Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 24 maja 2013 r., I ACz 295/13

postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 24 maja 2013 r., I ACz 295/13

Tekst

1 Sygn. akt I ACz 295/13

POSTANOWIENIE

2 Dnia 24 maja 2013 r.

3 Sąd Apelacyjny w Rzeszowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

4 Przewodniczący:

5 SSA Andrzej Palacz

6 Sędziowie:

7 SA Marek Klimczak

8 SA Grażyna Demko (spraw.)

9 po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r.

10 na posiedzeniu niejawnym

11 sprawy z powództwa (...) Spółki z o.o. w R.

12 przeciwko Skarbowi Państwa – Jednostce Wojskowej w W. nr (...)

13 o zapłatę

14 na skutek zażalenia powoda

15 na postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie I Wydział Cywilny

16 z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt I C 914/12

17 p o s t a n a w i a:

18 u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do dalszego prowadzenia Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

19 Powód (...) Spółka z o.o. w R. wniósł do Sądu Okręgowego w Rzeszowie pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Jednostce Wojskowej w W. nr (...), domagając się zasądzenia od niego na swoją rzecz kwoty 213.075 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 października 2011 r., tytułem zwrotu wadium, które wpłacił przystępując jako lider konsorcjum firm (...) Spółka z o.o. oraz (...) Spółka z o.o. do przetargu nieograniczonego ogłoszonego przez pozwanego na realizację zamówienia „Dostawa sprzętu informatycznego i oprogramowania”. Wyjaśnił, że pismem z dnia 4.10.2011 r. pozwany zawiadomił go o wykluczeniu konsorcjum z przetargu w związku z niezłożeniem dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 19.09.2011r., potwierdzających spełnienie warunku udziału w postępowaniu oraz spełnienie przez oferowane dostawy wymagań zamawiającego określonych w specyfikacji. Następnie pozwany pismem z dnia 7.11.2011r. zawiadomił powoda o zatrzymaniu wpłaconego wadium w kwocie 213.075 zł, powołując się na treść art. 46 ust. 4a ustawy - Prawo zamówień publicznych. Powód zarzucił, że zatrzymanie wadium było bezzasadne, bowiem nie został skutecznie wezwany do uzupełnienia braków oferty.

20 W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Jednostka Wojskowa w W. nr (...) domagał się w pierwszej kolejności odrzucenia pozwu twierdząc, że zatrzymanie wadium jest czynnością akcesoryjną, powiązaną z wykluczeniem wykonawcy i stanowi następstwo czynności wykluczenia wykonawcy z postępowania. Zainteresowanemu przysługuje zatem odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej i droga sądowa w tego rodzaju sprawach jest wykluczona.

21 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt I C 914/12 Sąd Okręgowy w Rzeszowie odrzucił pozew i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

22 W uzasadnieniu Sąd Okręgowy podzielił poglądu Sąd Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 7 maja 2010r., V CSK 456/09, Lex 599571, iż wadium jest instytucją właściwą dla postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Wykonawcy, którego wadium zatrzymano przysługują środki prawne określone w ustawie z 2004r. – Prawo zamówień publicznych (dalej: u.p.z.p.).

23 Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że zatrzymanie wadium mieści się w sformułowaniu art. 180 ust. 1 u.p.z.p., przewidującego odwołanie od niezgodnej z przepisami ustawy czynności zamawiającego podjętej w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub zaniechania czynności, do której zamawiający jest zobowiązany na podstawie ustawy. Wskazał, że podobne stanowisko zajęła Krajowa Izba Odwoławcza w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 września 2010r., podkreślając, iż decyzja zamawiającego w przedmiocie zatrzymania wadium jest decyzją w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego i podlega ocenie Krajowej Izby Odwoławczej. Wykonawcy służą od przedmiotowej czynności środki prawne określone w u.p.z.p., których wykonawca nie może pomijać. Niedopuszczalne jest więc kwestionowanie w trakcie procesu cywilnego niezaskarżonych czynności podjętych przez zamawiającego w toku postępowania przetargowego. Skoro powód nie wykazał by w toku postępowania przetargowego złożył odpowiednie środki, przysługujące mu z mocy przepisów u.p.z.p., to oznacza to, że droga sądowa jest niedopuszczalna, co skutkuje odrzuceniem pozwu, na podstawie art. 199 § 1 pkt.1 k.p.c.

24 Od powyższego postanowienia powód wniósł zażalenie, w którym domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do dalszego prowadzenia oraz zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzucił naruszenie art. 199 § 1 pkt.1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie droga sądowa jest niedopuszczalna. Według skarżącego środki ochrony przewidziane w u.p.z.p. przysługują jedynie w stosunku do tych czynności zamawiającego, które uniemożliwiają uzyskanie zamówienia publicznego. Tymczasem interes powoda w uzyskaniu zamówienia publicznego nie jest zagrożony, nie kwestionuje on zasadności wykluczenia z przetargu, lecz zarzuca pozwanemu jedynie sprzeczne z prawem zatrzymanie wadium, w związku z czym pozwany uzyskał nienależną korzyść i z tego względu powód może wykorzystać ochronę prawną przewidzianą w przepisach k.c. Powód nie kwestionował, że przysługują mu środki przewidziane w u.p.z.p., jednak w jego przekonaniu niewyczerpanie tych środków nie może być kwalifikowane jako bezwzględna ujemna przesłanka procesowa.

25 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

26 Problem dopuszczalności drogi sądowej w przypadku dochodzenia zwrotu wadium zatrzymanego w postępowaniu przetargowym był w dotychczasowym orzecznictwie przedmiotem istotnych rozbieżności.

27 Zaskarżone postanowienie jest wyrazem linii orzeczniczej uznającej niedopuszczalność drogi sądowej w tego rodzaju sprawach, a czerpiącej swą argumentację z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 456/09 ( Lex nr 599571), gdzie wyrażono pogląd, że wniesienie wadium stanowi element postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, umożliwia ono branie udziału w takim postępowaniu, stanowi zatem niewątpliwie instytucję właściwą dla postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. W konsekwencji Sąd Najwyższy przyjął, że wykonawcy, którego wadium zatrzymano przysługują środki prawne określone w ustawie z 2004 r. - Prawo zamówień publicznych.

28 W najnowszym orzecznictwie, którego wyrazem jest wyrok z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 491/11, LEX nr 1238084, Sąd Najwyższy prezentuje pogląd, że dopuszczalna jest droga sądowa o zwrot zatrzymanego wadium wprost, bez potrzeby wykorzystywania środków ochrony prawnej przewidzianych w u.p.z.p. Środki te stanowią jeden z rodzajów postępowań przedsądowych, ale w sprawach o zwrot bezpodstawnie zatrzymanego świadczenia - fakultatywnym. Konsekwentnie ich niewyczerpanie nie może być kwalifikowane jako bezwzględna ujemna przesłanka procesowa. Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż co do zasady wadium ma charakter zabezpieczający i kompensacyjny, ale jego zatrzymanie powoduje przekształcenie dotychczasowej funkcji w sankcyjną. Przeważa zapatrywanie, że zatrzymanie wadium, jakkolwiek związane z postępowaniem o udzielenie zamówienia, jest czynnością o samodzielnym charakterze i wynikające stąd roszczenia mogą być dochodzone w drodze sądowej.

29 Sąd Najwyższy zauważył, że cyt. postanowienie z dnia 7 maja 2010 r. wydane zostało w związku z odmową przyjęcia skargi kasacyjnej, a jego motywy nie koncentrują się na wykładni przepisów relewantnych dla rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności drogi sądowej.

30 Należy też zauważyć, że Sąd Najwyższy stwierdzając, iż wykonawcy, którego wadium zatrzymano przysługują środki określone w u.p.z.p., jednocześnie nie wykluczył, że bez uprzedniego wykorzystania tych środków prawnych (art. 180 u.p.z.p.) niedopuszczalne jest wystąpienie przez wykonawcę na drogę procesu cywilnego przed sądem powszechnym z roszczeniem o zwrot wadium z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

31 Stanowisko Sądu Najwyższego opowiadające się za dopuszczalnością drogi sądowej w takich sprawach zawarto także w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK 675/10, LEX nr 951295. Również wydając najnowsze orzeczenia w sprawach o podobnym stanie faktycznym Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości odnośnie dopuszczalności drogi sądowej (zob. wyroki SN: z dnia 22.11.2012 r., II CSK 448/12, nie publ; z dnia 7.11.2012 r., IV CSK 121/12, nie publ; z dnia 10.05.2013 r., I CSK 422/12, nie publ.).

32 Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że ugruntowane jest też stanowisko Krajowej Izby Odwoławczej, że jeśli wykonawca dochodzi – tak jak w tym wypadku, gdzie powód nie kwestionuje wykluczenia go z przetargu, ograniczając się jedynie do żądania zwrotu wadium jako nienależnie uzyskanej przez pozwanego korzyści – winien szukać ochrony przed sądem powszechnym właściwym do rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczeń cywilnych. Zatrzymanie wadium przez zamawiającego w trybie art. 46 ust. 4a u.p.z.p. nie jest sensu stricto czynnością podejmowaną przez zamawiającego w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, zmierzającą do zakończenia tego postępowania, przez zawarcie umowy. Czynność ta jest podejmowana po zakończeniu postępowania o udzielenie zamówienia, po wyborze najkorzystniejszej oferty. Działanie zamawiającego polegające na zatrzymaniu wadium może być rozpatrywane wyłącznie w kategoriach roszczenia cywilnoprawnego, składanego do właściwego sądu powszechnego (por. m.in.: postanowienie z dnia 7 czerwca 2011 r., KIO 1145/11, LEX nr 847185, wyrok z dnia 1 kwietnia 2011r., 576/11, 577/11, LEX nr 794750, wyrok z dnia 24 lipca 2009 r., KIO/UZP 877/09, LEX nr 511905).

33 Niepodzielenie poglądu prawnego, który stanowił podstawę zaskarżonego postanowienia powoduje konieczność jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do dalszego prowadzenia (art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.) i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego (art. 108 § 2 k.p.c.).

34 (...)

35 1) (...)

36 -(...)

37 - (...)

38 2) (...)

39 R., (...)

40 Bk/