontroli sądu administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi wniesionej na decyzję organu administracji państwowej objętą przedstawionym pytaniem. Sąd ten, stosownie do art. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 4 poz. 8/, orzeka bowiem w sprawach skarg na decyzje administracyjne w zakresie i w trybie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego oraz w przepisach odrębnych.

16 Zaskarżona więc decyzja tego rodzaju może okazać się niezgodna z prawem i podlegać uchyleniu ze względu na naruszenia, o jakich mowa w art. 207 par. 2 pkt 1-3 Kpa. Sąd administracyjny obowiązany jest również stwierdzić nieważność takiej decyzji na podstawie art. 207 par. 3 Kpa lub jej niezgodność z prawem na podstawie art. 207 par. 4 Kpa. Nie znajduje bowiem podstaw założenie, że każda decyzja administracyjna wydana na podstawie przepisu prawa, w którym nie wskazano wiążąco sposobu załatwienia sprawy, jest decyzją pozostającą w zgodności z prawem. Uprawnienia organu administracji związane ze stosowaniem tak ujętego przepisu nie oznaczają w obecnym stanie prawnym dopuszczalności działania na innej podstawie niż przepisy prawa /art. 8 ust. 2 i 3 oraz art. 52 ust. 2 Konstytucji PRL, art. 6 Kpa/.

17 Odnosi się to zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego mających zastosowanie przy załatwianiu sprawy.