Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2024 r., III AUa 411/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2024 r., III AUa 411/23

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 411/23

Uzasadnienie

2 Decyzją z 5 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.:

3 -

4 w pkt 1 wskazał, że wycofuje zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie:

5 od 12 czerwca 2014r. do 17 kwietnia 2015r., od 25 kwietnia 2015r. do 26 lutego 2016r., od

6 27 lutego 2016r. do 26 lutego 2017r. zastosowanie do W. P. znajdowało ustawodawstwo polskie,

7 -

8 w pkt 2 stwierdził, że W. P. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie: od 12 czerwca 2014r. do 22 marca 2016r. i od 24 marca 2016r. do 11 kwietnia 2017r.

9 ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

10 Decyzją z 4 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy:

11 -

12 w pkt 1 wskazał, że wycofuje zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie od 11 listopada 2017r. do 10 listopada 2018r. w stosunku do M. B. zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie,

13 -

14 w pkt 2 stwierdził, że M. B. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od

15 11 listopada 2017r. do 26 lutego 2018r. ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

16 Decyzją z 5 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy:

17 -

18 w pkt 1 wycofał zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie: od 24 kwietnia 2015r. do

19 23 kwietnia 2016r., od 8 maja 2016r. do 7 maja 2017r., od 8 maja 2017r. do 7 maja 2018r. zastosowanie znajdowało w stosunku do A. K. ustawodawstwo polskie,

20 -

21 w pkt 2 stwierdził, że A. K. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od

22 15 kwietnia 2015r. do 7 maja 2018r. ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

23 W odwołaniach od decyzji (...) Sp. z o.o. w G. domagała się ich zmiany przez ustalenie, że w okresach wskazanych w decyzjach zaskarżonych zastosowanie do W. P., M. B. i A. K. ma polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczenia społecznego i tym samym organ rentowy jest zobowiązany do wydania ww. formularza Al potwierdzającego ten fakt. Odwołująca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

24 W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach. Organ rentowy w sprawie dotyczącej A. K. złożył także wniosek o zasądzenie od odwołującej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

25 Sąd połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

26 Wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach w punkcie pierwszym oddalił odwołania , w punkcie drugim zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę

27 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

28 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :

29 (...) Sp. z o.o. w G. wystąpiła o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zastosowanie polskich przepisów w zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art.13 ust.l rozporządzenia 883/2004 dla zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. wykonującej pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich.

30 Do wniosku płatnik składek dołączył umowę zlecenia, której przedmiotem było świadczenie usług polegających na zapewnieniu pomocy osobom starszym i/lub chorym przy prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz dodatkowo świadczeniu podstawowej opieki nad osobami starszymi i/lub chorymi na terenie UE ( Niemcy ) oraz świadczenie usług polegających na pozyskiwaniu do współpracy urzędów i innych podmiotów w celu udostępniania powierzchni ogłoszeniowej dla Zleceniodawcy i dostarczenia ww. placówkom oferty zleceniodawcy przez zleceniobiorcę na terenie Polski.

31 Zarządzeniem z 13 maja 2022r. Sąd na mocy art. 467 § 4 k.p.c. zarządził zwrot akt sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w celu uzupełnienia,

32 w terminie do 6 miesięcy, materiału sprawy poprzez przeprowadzenie procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową, na podstawie art. 16 ust. l rozporządzenia nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE)

33 nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 284

34 z 2009r., s. 1, z późn. zm.).

35 Wykonując to zarządzenie organ rentowy w pismach z 8 i 11 listopada 2022r. skierowanych do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powiadomił ją o zastosowaniu ustawodawstwa niemieckiego dla zainteresowanych na podstawie art. 16 ust.2 rozporządzenia WE nr 987/2009 dotyczącego wykonania rozporządzenia WE nr 883/2004 oraz, że ustalenie to ma charakter tymczasowy.

36 O powyższym zostały poinformowane strony, a odwołująca przedstawiła organowi rentowemu odmienną opinię w sprawie.

37 Niemiecka instytucja ubezpieczeniowa w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania powyższych pism nie wniosła sprzeciwu.

38 Sąd na podstawie art.2352 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wnioski dowodowe zawnioskowane w odwołaniu i w odpowiedzi na odwołanie, gdyż były one nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec braku złożenia przez właściwą instytucję niemiecką sprzeciwu do tymczasowo ustalonego ustawodawstwa niemieckiego - milczącej zgody, ustalenie takie stało się ostateczne

39 i brak jest obecnie możliwości, w świetle przepisów unijnych, równoczesnego ustalenia za ten sam okres ustawodawstwa polskiego.

40 Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał ,że odwołania P.

41 Sp. z o.o. w G. nie zasługują na uwzględnienie.

42 Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy w okresach wskazanych

43 w decyzjach zaskarżonych w stosunku do zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. ma zastosowanie ustawodawstwo polskie. Odwołująca bowiem podnosiła, że z uwagi na fakt, że wymienieni oprócz świadczenia pracy na terenie Niemiec na podstawie umowy zlecenia wykonywali także pracę w Polsce i stąd powinni podlegać ustawodawstwu polskiemu.

44 Podnoszone przez odwołującą okoliczności dotyczące rzeczywistego wykonywania pracy na terenie Polski, co zakwestionował organ rentowy, nie mają znaczenia w sprawie

45 w sytuacji, gdy wskutek przeprowadzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową i uzyskania następnie milczącej zgody tejże instytucji na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego, ustalenie ustawodawstwa niemieckiego stało się ostateczne. Tym samym brak jest możliwości przyjęcia w tym czasie ustawodawstwa polskiego, bo zgodnie z przepisami regulującymi kwestie wykonywania pracy na terenie Unii Europejskiej zasadą jest podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa.

46 Sąd Okręgowy przypomniał, że jednym z podstawowych i kardynalnych praw konstytuujących istnienie Unii Europejskiej jest określone w art. 39 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z 25 marca 1957r. (t.j. Dz. Urz. WE C z 24 grudnia 2002r. nr 325), prawo swobodnego przepływu osób, w tym pracowników.

47 Zapewnia ono swobodę przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty. Prawa pracowników w zakresie zabezpieczenia społecznego konkretyzują przepisy rozporządzenia Rady, wydanego w oparciu o normę kompetencyjną, ustanowioną w treści art. 42 Traktatu,

48 tj. Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE z 30.04.2004r. Nr L 166/1

49 ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nr (Dz. U. UE z 30.10.2009r. Nr L 284/1 ze zm.).

50 Po myśli art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia WE Nr 883/2004 osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu, osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego.

51 Zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia WE nr 883/2004 osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych Państwach Członkowskich podlega ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym wykonuje swą pracę najemną lub, jeżeli wykonuje taką pracę w dwóch lub w kilku Państwach Członkowskich, ustawodawstwu określonemu zgodnie z przepisami ust. 1.

52 Nadto po myśli art. 16 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)

53 nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004

54 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nr (Dz. U. UE z 30.10.2009r.

55 Nr L 284/1 ze zm.) osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego,

56 w którym ma miejsce zamieszkania. Natomiast według procedury zawartej w art. 16 ust. 2 rozporządzenia 987/2009, wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego.

57 Zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)

58 nr 987/2009 na wniosek zainteresowanego lub pracodawcy instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie zgodnie z przepisami tytułu

59 II rozporządzenia podstawowego, poświadcza, że to ustawodawstwo ma zastosowanie, oraz

60 w stosownych przypadkach wskazuje, jak długo i na jakich warunkach ma ono zastosowanie.

61 Regułą jest podleganie przez pracownika ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Wynika to wprost z treści art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia

62 WE Nr 883/2004.

63 Na osobach objętych art. 13 rozporządzeniem nr 883/2004 w związku z treścią jego

64 art. 13 ust. 5 spoczywają obowiązki informacyjne, których wykonanie może mieć znaczenie dla nabycia i realizacji prawa do określonych świadczeń.

65 Procedura dotycząca stosowania art. 13 została określona w art. 16 rozporządzenia wykonawczego. Osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego,

66 w którym ma miejsce zamieszkania (ust. 1). Wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu (ust. 2).

67 Tymczasowe określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa, przewidziane w ust. 2, staje się ostateczne w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich, zgodnie z ust. 2, o ile ustawodawstwo nie zostało już ostatecznie określone na podstawie ust. 4, lub przynajmniej jedna z zainteresowanych instytucji informuje instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania przed upływem tego dwumiesięcznego terminu o niemożności zaakceptowania określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii (ust. 3). W przypadku, gdy z uwagi na brak pewności co do określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa niezbędne jest nawiązanie kontaktów przez instytucje lub władze dwóch lub więcej państw członkowskich, na wniosek jednej lub więcej instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich lub na wniosek samych właściwych władz ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego jest określane na mocy wspólnego porozumienia,

68 z uwzględnieniem art. 13 rozporządzenia podstawowego i odpowiednich przepisów art. 14 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4).

69 W przypadku rozbieżności opinii między zainteresowanymi instytucjami lub właściwymi władzami podmioty te starają się dojść do porozumienia, a zastosowanie ma art. 6 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4). Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo zostało tymczasowo lub ostatecznie określone jako mające zastosowanie, niezwłocznie informuje o tym zainteresowanego (ust. 5). Jeżeli natomiast zainteresowany nie dostarczy informacji, o których mowa w ust. 1, komentowany artykuł stosuje się z inicjatywy instytucji wyznaczonej przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, gdy tylko instytucja ta zapozna się z sytuacją tej osoby, np. za pośrednictwem innej instytucji zainteresowanej (ust. 6).

70 Dokumentem potwierdzającym podleganie ustawodawstwu danego państwa jest „zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej” wydane na formularzu Al.

71 Skoro zainteresowani - pracownicy odwołującej, których dotyczą decyzje zaskarżone, zostali objęci ustawodawstwem niemieckim i nie podlegają ustawodawstwu polskiemu, to należy odmówić wydania w stosunku do nich zaświadczenia Al.

72 W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane

73 w uzasadnieniu wyroku z 9 stycznia 2014r. ł UK 275/13, w którym Sąd ten wskazał, że organ ubezpieczeń społecznych miejsca zamieszkania ubezpieczonego nie ma kompetencji do oceny zaistnienia stosunku ubezpieczenia w sensie prawnym na terenie państwa członkowskiego Unii. Ocena ta może nastąpić wyłącznie na podstawie wskazanych przez normę kolizyjną przepisów miejsca świadczenia pracy i może być dokonana tylko przez organ władny te przepisy stosować. Stanowisko to tut. Sąd w pełni podziela.

74 Zatem odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy - wobec milczącej zgody instytucji niemieckiej na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego - zarówno organ rentowy jak i Sąd nie mają możliwości, aby tak ustalone ustawodawstwo zakwestionować.

75 Jednocześnie Sąd uznał, że zarzuty odwołującej dotyczące skierowania przez Zakład zapytań - pism w trybie procedury koncyliacyjnej do błędnej, w ocenie odwołującej, niemieckiej jednostki ubezpieczeniowej, nie zasługują na uwzględnienie, gdy podział kompetencji pomiędzy jednostkami terytorialnymi należącymi do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej jest wewnętrzną sprawą tej instytucji.

76 Sąd uznał także, że brak było podstaw do uchylenia decyzji zaskarżonej

77 (o co odwołująca wnosiła w piśmie procesowym z 17 stycznia 2023r.). Uchylenie decyzji przez Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych możliwe jest wyłącznie w trybie art. 477(14)§2(1) k.p.c.

78 Zgodnie z tym przepisem sąd uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, gdy decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym.

79 Rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii podlegania ubezpieczeniom. Tego zaś rodzaju sprawy nie zostały wymienione w powołanym uregulowaniu prawnym i stąd nie ma możliwości w ich przypadku wydania orzeczenia uchylającego decyzję, od której wniesiono odwołanie.

80 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477^ § i k.p.c. Sąd oddalił odwołania jako bezzasadne.

81 O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat

82 za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz.1804 ze zm.) tylko w stosunku do sprawy dotyczącej zainteresowanej A. K..

83 Apelację wniosła odwołująca się Spółka, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

84 1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

85 -

86 art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004

87 z 29 kwietnia 2004 roku w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez błędne uznanie, iż wobec ubezpieczonych w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach nie ma zastosowania ustawodawstwo polskie, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują

88 na jego niewątpliwe zastosowanie,

89 -

90 art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009

91 z 16 września 2009 roku dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004

92 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez wydanie decyzji

93 w przedmiocie ustalenia niepodlegania przez ubezpieczonych ustawodawstwu polskiemu bez uprzedniego ustalenia właściwego ustawodawstwa w trybie art. 16 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, tj. w drodze decyzji tymczasowej i następnie doręczenia jej właściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej celem ustalenia ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonych w spornych okresach,

94 -

95 art. 16 ust. 2 in fine rozporządzenia wykonawczego, poprzez uznanie za prawidłowe dokonanych przez organ rentowy czynności polegających na zwróceniu się do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej dopiero na skutek zarządzenia Sądu Okręgowego, a nadto pomimo skierowania się przez organ rentowy do niewłaściwej instytucji niemieckiej, podczas gdy obowiązek taki winien zostać spełniony z własnej inicjatywy i do ustalonego prawidłowo właściwego organu niemieckiego

96 2. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

97 - art. 227 k.p.c. i art. 235² § 2 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wniosku odwołującej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron i zeznań świadków wnioskowanych na wykazanie faktu, iż wobec ubezpieczonych w okresach spornych zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, co miało istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia;

98 - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego w postaci nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania odwołującej i zeznań świadków, skutkujący dokonaniem nietrafnych ustaleń faktycznych co do przesłanek stosowania właściwego ustawodawstwa wobec ubezpieczonych w okresach spornych, podjęcia przez organ rentowy spóźnionej procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego; charakteru pracy świadczonej przez ubezpieczonych na terenie Polski; wydawania przez organ rentowy zaświadczeń Al w analogicznych stanach faktycznych;

99 - art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 386 § 4 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wyrażający się zaniechaniem badania przez Sąd Okręgowy prawidłowości zaskarżonych decyzji, podczas gdy organ rentowy skierował pismo do niewłaściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, wobec czego nie sposób uznać jakoby powyższą procedurę można uznać za przeprowadzoną, co skutkowało brakiem merytorycznego rozpoznania sprawy co do istoty;

100 -

101 art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. poprzez oddalenie odwołania odwołującej, podczas gdy podniesione

102 w nim zarzuty przy uwzględnieniu okoliczności sprawy prowadzą do wniosku, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno przepisów materialnych, jak i procesowych,

103 w konsekwencji czego wniesione odwołanie było w pełni zasadne i konieczne

104 -

105 art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. polegające na braku uchylenia zaskarżonej decyzji organu rentowego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego

106 3. sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się w ustaleniu, iż milcząca zgoda niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, uzyskana w rezultacie wadliwiej i spóźnionej procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego, stanowi wystarczającą przesłankę do ustalenia, iż wobec ubezpieczonych w okresach spornych zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, przy jednoczesnym całkowitym braku uwzględnienia charakteru pracy ubezpieczonej świadczonej na terenie Polski oraz faktu, iż organ rentowy w analogicznych stanach faktycznych wydawał zaświadczenia Al wobec ubezpieczonych współpracujących

107 z odwołującą.

108 4. Nierozpoznanie istoty sporu polegające na zaniechaniu zbadania przez Sąd sytuacji prawnej ubezpieczonych związanych ze świadczeniem przez nich pracy na terenie Polski.

109 Stawiając powyższe zarzuty, apelująca wniosła o:

110 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie

111 o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu,

112 2. o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

113 Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

114 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

115 Apelacja odwołującej się spółki okazała się niezasadna.

116 Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyniąc je stosownie do art. 387 § 2 ¹ k.p.c., podstawą własnego rozstrzygnięcia, wobec czego zbędne jest ponowne ich przedstawianie.

117 Przypomnieć należy, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do ustalenia ustawodawstwa właściwego dla zleceniobiorców apelującego płatnika składek

118 i wydanie stosownego zaświadczenia (Al) potwierdzającego zastosowanie polskich przepisów

119 w zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia podstawowego nr 883/2004. Zaświadczenie miało dotyczyć zleceniobiorców wykonujących pracę najemną w dwóch państwach członkowskich, w związku z zawartymi przez W. P., M. B., A. K. z płatnikiem składek umowami zleceniami, wykonywanymi na terenie Niemiec i Polski.

120 We wskazanym zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach, wbrew zarzutom apelacji, nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c.

121 Sąd I instancji nie popełnił też zarzucanych mu przez skarżąca spółkę uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej uzasadniających ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia.

122 W ocenie Sądu Apelacyjnego nie doszło również do naruszenia pozostałych przepisów prawa procesowego, a to art. 227 k.p.c. i art. 235² § 2 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c.

123 Sąd Okręgowy co prawda nie zajął stanowiska co do wniosków dowodowych skarżącej nie wydając w tym zakresie stosownego postanowienia zgodnie z art. art. 235² § 2 k.p.c. Jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

124 Słusznie natomiast zajął stanowisko, że wynik procedury koncyliacyjnej jest dla sądu wiążący

125 i toteż za niecelowe uznał przesłuchiwanie świadków i stron.

126 Z uwagi na powyższe chybiony był również zarzut sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

127 Zaznaczyć należy, że Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości, którą daje mu przepis art. 467 § 4 k.p.c. Przeprowadzenie procedury uzgodnieniowej było konieczne

128 w niniejszej sprawie. Do jej przeprowadzenia był uprawniony jedynie organ rentowy.

129 Bezpodstawny okazał się zarzut przedwczesności zaskarżonej decyzji bowiem dla rozstrzygnięcia sporu bez znaczenia jest, iż procedura koordynacyjna wszczęta została przez organ rentowy już po wydaniu zaskarżonej decyzji, skoro jej efekt (będący następstwem zasady podlegania systemowi ubezpieczeniowemu jednego państwa) ma charakter deklaratoryjny,

130 a nie prawnokształtujący i opisuje stan rzeczy odnoszący się do okresów, których dotyczą zaskarżone decyzję.

131 W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie miał także podstaw do zastosowania przepisu art. 477¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. Z uwagi na podmioty, do których adresowane są zaskarżone decyzje przepis ten nie mógł mieć zastosowania. W postanowieniu z dnia 21 czerwca 2023r.,

132 II UZ 41/23 (Lex nr 3579755) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w relacjach między płatnikiem a organem rentowym zapadają oczywiście - oparte na ustawowych obowiązkach płatnika składek - decyzje ustalające zobowiązanie, tj. obowiązek opłacenia składek oraz decyzje ustalające wymiar tego zobowiązania (wysokość składek), lecz wykluczenie podmiotowe płatnika składek (który nie należy do kodeksowej kategorii "ubezpieczonych")

133 z kręgu podmiotów objętych działaniem art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c., powoduje, że w tych relacjach nie będzie miał on zastosowania. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 477¹⁴

134 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 477¹⁴ k.p.c. w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia ( § 1) lub w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego i orzeka co do istoty sprawy (§ 2).

135 Bez przeprowadzenia procedury uzgodnieniowej wydanie powyższych rozstrzygnięć

136 nie było możliwe.

137 W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie znajdują zastosowanie przepisy wspólnotowej koordynacji, to jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z dnia

138 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2004 Nr 166, poz. 1 - zwane dalej rozporządzeniem podstawowym) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2009 Nr 284, poz. 1 - zwane dalej rozporządzeniem wykonawczym).

139 W orzecznictwie stwierdzono, że w sytuacji, gdy ubezpieczony informuje

140 o podjęciu pracy najemnej w innym kraju unijnym, organ rentowy traci możliwość wydawania na podstawie prawa krajowego decyzji określających podleganie ubezpieczeniu społecznemu

141 z racji prowadzenia działalności pozarolniczej.

142 Konieczne jest w pierwszym rzędzie wyłonienie ustawodawstwa właściwego, przy czym jest to możliwe wyłącznie według procedury określonej w rozporządzeniu nr 987/2009 (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, OSNP 2014

143 Nr 3, poz. 47 i z dnia 11 września 2014 r., II UK 587/13, LEX nr 154514).

144 Uwzględniając, że zasadą jest podleganie ubezpieczeniu tylko w jednym państwie członkowskim, może się zdarzyć, że organ rentowy ma wątpliwości co do podlegania przez daną osobę ustawodawstwu swojemu albo innego państwa. W celu uniknięcia sytuacji wykluczenia ubezpieczonego z obu konkurencyjnych ubezpieczeń albo objęcia go ubezpieczeniem w obu państwach, zachodzi potrzeba uruchomienia procedury uregulowanej w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009.

145 Wątpliwości dotyczących ustalenia ustawodawstwa właściwego Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zakładając, że jest instytucją miejsca zamieszkania wnioskodawcy) nie może samodzielnie rozstrzygać, lecz musi dostosować się do trybu rozwiązywania sporów, co do ustalenia ustawodawstwa właściwego wskazanego w szczególności w art. 6, 15 oraz

146 16 rozporządzenia nr 987/2009, które nakazują zwrócenie się - w przypadku istnienia wątpliwości bądź rozbieżności

147 - do instytucji innego państwa członkowskiego. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw

148 i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych.

149 Dodać wypada, że "wspólne porozumienie" w rozumieniu art. 16 ust. 2 rozporządzenia

150 nr 987/2009 może polegać na poinformowaniu przez instytucję miejsca świadczenia pracy

151 o swoim stanowisku odnośnie do nieistnienia ważnego tytułu do ubezpieczenia społecznego na terytorium jej państwa, wydaniu przez instytucję właściwą miejsca zamieszkania decyzji

152 (o charakterze tymczasowym - w trybie art. 16 ust. 2) o stosowaniu ustawodawstwa krajowego

153 i zaakceptowaniu tej decyzji przez instytucję właściwą dla miejsca świadczenia pracy (niewniesienie zastrzeżeń) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października

154 2016 r., 1 UZ 20/16, LEXnr 2163324).

155 W razie przeprowadzenia trybu konsultacyjnego z art. 16 rozporządzenia wykonawczego ostateczne określenie ustawodawstwa właściwego jest wiążące dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich, a jedyna możliwość jego wzruszenia polega na zawarciu porozumienia między zainteresowanymi instytucjami państw członkowskich co do tego, że sytuacja danej osoby do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna niż wynikałoby to z wydanego dokumentu (art. 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego).

156 W takim przypadku dokument o ustaleniu ustawodawstwa właściwego, wydany w trybie

157 art. 16 rozporządzenia wykonawczego, o charakterze ostatecznym, może być wycofany (uznany za nieważny) przez instytucję, która go wydała, po wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine rozporządzenia wykonawczego), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2017 r., II UK 248/16, LEX nr 2306376).

158 Ustalenie o charakterze ostatecznym stanowi jeden z dokumentów stanowiących poświadczenie sytuacji danej osoby, wydanych przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego.

159 Wedle art. 5 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, dokumenty tego rodzaju są wiążące (akceptowane) przez instytucje pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane.

160 Dokument wydany na potrzeby stosowania art. 13 rozporządzenia podstawowego

161 (w trybie art. 16 rozporządzenia wykonawczego) wywołuje określone skutki prawne, przede wszystkim przewidziane w art. 11 ust. 1 rozporządzenia podstawowego w postaci podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, dalej zaś skutki związane z ustaleniem w stosownych przypadkach, zgodnie z przepisami tytułu IV rozdział III rozporządzenia wykonawczego, sytuacji finansowej zainteresowanego w odniesieniu do składek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2021 r„ IUSKP 40/21, LEX nr 3336801 z glosą

162 I. Florczak, OSP 2023 Nr 6, poz. 51).

163 Podobnie, poświadczenie ustawodawstwa (dokument) na formularzu Al jest ogólnoeuropejskim dokumentem służącym do potwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie innych krajów członkowskich Unii Europejskiej niż kraj. którego dana osoba jest obywatelem i gdzie ma stałe miejsce zamieszkania. Legitymowanie się poświadczeniem na formularzu Al o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu w państwie członkowskim miejsca wykonywania pracy najemnej nie może być zatem ignorowane przy ustaleniu ustawodawstwa mającego zastosowanie do zainteresowanego i dopiero jego wycofanie lub uznanie za nieważne, po ponownym rozpatrzeniu podstaw jego wydania, umożliwia ustalenie ustawodawstwa państwa członkowskiego miejsca zamieszkania.

164 Niemniej jednak, cofnięcie zaświadczenia Al wydanego w okolicznościach nieuprawniających do jego wystawienia jest możliwe w każdym czasie, jeżeli okaże się, że nie zostały spełnione - wynikające z rozporządzeń unijnych - warunki do jego wydania (zob. wyroki TSUE: z dnia 6 września 2018 r., Alpenrind i inni, C-527/16; z dnia 27 kwietnia 2017 r., A-Rosa Flussschiff GmbH, C-620/15: a także postanowienie z dnia 24 października 2017 r., Belu Dienstleistung i Nikless, C-474/16; wyrok z dnia 4 października 2012 r., Format Urządzenia

165 i Montaże Przemysłowe sp. z o. o. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych C-l 15/11) (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2024 r. IUSK 364/23).

166 Powołane przepisy rozporządzenia wykonawczego, ani też decyzja Nr Al Komisji Administracyjnej przy ustalaniu właściwego ustawodawstwa nie stawiają żadnych wymagań formalnych, w szczególności nie wymaga się wydania przez instytucję właściwą miejsca wykonywania pracy najemnej formalnej decyzji w indywidualnej sprawie.

167 Ponadto podkreślić należy, iż również wspólnemu porozumieniu, o którym mowa w art. 16

168 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego, ustawodawca unijny nie nadał jakiejś instytucjonalnej formy. Natomiast gdy obie instytucje właściwe dojdą do wspólnego porozumienia, to ono ma decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego.

169 Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy ,że organ rentowy przeprowadził właściwą procedurę określoną w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Ustalone przez organ rentowy tymczasowe ustawodawstwo niemieckie dla ubezpieczonych odwołującej się spółki stało się ostateczne. Zatem, za prawidłowe należy uznać zaskarżone decyzję odmawiające wydania zaświadczenia Al i stwierdzające, że ubezpieczeni nie podlegają ustawodawstwu polskiemu w okresach wskazanych z zaskarżonych decyzjach ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

170 Powtórzyć należy, że ostateczne ustalenie ustawodawstwa właściwego przez państwo miejsca zamieszkania jest wiążące dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich,

171 a jedyna możliwość usunięcia tego skutku z obrotu prawnego polega na kolejnym porozumieniu instytucji państw członkowskich co do tego, że sytuacja danej osoby do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna, niż wynikałoby to

172 z wydanego dokumentu (dokumentem w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 jest rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego). W takim przypadku dokument o ustaleniu ustawodawstwa właściwego, wydany w trybie art. 16 rozporządzenia wykonawczego, o charakterze ostatecznym, może być wycofany/uznany za nieważny przez instytucję, która go wydała, po wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine rozporządzenia 987/2009), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2021 roku, I USKP 5/21, Lex nr 3116094). Zarówno decyzje

173 o podleganiu ubezpieczeniom społecznym w Polsce pracowników, jak i decyzje

174 w przedmiocie unieważnienia zaświadczeń Al wydawane są w wyniku współpracy organów rentowych z właściwych państw członkowskich. Ich ustalenia są na mocy przepisów rozporządzeń koordynacyjnych wiążące dla sądu ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 sierpnia 2020 roku, III UK 411/18, Lex nr 3114898).

175 Nie mógł przy tym odnieść zamierzonego skutku zarzut apelującej, zmierzający do uznania procedury koncyliacyjnej przeprowadzonej przez organ rentowy z niemiecką instytucją ubezpieczeniową za wadliwą.

176 Zauważyć należy, iż przepisy dotyczące koordynacji europejskich systemów zabezpieczenia społecznego nie różnicują instytucji ubezpieczeniowych z punktu widzenia ich właściwości miejscowej, stąd wystosowanie przez organ rentowy pisma wszczynającego procedurę dialogu do oddziału niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, a nie do jej centrali uznać należy za wystarczające do stwierdzenia, iż procedura ta została dopełniona. Ewentualne przekazanie pisma organu rentowego w ramach poszczególnych jednostek niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powinno nastąpić zgodnie z wiążącymi tę instytucję przepisami wewnętrznymi.

177 Wskazać należy, że w przepisie art. 1 p) rozporządzenia podstawowego postanowiono, że określenie „instytucja” oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa.

178 Zgodnie z art. 1 q) rozporządzenia podstawowego określenie „instytucja właściwa” oznacza:

179 -

180 instytucję, w której zainteresowany jest ubezpieczony w chwili składania wniosku

181 o świadczenie, albo

182 -

183 instytucję, od której zainteresowany ma prawo uzyskać świadczenia lub miałby prawo do uzyskania świadczeń, gdyby on sam lub członkowie jego rodziny zamieszkiwali na terytorium Państwa Członkowskiego, gdzie znajduje się ta instytucja, albo

184 -

185 instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę danego Państwa Członkowskiego, albo

186 -

187 w przypadku systemu dotyczącego obowiązków pracodawcy w zakresie świadczeń określonych w art. 3 ust. 1, albo pracodawcę albo ubezpieczyciela biorącego udział, lub,

188 w przypadku ich braku, organ lub władzę, określone przez właściwą władzę danego Państwa Członkowskiego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu.

189 Przepis ten posługuje się pojęciem „instytucji wyznaczonej”, a nie instytucji właściwej miejscowo.

190 Organ rentowy po ustaleniu ustawodawstwa tymczasowego poinformował Deutsche Rentemersicherung Bund z siedzibą w W.. Nie ma zaś sporu pomiędzy stronami,

191 że Deutsche Rentemersicherung Bund]est niemiecką instytucją ubezpieczeniową emerytalno-rentową.

192 Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 1 z dnia 6 października 1958 roku w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Dz.Urz. UE. L 1958 roku, nr 17, poz. 385) jednym z języków urzędowych instytucji Unii jest język polski. Apelujący powołał się na Verwaltungsverfahrensgesetz (niemiecki Kodeks Postępowania Administracyjnego). Zgodnie z jego § 8b ust. 2 wnioski organów innych Państw Członkowskich UE mogą być rozpatrywane tylko wtedy gdy w aktach można zaleźć ich treść

193 w języku niemieckim.

194 W razie potrzeby należy zwrócić się do organu składającego wniosek

195 o tłumaczenie w przypadku wniosków w innym języku. Zatem nie jest tak, że powiadomienie przez organ rentowy o ustawodawstwie tymczasowym niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w języku polskim skutkowało pozostawieniem pisma bez biegu.

196 Apelująca wskazywała również na decyzję nr Al z dnia 12 czerwca 2009 roku

197 w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, określenia ustawodawstwa właściwego oraz udzielania świadczeń na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 (Dz.U. UE C. 210. 106. 1).

198 Zgodnie z jej art. 1 niniejsza decyzja ustanawia zasady stosowania procedury dialogu

199 i koncyliacji, która może być wykorzystywana w następujących przypadkach:

200 a) gdy istnieje wątpliwość co do ważności dokumentu lub prawidłowości dowodów potwierdzających stanowiących poświadczenie sytuacji osoby dla celów stosowania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 lub rozporządzenia (WE) nr 987/2009; albo

201 b) gdy istnieje rozbieżność opinii między państwami członkowskimi w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego.

202 Powyższe przypadki nie wystąpiły. Ani polska, ani niemiecka instytucja ubezpieczeniowa nie miały wątpliwości co do ważności dokumentu, ani nie istniała rozbieżność opinii pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego.

203 Reasumując, zarzuty apelacji dotyczące naruszenia prawa materialnego okazały się niezasadne.

204 Niezależnie od powyższego skarżąca spółka w toku postępowania nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu na fakt świadczenia pracy przez W. P., M. B., A. K. w ramach zawartych ze skarżącym płatnikiem składek umów zlecenia, w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach, usług akwizycji na terenie Polski.

205 Zgodnie tymczasem z zawartymi umowami zlecenia zleceniobiorcy zobowiązani byli do 10 dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu wykonania zlecenia potwierdzić wykonanie ww. usługi, zgodnie z wytycznymi zleceniodawcy.

206 Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o oddaleniu apelacji.

207 O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. art. 98 § 1 i 1¹ i § 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i przy zastosowaniu § 10 ust. 1

208 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265).

209 /-/ SSO (del) Ewa Zwolińska