Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2024 r., III AUa 485/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2024 r., III AUa 485/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 485/24

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia 20 października 2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił nadpłatę renty rolniczej w kwocie 2.739,08 zł, dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego w 2022 r. w kwocie 1.338,44 zł i dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego w 2023 r. w kwocie 1.588,44 zł, kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego w 2021 r. w kwocie 1.250,88 zł i kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego w 2022 r. w kwocie 1.338,44 zł. Rolniczy organ rentowy stwierdził, że W. K. wypłacono bezpodstawnie rentę rolniczą w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 2.739,08 zł wraz z należnymi odsetkami od nienależni pobranego świadczenia naliczonymi w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, tj. w kwocie 456,07 zł oraz dodatkowe świadczenia pieniężne za lata 2022 i 2023 i kolejne dodatkowe świadczenia pieniężne za lata 2021 i 2022 w łącznej kwocie 5.516,20 zł. ZUS był powiadomiony o wypłacanej przez KRUS rencie rolniczej, a mimo zajścia tych okoliczności podjął wypłatę emerytury pracowniczej i nie powiadomił o tym fakcie – stosownie do postanowień art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 90; dalej ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników) ZUS jest zobowiązany do zwrotu kwoty 8.711,35 zł. Obciążenie obowiązkiem zwrotu tych należności jest uzasadnione, ponieważ we wniosku skierowanym do ZUS zainteresowany poinformował ZUS o pobieraniu renty rolniczej z KRUS. W wyniku błędu pracownika ZUS, który nie powiadomił tutejszej Placówki KRUS o podjęciu wypłaty emerytury pracowniczej, tutejsza Placówka wydała zaskarżoną decyzję.

3 W odwołaniu od powyższej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniósł o jej zmianę i stwierdzenie, że nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty 8.711,35 zł oraz o zasądzenie od rolniczego organu rentowego zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Wskazał, że zobowiązanie podmiotu trzeciego do zwrotu wypłaconych świadczeń, o którym mowa w art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497; dalej ustawa systemowa) powstaje wyłącznie wówczas, gdy doszło do przekazania przez ten podmiot nieprawdziwych danych. Konsekwencje przewidziane w tym przepisie nie zachodzą wobec tego ani w razie przekazania organowi rentowego informacji niekompletnych, ani w przypadku nieprzekazania informacji. Ponadto, rolniczy organ rentowy został zawiadomiony o nabyciu przez W. K. prawa do emerytury powszechnej już w marcu 2021 r. Powinien zatem podjąć działania zmierzające do uzupełnienia posiadanych danych o datę wydania decyzji przyznającej to prawo przed terminem wypłaty kolejnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Tymczasem rolniczy organ rentowy poprzestał na skierowaniu do odwołującego pisma z dnia 8 kwietnia 2021 r., po czym przez kolejne 2,5 roku nie interesował się tym decyzja o przyznaniu emerytury została wydana i wypłacał kolejne świadczenia. Odwołujący się zwrócił również uwagę na zachowanie samego ubezpieczonego, który nie poinformował rolniczego organu rentowego przyznaniu i pobieraniu emerytury powszechnej, pomimo ustawowego obowiązku w tym zakresie.

4 W odpowiedzi na odwołanie rolniczy organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto domagał się zasądzenia od odwołującego się zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

5 W piśmie z dnia 5 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wskazał, że nie kwestionuje okoliczności faktycznych podanych w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na odwołanie. Poza sporem w sprawie pozostaje, że ZUS nie przekazał rolniczemu organowi rentowemu informacji o fakcie i dacie wydania decyzji przyznającej W. K. emeryturę powszechną, jak również, że nastąpiło to w wyniku niedopatrzenia pracownika odwołującego. Odwołujący kwestionuje natomiast ocenę prawną poszczególnych faktów i skutki prawne wywodzone z tych faktów przez rolniczy organ rentowy.

6 Postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. Sąd zawiadomił ubezpieczonego W. K. o toczącym się postępowaniu i pouczył o możliwości przystąpienia do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego. Ubezpieczony nie przystąpił do sprawy.

7 Sąd Okręgowy w Toruniu, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13 marca 2024 r., IV U 1041/23 oddalił odwołanie (punkt pierwszy) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. na rzecz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 180 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (punkt drugi).

8 Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. W. K. (ur. (...)) od dnia 7 października 2008 r. miał przyznane prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności od pracy. Decyzją z dnia 15 marca 2016 r. świadczenie przyznano na stałe. Decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. rolniczy organ rentowy, działając z urzędu, przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury rolniczej od dnia 25 lutego 2021 r. w kwocie przysługującej do wypłaty 1.034,90 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 23 lutego 2021 r. rolniczy organ rentowy poinformował W. K., że na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych uznano za udokumentowany wymagany przepisami okres pracy i ubezpieczenia wyłącznie w gospodarstwie rolnym i decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. przyznano z urzędu emeryturę rolniczą. Wypłaty przyznanej z urzędu emerytury nie podjęto z uwagi na fakt, że jej wysokość jest niższa niż wysokość dotychczas pobieranej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wobec powyższego nadal wypłacana będzie renta rolnicza, której wysokość ustalono uwzględniając okres pracy i ubezpieczenia w gospodarstwie rolnym oraz okresy pracy poza rolnictwem. Jednocześnie poinformował ubezpieczonego, że może zgłosić się w najbliższym Oddziale lub Inspektoracie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu uzyskania informacji w sprawie ustalenia uprawnień do emerytury z tytułu zatrudnienia poza rolnictwem. Po ustaleniu prawa od emerytury pracowniczej w ZUS wypłacana będzie emerytura z ZUS i emerytura z KRUS. W piśmie z dnia 11 marca 2021 r. (doręczonym w dniu 12 marca 2021 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. poinformował rolniczy organ rentowy, że W. K. wystąpił z wnioskiem o emeryturę. Wniósł o wykazanie okresów zaliczonych do świadczenia rolnego z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu z FUS. W przypadku, gdy przy świadczeniu rolnym z KRUS zaliczono okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu wniósł o nadesłanie stosownych kserokopii dokumentów potwierdzonych za zgodność z oryginałem celem doliczenia do stażu pracy przy świadczeniu emerytalnym z FUS. Zakład poinformował, że ubezpieczony przedłożył dokumenty na potwierdzenie zatrudnienia w okresach: „od 16 listopada 1971 r. do 7 września 1973 r. (okres składkowy), od 1 marca 1974 r. do 6 września 1975 r. (okres składkowy), od 1 września 1975 r. do 30 kwietnia 1976 r. (okres składkowy), od 26 kwietnia 1976 r. do 11 kwietnia 1978 r. (służba wojskowa), od 2 maja 1978 r. do 30 czerwca 1931 r. października 197886 r. (okres składkowy), od 16 listopada 1978 r. do 2 lutego 1981 r. (okres składkowy)”. Zakład wniósł również o przekazanie informacji czy ubezpieczony nabywa prawo do zbiegu świadczeń oraz o podanie wysokości wypłacanego świadczenia. Poinformował, że W. K. nabył prawo do świadczenia emerytalnego z FUS od dnia 1 marca 2021 r. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 8 kwietnia 2021 r. rolniczy organ rentowy poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., że W. K. pobiera rentę rolniczą od dnia 7 października 2008 r. aktualnie w kwocie 1.385,85 zł brutto miesięcznie. Uprawnienia i wysokość świadczenia ustalono przyjmując okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 19 maja 1981 r. do 31 grudnia 2008 r. i okres zatrudnienia od 16 listopada 1971 r. do 7 września 1973 r., od 1 marca 1974 r. do 31 sierpnia 1975 r., od 1 września 1975 r. do 25 kwietnia 1976 r., od 3 maja 1978 r. do 31 października 1978 r., od 17 listopada 1978 r. do 2 lutego 1981 r. i służba wojskowa od 26 kwietnia 1976 r. do 11 kwietnia 1978 r. Zgodnie z art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczony nie nabył prawa do wypłaty zbiegu renty rolniczej z emeryturą z tytułu zatrudnienia. Dodatkowo rolniczy organ rentowy wyjaśnił, że W. K. decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. przyznano z urzędu prawo do emerytury rolniczej od dnia 25 lutego 2021 r. Wypłaty przyznanej z urzędu emerytury nie podjęto z uwagi na fakt, że jej wysokość jest niższa niż wysokość dotychczas pobieranej renty rolniczej. W związku z powyższym nadal wypłacana jest renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z nabyciem przez W. K. prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w oparciu o art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej ustawa emerytalna) ubezpieczony nabędzie prawo do wypłaty dwóch emerytur, tj. emerytury rolniczej i emerytury pracowniczej. Rolniczy organ rentowy wniósł o pilne nadesłanie decyzji w sprawie w celu podjęcia wypłaty emerytury rolniczej w zamian pobieranej renty rolniczej. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. przyznał W. K. prawo do emerytury od dnia 25 lutego 2021 r. Wysokość świadczenia wyniosła 855,43 zł. W dniu 28 sierpnia 2023 r., w wyniku weryfikacji bazy świadczeniobiorców KRUS i ZUS, pracownik rolniczego organu rentowego ustalił, że W. K. pobiera rentę z KRUS oraz świadczenie z ZUS. W piśmie z dnia 29 sierpnia 2023 r. rolniczy organ rentowy zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o informację czy z tego organu wypłacana jest emerytura. Jeśli tak, wniósł o podanie wysokości emerytury pracowniczej oraz wskazanie okresów ubezpieczenia przyjętych do ustalenia wysokości świadczenia wraz z podstawą prawną, na podstawie której emerytura została przyznana. Ponadto wniósł o nadesłanie kopii decyzji przyznającej świadczenie. Nadmienił, że Zakład jest każdorazowo zobowiązany powiadomić o przyznaniu emerytury pracowniczej. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wskazał, że decyzją z dnia 23 kwietnia 2021 r. przyznano W. K. emeryturę z art. 24 ustawy emerytalnej od dnia 25 lutego 2021 r. Od dnia 1 marca 2023 r. wysokość emerytury wynosi 1.095,33 zł brutto. Ponadto poinformował, że w aktach W. K. znajdują się dokumenty potwierdzające zatrudnienie w okresach: od 1 września 1971 r. do 31 październik 1971 r. (zatrudnienie), od 16 listopada 1971 r. do 7 września 1973 r. (zatrudnienie), od 1 marca 1974 r. do 6 września 1975 r. (zatrudnienie), od 7 września 1975 r. do 25 kwietnia 1976 r. (zatrudnienie), od 26 kwietnia 1976 r. do 11 kwietnia 1978 r. (służba wojskowa), od 2 maja 1978 r. do 31 października 1978 r. (zatrudnienie) oraz od 16 listopada 1978 r. do 2 lutego 1981 r. (zatrudnienie). W załączeniu Zakład przesłał decyzję o przyznaniu emerytury. Decyzją z dnia 1 września 2023 r. rolniczy organ rentowy z urzędu przyznał W. K. prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 września 2023 r. w kwocie przysługującej do wypłaty 1.621,71 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 20 września 2023 r. rolniczy organ rentowy poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., że W. K. wypłacano rentę rolniczą od dnia 7 października 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r., natomiast od dnia 1 września 2023 r. przyznana została emerytura rolnicza, która wypłacana jest w kwocie brutto 1.781,71 zł miesięcznie. Uprawnienia i wysokość świadczenia ustalono przyjmując wyłącznie okres pracy i ubezpieczenia w gospodarstwie rolnym od dnia 19 maja 1981 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. W związku z przyznaniem emerytury pracowniczej w oparciu o art. 24 ustawy emerytalnej W. K. nabędzie prawo do wypłaty dwóch emerytur: emerytury rolniczej i emerytury z tytułu zatrudnienia. Dodatkowo wskazano, że kolejne dodatkowe w 2023 r. świadczenie pieniężne nie zostało wypłacone przez tutejszą Placówkę. Rolniczy organ rentowy wniósł o podanie za jakie okres od przyznania emerytury pracowniczej, tj. od dnia 25 lutego 2021 r. wypłacono dodatkowe roczne świadczenie pieniężne oraz kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. Ponadto wskazał, że w piśmie z dnia 8 kwietnia 2021 r. stanowiącym odpowiedzieć na zapytanie z dnia 11 marca 2021 r. zawarta została informacja że po przyznaniu i podjęciu emerytury pracowniczej Zakład winien nadesłać do tutejszej Placówki Terenowej decyzję w tej sprawie celem podjęcia wypłaty emerytury rolniczej w zamian renty rolniczej. Wobec powyższe wniósł o podanie przyczyny nieprzekazania przedmiotowej decyzji. W piśmie z dnia 29 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wskazał, że decyzja z dnia 23 kwietnia 2021 r. nie została przesłana do rolniczego organu rentowego przez niedopatrzenie. Ponadto poinformował, że wypłacił W. K.: kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w listopadzie 2021 r. w kwocie 1.250,88 zł, dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w kwietniu 2022 r. w kwocie 1.338,44 zł, kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne we wrześniu 2022 r. w kwocie 1.338,44zł, dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w kwietniu 2023 r. w kwocie 1.588,44 zł, kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne we wrześniu 2023 r. 2.650,00 zł. W dniu 20 października 2023 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

9 Powyższy stan faktyczny był w istocie bezsporny i został ustalony na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sądowych niniejszej sprawy oraz w aktach prowadzonych przez organ rentowy.

10 Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów zaliczone do materiału dowodowego sprawy, albowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, ani też prawdziwości zawartych w nich informacji, nie budziły one także wątpliwości Sądu.

11 Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych przez W. K.: renty rolniczej w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 2.739,08 zł wraz z należnymi odsetkami od nienależnie pobranego świadczenia naliczonymi w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, tj. w kwocie 456,07 zł, dodatkowego świadczenia pieniężnego za lata 2022 i 2023 i kolejnego dodatkowego świadczenia pieniężnego za lata 2021 i 2022 w łącznej kwocie 5.516,20 zł. W tym zakresie Sąd Okręgowy odwołał się do art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 84 ust. 1-3, 6 ustawy systemowej oraz stanowiska judykatury, z którego wynika, że za nieprawdziwe dane przyjmuje się podane przez płatnika lub inny podmiot informacje niezgodne ze stanem faktycznym. Należy podkreślić, że taki charakter mogą mieć nie tylko informacje wpisane do zaświadczenia, ale także brak informacji o okolicznościach, jakie powinny być ujawnione.

12 Sąd Okręgowy uznał, iż wypłata spornych świadczeń W. K. przez rolniczy organ rentowy w okresie od dnia od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. nastąpiła wskutek przekazania nieprawdziwych informacji z winy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2021 r. rolniczy organ rentowy poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., że W. K. pobiera rentę rolniczą od dnia 7 października 2008 r. aktualnie kwocie 1.385,85 zł brutto miesięcznie. Po przyznaniu i podjęciu emerytury przez Zakład, wniósł o pilne nadesłanie decyzji w sprawie w celu podjęcia wypłaty emerytury rolniczej w zamian pobieranej renty rolniczej. W związku z tym przyjąć należy, że ZUS miał obowiązek powiadomić rolniczy organ rentowy o wydaniu decyzji z dnia 23 kwietnia 2021 r. przyznającej W. K. prawo do emerytury od dnia 25 lutego 2021 r., lecz wskutek rażącego zaniedbania swojego pracownika tego nie zrobił. Jest to brak informacji o okolicznościach, które powinny być ujawnione, co w świetle orzecznictwa sądowego jest równoznaczne z podaniem do rolniczego organu rentowego nieprawdziwych informacji w rozumieniu art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, co uzasadnia przyjęcie odpowiedzialności Zakładu. Odwołujący się ma świadomość błędu swojego pracownika, co zostało podkreślone w piśmie z dnia 29 września 2023 r., gdzie wskazano: „decyzja z 23 kwietnia 2021 r. nie została przesłana do rolniczego organu rentowego przez niedopatrzenie”. Wskutek niepowiadomienia o decyzji rolniczy organ rentowy dokonywał wypłaty świadczeń wskazanych zaskarżonej decyzji, aż do miesiąca powiadomienia przez ZUS o wypłacaniu świadczeń przez dwa organy.

13 W ocenie Sądu Okręgowego nie zasługują na uwzględnienie okoliczności wskazane w odwołaniu, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych chce się podzielić odpowiedzialnością za nienależnie wypłacone świadczenia W. K.. Nie można bowiem zapominać, iż to odwołujący się był bezpośrednią przyczyną sprawczą nienależnej wypłaty. Rolniczy organ rentowy w piśmie z dnia 8 kwietnia 2021 r. poinformował ZUS, że W. K. pobiera rentę rolniczą od dnia 7 października 2008 r., a także, że decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. przyznano mu z urzędu prawo do emerytury rolniczej od dnia 25 lutego 2021 r., przy czym nadal wypłacana jest renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazał także, że ubezpieczony nabędzie prawo do wypłaty dwóch emerytur, tj. emerytury rolniczej i emerytury pracowniczej. Odwołujący się miał więc świadomość, iż rolniczy organ rentowy podejmie wypłatę emerytury rolniczej dla W. K., w miejsce renty rolniczej, po otrzymaniu decyzji o przyznaniu emerytury pracowniczej. Bez znaczenia więc z punktu widzenia prawnej odpowiedzialności jest - zdaniem Sądu - podnoszenie, że rolniczy organ rentowy nie podjął dodatkowych działań zmierzających do uzupełnienia posiadanych danych o datę wydania decyzji przyznającej to prawo przed terminem wypłaty kolejnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. ZUS nie powiadomił Kasy o wydaniu decyzji przyznającej prawo do emerytury pracowniczej. Gdyby taka informacja została przekazana i doszłoby do wypłaty nienależnego świadczenia, odwołujący się nie ponosiłby za to odpowiedzialności, odpowiedzialność zostałaby przerzucona na rolniczy organ rentowy. Zdaniem Sądu Okręgowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może też zwolnić się od odpowiedzialności w niniejszej sprawie, podnosząc, iż ubezpieczony nie zgłosił w KRUS faktu otrzymania emerytury pracowniczej, bowiem to na Zakładzie spoczywa pierwotny ciężar przekazania tej informacji. Ubezpieczony – co nie było kwestionowane – przy ubieganiu się o emeryturę pracowniczą poinformował ZUS o pobieraniu świadczeń z rolniczego organu rentowego.

14 Z uwagi na powyższe Sąd I instancji, na podstawie art. 477¹⁴ §1 k.p.c. oddalił odwołanie nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia.

15 O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu zgodnie z art. 98 k.p.c. oraz na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

16 Apelację od wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. zaskarżając go w całości i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 84 ust. 6 ustawy systemowej poprzez błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że kwota 8.711,35 zł, wypłacona przez organ rentowy na rzecz W. K., stanowi nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi przez odwołującego.

17 W związku z powyższym wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. nie jest zobowiązany do zwrotu na rzecz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kwoty 8.711,35 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

18 Rolniczy organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

19 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

20 Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. nie zasługuje na uwzględnienie.

21 Przedmiotem sporu było, czy ZUS jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych przez W. K.: renty rolniczej w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 2.739,08 zł wraz z należnymi odsetkami od nienależnie pobranego świadczenia naliczonymi w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, tj. w kwocie 456,07 zł, dodatkowego świadczenia pieniężnego za lata 2022 i 2023 i kolejnego dodatkowego świadczenia pieniężnego za lata 2021 i 2022 w łącznej kwocie 5.516,20 zł.

22 W ocenie Sądu Apelacyjnego, w powyższym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c.).

23 Sąd Odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu I instancji, Sąd Odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 2¹ pkt 2 k.p.c.).

24 Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentów ZUS-u podniesionych w treści złożonej w sprawie apelacji. Stanowisko organu rentowego stanowi jedynie wyraz dotychczas prezentowanego stanowiska i sprowadza się do próby przerzucenia odpowiedzialności na KRUS za niedopatrzenia jego pracownika i w konsekwencji niepowiadomienia rolniczego organu rentowego o przyznaniu W. K. od dnia 25 lutego 2011 r. powszechnej emerytury.

25 Zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne oraz przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa.

26 Podstawę prawną zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowi art. 84 ustawy systemowej, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Na mocy zaś ust. 2 tego przepisu, za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2)świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

27 Z kolei art. 84 ust. 6 ustawy systemowej stanowi, że jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

28 Wyjaśnienia wymaga, że odpowiedzialność płatnika składek z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej wskutek podania organowi rentowemu nieprawdziwych danych i spowodowania w ten sposób wypłaty nienależnego świadczenia jest odpowiedzialnością deliktową, opartą na winie sprawcy, która nie ma charakteru absolutnego i nie jest niezależna od zachowania organu rentowego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2017 r., I UK 186/16 (LEX nr 2312492), wyraził pogląd, wedle którego hipotezą art. 84 ust. 6 ustawy systemowej objęte są sytuacje przekazywania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przez płatnika składek danych mających wpływ na podjęcie przez organ rentowy decyzji o przyznaniu ubezpieczonemu prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i ich wysokości, jeśli dane te okażą się nieprawdziwe. Ponadto czym innym są "dane nieprawdziwe", a czym innym "dane nieprawidłowe", "niekompletne" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2012 r., II UK 39/12, LEX nr 1259655).

29 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 marca 2023 r., I USKP 10/22, OSNP 2023/10/112 wskazał, że Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wyrażał też pogląd odnośnie do wykładni pojęcia „nieprawdziwe dane”, przyjmując, że przez „nieprawdziwe dane”, o których mowa w art. 84 ust. 6 ustawy systemowej należy rozumieć zawarte w dokumentach dane niezgodne z prawdą, z rzeczywistością, ze stanem faktycznym, kłamliwe, zmyślone, nierzeczywiste (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2018 r., II UK 673/16, OSNP 2019 Nr 2, poz. 19 i przywołane tam orzeczenia). Taki charakter mogą mieć nie tylko informacje wykazywane przez płatnika, ale też brak informacji o okolicznościach, które wpływają na prawo do świadczenia lub jego wysokość, które nie zostały przez niego ujawnione. Brak taki oznacza bowiem potwierdzenie przez wystawiającego zaświadczenie niezaistnienia faktu, o którym nie wzmiankowano w przedkładanym organowi rentowemu dokumencie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015 r., , OSNP 2016 Nr 11, poz. 143 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 grudnia 2013 r., III AUa 297/13, LEX nr 1409156 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 października 2019 r., III AUa 162/19, LEX nr 2750947). W wyroku z dnia 5 października 2022 r., II USKP 34/22 (LEX nr 3477154), Sąd Najwyższy - podobnie, jak w cytowanych powyżej judykatach - uznał, że pojęcie „nieprawdziwe dane” obejmuje także zachowania polegające na „przemilczeniu okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokości”.

30 Z kolei w cytowanym już wyroku z dnia 16 maja 2017 r., I UK186/16, Sąd Najwyższy wyjaśnił, na czym polega podanie "niekompletnych danych". Niekompletne dane to informacje niewystarczające, a więc takie, które nie pozwalają na rozpoznanie wniosku o przyznanie danego świadczenia. W wyroku z dnia 31 stycznia 2018 r., II UK 672/16, dostrzeżono, że "czym innym jest ocena prawna ustalonego wynagrodzenia, która nie poddaje się sprawdzianowi prawdy i fałszu, a czym innym przeniesienie przez płatnika składek zdarzeń zaistniałych do deklaracji kierowanej do organu rentowego". Do pojęcia co stanowi "dane nieprawidłowe", a co "dane niekompletne" nawiązał także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września 2012 r., (Monitor Prawa Pracy 2013 nr 1, s. 49-50), na gruncie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 21890), wskazując, że uprawnione jest przede wszystkim rozróżnienie danych nieprawdziwych i danych niepoprawnych, ponieważ dane niepoprawne w odróżnieniu do danych nieprawdziwych podlegają korekcie. Nieobojętny jest więc element winy w zachowaniu płatnika, zwłaszcza kierunkowej co do wprowadzenia w błąd przez podanie danych nieprawdziwych.

31 Przy czym zauważyć należy, że płatnik będzie zobowiązany do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń tylko wtedy, gdy spełnione zostały okoliczności określone w art. 84 ust. 6 ustawy systemowej w postaci przedstawienia nieprawdziwych danych, a nie także wtedy, gdy świadczenia zostały wypłacone bez podstawy prawnej, np. z powodu błędu organu rentowego. Artykuł 84 ust. 6 ustawy systemowej przewiduje bowiem, że płatnik lub inny podmiot może być obciążony zwrotem świadczenia tylko wówczas, gdy przekazał „dane” stanowiące podstawę przyznania świadczenia organowi w formie przewidzianej odpowiednimi przepisami (wyrok SN z dnia 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Legalis nr 273994) oraz gdy były to dane nieprawdziwe (wyrok SN z dnia 3 października 2000 r., II UKN 1/00, OSNAP 2002/9, poz. 218) (K. Antonów (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, WKP 2024).

32 Mając na względzie powyższe rozważania prawne i stanowisko judykatury Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że pojęcie nieprawdziwych danych oznacza informacje niezgodne ze stanem faktycznym, a także brak informacji o okolicznościach, jakie powinny zostać ujawnione. W konsekwencji w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, wbrew stanowisku apelującego ZUS-u.

33 Sąd II instancji podzielił w pełni ocenę Sądu Okręgowego, że wypłata spornych świadczeń W. K. przez rolniczy organ rentowy w okresie od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. nastąpiła wskutek przekazania nieprawdziwych informacji z winy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2021 r. rolniczy organ rentowy poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., że W. K. pobiera rentę rolniczą od dnia 7 października 2008 r. aktualnie kwocie 1.385,85 zł brutto miesięcznie. Po przyznaniu i podjęciu emerytury przez Zakład, wniósł o pilne nadesłanie decyzji w sprawie w celu podjęcia wypłaty emerytury rolniczej w zamian pobieranej renty rolniczej (k. 188 a.r.). ZUS nie zareagował na to pismo. W związku z tym przyjąć należy, że to ZUS miał obowiązek powiadomić rolniczy organ rentowy o wydaniu decyzji z dnia 23 kwietnia 2021 r. przyznającej W. K. prawo do emerytury od dnia 25 lutego 2021 r., lecz wskutek rażącego zaniedbania swojego pracownika tego nie zrobił (k. 205 a.r.). Jest to brak informacji o okolicznościach, które powinny być ujawnione, co w świetle orzecznictwa sądowego jest równoznaczne z podaniem do rolniczego organu rentowego nieprawdziwych informacji w rozumieniu art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, co uzasadnia przyjęcie odpowiedzialności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

34 Odwołujący się ma świadomość błędu swojego pracownika, co zostało podkreślone w piśmie z dnia 29 września 2023 r., gdzie wskazano: „decyzja z 23 kwietnia 2021 r. nie została przesłana do rolniczego organu rentowego przez niedopatrzenie”. Wskutek niepowiadomienia o decyzji rolniczy organ rentowy dokonywał wypłaty świadczeń wskazanych w zaskarżonej decyzji, aż do miesiąca powiadomienia przez ZUS o wypłacaniu świadczeń przez dwa organy.

35 Dodać należy, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że tylko zawinione nieprzekazanie informacji organowi rentowemu, którymi dysponuje płatnik składek, można zakwalifikować jako „nieprawdziwe dane" w rozumieniu art. 84 ust. 6 ustawy systemowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., II UK 194/10, LEX nr 786392 i powołane tam orzeczenia). W tym kontekście zauważyć jednak trzeba, że jeżeli organ rentowy jest w posiadaniu informacji, które wpływają na prawo do świadczenia lub na ich wysokość, to aktualizuje się wówczas wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, na co zwracał uwagę już Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 października 1988 r., III UZP 33/88.

36 Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może też zwolnić się od odpowiedzialności w niniejszej sprawie, podnosząc, iż ubezpieczony nie zgłosił w KRUS faktu otrzymania emerytury pracowniczej, bowiem to na Zakładzie spoczywa pierwotny ciężar przekazania tej informacji. Ubezpieczony – co nie było kwestionowane – przy ubieganiu się o emeryturę pracowniczą poinformował ZUS o pobieraniu świadczeń z rolniczego organu rentowego.

37 Ponadto apelujący Zakład w piśmie z dnia 11 marca 2021 r. wprawdzie wskazał, że W. K. nabył prawo do świadczenia emerytalnego z FUS od dnia 1 marca 2021 r., jednocześnie w tym piśmie wskazano na wstępie, że W. K. wystąpił z wnioskiem o emeryturę [1 marca 2020 r.] i poproszono o wskazanie okresów zaliczonych do świadczenia rolnego z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu z FUS. Jednakże ostateczna decyzja o przyznaniu W. K. powszechnej emerytury od dnia 25 lutego 2021 r. [od osiągnięcia wieku emerytalnego] została wydana dopiero w dniu 23 kwietnia 2021 r., o czym ZUS nie powiadomił KRUS w odpowiednim czasie (k. 192 a.r.).

38 W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji ZUS-u, z uwagi na niezasadność zarzutów apelacyjnych, Sąd Odwoławczy, działając na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił ją w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

39 O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Odwoławczy orzekł w punkcie drugim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 § 1 - 1¹ i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

40 SSA Daria Stanek