Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 października 2025 r., III AUa 384/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 października 2025 r., III AUa 384/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 384/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 16 października 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący:

6 Sędzia Barbara Białecka

7 Protokolant:

8 st. sekr. sąd. Katarzyna Hajko

9 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2025 r. w S.

10 sprawy E. K.

11 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.

12 o wysokość świadczenia

13 na skutek apelacji ubezpieczonego

14 od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie

15 z dnia 10 lipca 2024 r., sygn. akt IV U 375/23

16 1. oddala apelację,

17 2. zasądza od E. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami należnymi za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty.

18 Barbara Białecka

19 Sygn. akt III AUa 384/24

Uzasadnienie

20 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. przyznał E. K. prawo do emerytury od dnia (...), tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Termin płatności świadczenia ustalono na 15 dzień każdego miesiąca. Wysokość emerytury została ustalona na kwotę 5.652,73 zł. Przy ustalaniu wysokości emerytury uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 7 lat 7 miesięcy i 18 dni w kwocie 82,75 zł. Emerytura z FUS po waloryzacji od 1 marca 2023 r. przysługiwała w kwocie 6.584,33 zł. Emeryturę zmniejszono:

21 -

22 z powodu potrącenia należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela, tj. o 2.900,00 zł,

23 -

24 z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, tj. o 1.050,59 zł. Świadczenie za lipiec w kwocie 6.584,33 zł po:

25 

26 odliczeniu zaliczki na podatek odprowadzanej do urzędu skarbowego w kwocie 490,00 zł, liczonej od podstawy opodatkowania 6.584,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 592,59 zł,

27 

28 potrąceniu:

29 a) należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela - 2.900,00 zł;

30 b) należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego 1.050,59 zł, Zakład przekaże na rachunek w banku w kwocie 1.551,15 zł.

31 Od powyższej decyzji odwołanie wniósł E. K., zaskarżając ją w części dotyczącej naliczonych potrąceń, tj. pkt III decyzji, zarzucając jej naruszenie:

32 1. art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez pominięcie wskazanego tam limitu potrąceń dla tzw. innych egzekwowanych należności do wysokości 25% świadczenia,

33 2. art. 140 ust. 4 pkt 2 ww. ustawy poprzez pominięcie wskazanego tam limitu potrąceń dla należności alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, do wysokości 60% miesięcznego świadczenia,

34 3. art. 140 ust. 6 pkt 2 w związku z pkt 1 lit. a i b ustawy emerytalnej poprzez pominięcie wskazanego tam limitu potrąceń przy zbiegu potrąceń należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela oraz należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, podczas gdy dokonywane w niniejszej sprawie potrącenia nie powinny przekraczać łącznie 50% świadczenia.

35 Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez naliczenie potrąceń, których łączna wysokość nie przekroczy 50% świadczenia.

36 W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku zbiegu potrąceń określonych w art. 139 ust. 1 pkt 4 i 5, przechodząc z art. 140 ust. 6 pkt 2 do punktu 1, stosujemy odpowiednio limity 50% i 60%. Skoro w niniejszej sprawie nie egzekwuje się alimentów, a jedynie potrąca się alimenty na wniosek wierzyciela, prawidłowy do zastosowania limit potrąceń to ten określony w art. 140 ust. 6 pkt 1 lit. b. Granice potrąceń ustala się dla świadczenia w kwocie brutto, tj. przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przy dokonywaniu potrąceń konieczne jest uwzględnienie regulacji art. 141 ww. ustawy, określającej tzw. kwoty wolne. Biorąc pod uwagę fakt, że świadczenie brutto w niniejszej sprawie wynosi 6.584,33 zł, dokonywane w niniejszej sprawie potrącenia nie powinny przekraczać łącznie 50% świadczenia, czyli kwoty 3.292,17 zł, a jak wynika

37 z decyzji organ rentowy potrąca łącznie 3.950,59 zł.

38 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem. Wskazał, że wysokość potrąceń została ustalona zgodnie z zasadami określonymi w art. 140 ust. 6 pkt 1a w związku z art. 140 ust. 6 pkt 2 ww. ustawy, przyjmując granicę potrąceń wynoszącą 60% świadczenia.

39 Wyrokiem z dnia 10 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił odwołanie oraz zasądził od ubezpieczonego E. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwotę 180,00 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, do dnia zapłaty.

40 Sąd Okręgowy ustalił, że E. K. urodził się (...) W dniu 16 lutego 2023 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury z FUS. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r. przyznano mu zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od (...) Ustalono jej wysokość na kwotę 6.584,33 zł wraz ze zwiększeniem rolnym w kwocie 82,75 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosiła wówczas 5.501,74 zł.

41 W dniu 30 marca 2023 r. do ZUS wpłynęło wezwanie od Komornika Sądowego J. B. do dokonywania potrąceń z emerytury celem zaspokojenia należności egzekwowanych na wniosek wierzyciela (...). Należność główna wynosi 500.000 zł. Komornik zajął emeryturę ubezpieczonego i na zaspokojenie należności przeznaczył ¼ emerytury. W dniu 25 kwietnia 2023 r. ZUS poinformował Komornika, że od maja 2023 r. będzie realizował zajęcie wierzytelności, a potrącane należności będzie przekazywać na jego rachunek bankowy. Poinformował, że wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 6.584,33 zł.

42 W dniu 24 kwietnia 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek I. B. o dokonywanie potrąceń należności alimentacyjnych z emerytury przysługującej ubezpieczonemu, tj. należnego świadczenia alimentacyjnego w wysokości 2.900,00 zł miesięcznie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, zgodnie z ugodą z dnia 18 lipca 2022 r., potwierdzoną przez Sąd Rejonowy w Koszalinie w dniu 19 stycznia 2023 r. Pismem z dnia 9 maja 2023 r. ZUS poinformował I. B., że od 1 czerwca 2023 r. rozpocznie realizację potrąceń z tytułu należności alimentacyjnych z emerytury ubezpieczonego i kwotę 2.900 zł będzie przekazywał na podane konto bankowe.

43 Ubezpieczony w dniu 11 maja 2023 r. poinformował ZUS, że złożył skargę na czynności komornika związane z zajęciem części jego emerytury. Pismem z dnia 18 maja 2023 r. ZUS poinformował ubezpieczonego, że potrącenie będzie nadal realizowane z jego świadczenia.

44 Zaskarżoną decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. przyznał E. K. prawo do emerytury, od dnia (...), tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Termin płatności świadczenia ustalono na 15 dzień każdego miesiąca. Wysokość emerytury została ustalona na kwotę 5.652,73 zł. Przy ustalaniu wysokości emerytury uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 7 lat 7 miesięcy i 18 dni, w kwocie 82,75 zł. Emerytura z FUS po waloryzacji od 1 marca 2023 r. przysługiwała w kwocie 6.584,33 zł. Emeryturę zmniejszono:

45 -

46 z powodu potrącenia należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela, tj. o 2.900,00 zł,

47 -

48 z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, tj. o 1.050,59 zł. Świadczenie za lipiec w kwocie 6.584,33 zł po:

49 

50 odliczeniu zaliczki na podatek odprowadzanej do urzędu skarbowego w kwocie 490,00 zł, liczonej od podstawy opodatkowania 6.584,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 592,59 zł,

51 

52 potrąceniu:

53 a) należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela - 2.900,00 zł;

54 b) należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego 1.050,59 zł, Zakład przekaże na rachunek w banku w kwocie 1.551,15 zł.

55 W dniu 20 czerwca 2023 r. E. K. zgłosił wątpliwości do ZUS co do wysokości dokonywanych przez organ rentowy potrąceń z jego emerytury. W jego ocenie, przy zbiegu potrąceń zastosować należy wyższą kwotę wolną od potrąceń, tj. potrącenia nie powinny przekraczać 50% świadczenia, czyli kwoty 3.292,17 zł, a jak wynika z decyzji ZUS potrąca łącznie 3.950,59 zł. Pismem z dnia 13 lipca 2023 r. ZUS poinformował, że dokonuje potrąceń w prawidłowej wysokości na podstawie art. 140 ust. 6 pkt 2 ustawy emerytalnej.

56 Sąd Okręgowy zważył, że przedmiotem sporu pomiędzy stronami postępowania było ustalenie, czy ZUS prawidłowo ustalił wysokość potrącenia kwot należności egzekwowanych wobec ubezpieczonego, z kwoty jego emerytury, wynoszącej niespornie 6.584,33 zł, od marca 2023 r.

57 Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przywołał art. 139 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, następujące należności:

58 1) świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej, następnie kwoty świadczenia lub świadczeń podlegające rozliczeniu w trybie określonym w art. 98 ust. 3, a następnie traktowane jak świadczenie wypłacane w kwocie zaliczkowej kwoty zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia oraz świadczenia rehabilitacyjnego, o których mowa w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zaliczone na poczet emerytury przyznanej za okres, za który zostały pobrane;

59 2) kwoty nienależnie pobranych emerytur, rent i innych świadczeń z tytułu:

60 a) zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego za okres przed dniem wejścia w życie ustawy,

61 b) ubezpieczeń społecznych, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie,

62 c) zaopatrzenia określonego w odrębnych przepisach;

63 2a) kwoty nienależnie pobranych świadczeń uzupełniających dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji;

64 2b) kwoty nienależnie pobranych świadczeń postojowych otrzymane na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.18));

65 2c) nieopłacone należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do których poboru jest obowiązany Zakład;

66 2d) kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych i świadczeń dobry start;

67 3) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie: należności alimentacyjnych, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 581 i 658), należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r. poz. 200, z późn. zm.19)) oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. poz. 732 i 1366, z 2007 r. poz. 1378, z 2008 r. poz. 770 oraz z 2009 r. poz. 1261);

68 4) należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego;

69 5) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności, o których mowa w pkt 3;

70 6) kwoty nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych lub pielęgnacyjnych, świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów w razie braku możliwości potrącenia z wypłacanych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie, a także kwoty zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny;

71 6a) kwoty nienależnie pobranego dodatku weterana poszkodowanego;

72 6b) kwoty nienależnie pobranych świadczeń wyrównawczych otrzymane na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. poz. 2314);

73 7) kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

74 7a) kwoty nienależnie pobranego rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U. z 2023 r. poz. 883), i dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2023 r. poz. 204);

75 7b) kwoty nienależnie pobranego świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429);

76 7c) kwoty nienależnie pobranych świadczeń „aktywny rodzic”, o których mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - „Aktywny rodzic” (Dz.U. poz. 858);

77 8) zasiłki wypłacone z tytułu pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie zastrzeżono ich potrącanie, oraz zasiłek stały lub zasiłek okresowy wypłacone na podstawie przepisów o pomocy społecznej za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę;

78 9) zasiłki i świadczenia wypłacone na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu za okres, za który przyznano prawo do emerytury lub renty;

79 10) z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń w domach pomocy społecznej, zakładach opiekuńczo-leczniczych lub zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych - na wniosek dyrektorów tych placówek.

80 Stosownie do treści art. 139 ust. 2 ww. ustawy, odliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie zaliczki następuje w przypadku wskazanym w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Stosownie do ust. 3 tego artykułu, potrącenia należności wymienionych w ust. 1 dokonuje się w kolejności podanej w tym przepisie.

81 Stosownie do treści art. 140 ust. 1 ww. ustawy, potrącenia, o których mowa w art. 139, mogą być dokonywane, z zastrzeżeniem art. 141, w następujących granicach:

82 1) świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 - do wysokości 60% świadczenia;

83 2) należności egzekwowanych związanych z:

84 a) odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej,

85 b) odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych,

86 c) odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych,

87 do wysokości 50% świadczenia;

88 3) innych egzekwowanych należności - do wysokości 25% świadczenia.

89 Stosownie do treści art. 140 ust. 4 w/w ustawy, potrącenia, z zastrzeżeniem art. 141, nie mogą przekraczać:

90 1) 50% miesięcznego świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1-2d oraz 6-9;

91 2) 60% miesięcznego świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają należności alimentacyjne, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 4;

92 3) 65% miesięcznego świadczenia - jeżeli potrąceniu podlegają należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 10.

93 Stosownie do treści art. 140 ust. 6 w/w ustawy, w przypadku zbiegu:

94 1) potrąceń sum egzekwowanych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 i 5, potrącenia nie mogą przekraczać łącznie:

95 a) 60% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3,

96 b) 50% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu należności inne niż wymienione w art. 139 ust. 1 pkt 3, z uwzględnieniem lit. c,

97 c) 25% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu wyłącznie należności egzekwowane, o których mowa w ust. 1 pkt 3;

98 2) potrąceń sum egzekwowanych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 i 5, z potrąceniami innych należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1-2d, 4 i 6-9 - stosuje się odpowiednio przepis pkt 1 lit. a i b;

99 3) potrąceń, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 - stosuje się odpowiednio przepis pkt 1 lit. a i b.

100 Stosownie do treści art. 140 ust. 7 ww. ustawy, wysokość części świadczenia podlegającego egzekucjom, o których mowa w art. 140 ust. 1, oraz wysokość potrąceń,

101 o których mowa w art. 140 ust. 4, a także wysokość części świadczenia podlegającego potrąceniom, o których mowa w art. 140 ust. 6 i 6a, oraz ustaloną orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub aktem notarialnym procentową wysokość potrąceń ze świadczeń z tytułu należności alimentacyjnych bez wskazania sposobu ich naliczania, ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

102 Stosownie do treści art. 141 ww. ustawy, kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń, z zastrzeżeniem ust. 2 i 5, wynosi:

103 1) 681,97 zł przy potrącaniu:

104 a) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi,

105 b) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 4;

106 2) 1.125,26 zł przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi;

107 3) 900,22 zł przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1-2d i 6-9;

108 4) 272,78 zł - przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 10.

109 Ubezpieczony prezentował stanowisko, że górną granicą potrąceń jest kwota 50% wysokości świadczenia, natomiast organ rentowy twierdził, że jest to kwota odpowiadająca 60% wysokości świadczenia. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, iż w sytuacjach w nich określonych muszą być one stosowane przez organ rentowy (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1997 r. II UKN 372/97, OSNP 1998/19/582). Potrąceń należy dokonywać ze świadczenia emerytalnego dopiero po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, bowiem nakaz taki wynika wprost z przepisu art. 139 ust. 1 cytowanej ustawy.

110 Sąd Okręgowy wskazał, że rozstrzygnięcie tego sporu zależy od właściwej interpretacji treści art. 140 ust. 6 pkt 1 cytowanej ustawy. Sąd ten przypomniał, iż w spornym przepisie uregulowana została kwestia dokonywania potrąceń należności alimentacyjnych egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych w zbiegu z potrąceniami z innymi należnościami niż alimentacyjne, egzekwowanych także na mocy tytułów wykonawczych. W tym zakresie Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 listopada 2006 r. (III AUa 613/06). Zdaniem Sądu Apelacyjnego sytuacja unormowana w lit. a) omawianego przepisu dotyczy przypadku, gdy zachodzi zbieg potrąceń chociażby jednej należności alimentacyjnej z co najmniej jedną należnością niealimentacyjną, o której mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy. Natomiast norma wskazana w lit. b) omawianego przepisu dotyczy jedynie sytuacji, gdy zachodzi zbieg potrąceń tylko należności, o którym mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy, a zatem, gdy wśród potrącanych należności nie znajduje się należność o charakterze alimentacyjnym. Odnosząc następnie powyższą interpretację odpowiednio do sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, wskazać należy, iż potrącenie należności alimentacyjnej na rzecz żony ubezpieczonego (art. 139 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy) wykazuje znaczne podobieństwo do należności, o której mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy, bowiem obie charakteryzują się tym, iż są należnościami alimentacyjnymi, potwierdzonymi tytułami wykonawczymi, a różnią się jedynie trybem zainicjowania dokonywania tych potrąceń - czy w trybie egzekucji komorniczej, czy wyłącznie na wniosek wierzyciela. Z tych względów, do potrąceń należności z art. 139 ust. 1 pkt 4 w zbiegu z potrąceniem należności z art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy należy, zdaniem Sądu, stosować zasadę przewidzianą w art. 140 ust. 6 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

111 Odnosząc następnie powyższą interpretację odpowiednio do sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, Sąd I instancji wskazał, iż potrącenie należności alimentacyjnej na rzecz I. B. wykazuje znaczne podobieństwo do należności, o której mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy, bowiem obie charakteryzują się tym, iż są należnościami potwierdzonymi tytułami wykonawczymi, a różnią się jedynie trybem zainicjowania dokonywania tych potrąceń - czy w trybie egzekucji komorniczej, czy wyłącznie na wniosek wierzyciela. Z tych względów, do potrąceń należności z art. 139 ust. 1 pkt 4 w zbiegu z potrąceniem należności z art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy należy, zdaniem Sądu, stosować zasadę przewidzianą w art. 140 ust. 6 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy prawidłowo dokonał potrąceń z uwzględnieniem 60% kwoty świadczenia. Nie doszło również do naruszenia przepisu o kwocie wolnej od potrąceń.

112 Okoliczność, że odwołującemu pozostaje zbyt niska kwota na utrzymanie, nie może wpływać na wysokość dokonywanych potrąceń. Ustawodawca w powołanych powyżej przepisach wprowadził limity, do których może być prowadzona egzekucja, tak, aby dłużnikowi pozostało do wypłaty świadczenie, które pozwoli mu utrzymać się. Organ rentowy ma obowiązek dokonać potrącenia w takiej wysokości, aby odwołujący otrzymał wypłatę tej części emerytury, która jest wolna od egzekucji (por. wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 18 lipca 2013 r. III U 601/13; LEX nr 1718620).

113 Z wyrokiem w całości nie zgodził się ubezpieczony. Rozstrzygnięciu zarzucił niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa poprzez ich błędną interpretację, tj. art. 139 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 w związku z art. 140 ust. 1 i 6 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na tym, że Sąd błędnie przyjął, iż suma potrąconych wierzytelności nie może przekraczać 60% świadczenia, gdy tymczasem zdaniem ubezpieczonego nie powinny przekraczać 50% świadczenia zgodnie z treścią art. 140 ust. 6 pkt 1 b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

114 Stosownie do treści art. 368 § 1 ¹ k.p.c. jako fakty ustalone niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy apelujący wskazał następujące ustalenia Sądu I instancji:

115 - ustalenie, że potrącenie dokonywane na rzecz żony ubezpieczonego na podstawie przedłożonego przez nią tytułu wykonawczego jest tożsame z potrąceniami dokonywanymi na podstawie tytułu wykonawczego prowadzonego w postępowaniu egzekucyjnym przez komornika.

116 Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o:

117 1. zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że suma potrąceń ze świadczenia emerytalnego ubezpieczonego nie powinna przekraczać 50% świadczenia;

118 2. zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania za I i II instancję wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

119 3. przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej.

120 W odpowiedzi na apelację organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm prawem przewidzianych.

121 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

122 Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

123 Zgodnie z obowiązującymi przepisami wszelkie potrącenia tak z wynagrodzenia pracownika, jak i ze świadczeń emerytalno-rentowych - stanowiących dla pracownika, a po zakończeniu pracy dla emeryta (rencisty) źródło utrzymania - mogą być dokonywane przez zakład pracy lub organ rentowy tylko w ściśle określonych przypadkach. Zasady potrąceń ze świadczeń emerytalnych reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 354 ze zm.).

124 W świetle przepisu art. 139 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych (pkt 3), należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego (pkt 4) oraz sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne (pkt 5). Stosownie do treści art. 139 ust. 3 wskazanej ustawy potrącenia należności wymienionych w ust. 1 dokonuje się w kolejności podanej w tym przepisie.

125 Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, iż w sytuacjach w nich określonych muszą być one stosowane przez organ rentowy (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1997 r., II UKN 372/97, OSNP 1998/19/582).

126 W sprawie niespornym było, iż w stosunku do świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez E. K. zgłoszono do potrącenia dwie należności:

127 - należność (...) egzekwowana na podstawie tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 30.10.2012 r.. czyli należność opisana w art. 139 ust. 1 pkt 5 cyt. ustawy,

128 - należność alimentacyjna z wniosku żony ubezpieczonego na podstawie przedłożonego przez nią tytułu wykonawczego w postaci ugody z dnia 18 lipca 2022 r., potwierdzonej przez Sąd Rejonowy w Koszalinie w dniu 19 stycznia 2023 r., a zatem należność wskazana w art. 139 ust. 1 pkt 4 cyt. Ustawy.

129 Prawidłowo przyjął tak organ rentowy, jak i Sąd I instancji, iż potrąceń należy dokonywać ze świadczenia emerytalnego dopiero po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, bowiem nakaz taki wynika wprost z przepisu art. 139 ust. 1 cytowanej ustawy.

130 Odnosząc się do zasadniczego zarzutu apelującego dotyczącego kwestii wysokości dopuszczalnych potrąceń w wypadku zbiegu należności egzekwowanych ze świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez E. K., to wskazać należy, iż - na podstawie art. 140 ust. 6 wskazanej ustawy - w przypadku zbiegu:

131 1) potrąceń sum egzekwowanych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 i 5, potrącenia nie mogą przekraczać łącznie:

132 a) 60% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu należności alimentacyjne,

133 b) 50% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu należności inne niż alimentacyjne,

134 2) potrąceń sum egzekwowanych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 i 5, z potrąceniami innych należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 6-9 - stosuje się odpowiednio przepis pkt 1 lit. a i b.

135 W niniejszej sprawie miała miejsce sytuacja wskazana w art. 140 ust. 6 pkt 2 cyt. ustawy, bowiem doszło do zbiegu potrąceń sum egzekwowanych, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5 cyt. ustawy, z potrąceniem należności, o której stanowi art. 139 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy.

136 Spór pomiędzy stronami dotyczył zagadnienia, którą normę - poprzez odesłanie zawarte w art. 140 ust. 6 pkt 2 cytowanej ustawy - należy stosować w niniejszym przypadku, a mianowicie czy regulację zawartą w lit. a), czy może zawartą w lit. b) art. 140 ust. 6 pkt 1 cytowanej ustawy.

137 Sąd I instancji podzielił stanowisko organu rentowego, iż w niniejszym przypadku zastosowanie znajduje norma wynikająca z lit. a), gdy tymczasem ubezpieczony konsekwentnie wskazywał, iż należało zastosować normę zawartą w lit. b) zacytowanego wyżej przepisu art. 140 ust. 6 pkt 1.

138 Rozstrzygnięcie tego sporu zależy od właściwej interpretacji treści art. 140 ust. 6 pkt 1 cytowanej ustawy. Przypomnieć należy, iż w spornym przepisie uregulowana została kwestia dokonywania potrąceń należności alimentacyjnych egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych w zbiegu z potrąceniami z innymi należnościami niż alimentacyjne, egzekwowanych także na mocy tytułów wykonawczych.

139 Zdaniem Sądu Apelacyjnego sytuacja unormowana w lit. a) omawianego przepisu dotyczy przypadku, gdy zachodzi zbieg potrąceń chociażby jednej należności alimentacyjnej z co najmniej jedną należnością niealimentacyjną, o której mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy. Natomiast norma wskazana w lit. b) omawianego przepisu dotyczy jedynie sytuacji, gdy zachodzi zbieg potrąceń tylko należności, o którym mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy, a zatem gdy wśród potrącanych należności nie znajduje się należność o charakterze alimentacyjnym. Odnosząc następnie powyższą interpretację odpowiednio do sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, wskazać należy, iż potrącenie należności alimentacyjnej na rzecz żony ubezpieczonego (art. 139 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy) wykazuje znaczne podobieństwo do należności, o której mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy, bowiem obie charakteryzują się tym, iż są należnościami alimentacyjnymi, potwierdzonymi tytułami wykonawczymi, a różnią się jedynie trybem zainicjowania dokonywania tych potrąceń - czy w trybie egzekucji komorniczej, czy wyłącznie na wniosek wierzyciela. Z tych względów, do potrąceń należności z art. 139 ust. 1 pkt 4 w zbiegu z potrąceniem należności z art. 139 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy należy, zdaniem Sądu Apelacyjnego, stosować zasadę przewidzianą w art. 140 ust. 6 pkt 1 lit. a) ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

140 Wobec powyższego całkowicie pozbawiony słuszności jest zarzut naruszenia przepisu art. 140 ust. 6 pkt 2 w zw. z pkt 1 lit. b) ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego nie narusza powołanych wyżej przepisów, w związku z czym zasługiwało na aprobatę Sądu Apelacyjnego.

141 Mając na względzie powyższe, Sąd Apelacyjny, zgodnie z dyspozycją art. 385 k.p.c., oddalił apelację ubezpieczonego, nie znajdując jakichkolwiek podstaw do jej uwzględnienia.

142 Natomiast zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi art. 98 § 1¹ zd. 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie do art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną ją przegrywającą jest ubezpieczony. Zobowiązany jest zatem do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 poz. 1935 tekst jednolity z późn. zm.) wraz z odsetkami.

143 Sędzia Barbara Białecka