Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2025 r., III AUa 218/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2025 r., III AUa 218/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 218/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 6 lutego 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

7 po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

8 sprawy D. C.

9 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.

10 o wysokości kapitału początkowego i emerytury

11 na skutek apelacji D. C.

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt VII U 725/23

13 oddala apelację.

14 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

15 Sygn. akt III AUa 218/24

Uzasadnienie

16 Decyzją z dnia 24 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. ponownie ustalił kapitał początkowy dla D. C.. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 90,16 %. Podstawa wymiaru kapitału wyniosła 1 100, 75 zł. Wartość kapitału początkowego wyniosła 121 907, 61 zł.

17 Decyzjami z dnia 28 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. przeliczył ubezpieczonej z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego i odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem rekompensaty. Wartość emerytury obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej wyniosła 2202,22 zł. Łącznie kwota emerytury po waloryzacjach od 03/2016 do 03/2023 wyniosła 3246,26 zł. Wypłata niniejszej emerytury została zawieszona, bowiem jest świadczeniem mniej korzystnym od obecnie pobieranej emerytury przyznanej na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej. Odmawiając ponownego ustalenia wysokości emerytury z rekompensatą , pozwany wskazał, że rekompensata ubezpieczonej nie przysługuje albowiem decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury wcześniejszej.

18 Ubezpieczona D. C. wniosła odwołanie od powyższych decyzji domagając się ich uchylenia, albowiem są w jej ocenie niezgodne ze stanem faktycznym. Wniosła również o powołanie biegłego sądowego z zakresu wyliczenia rent i emerytur celem sprawdzenia prawidłowości wyliczeń organu rentowego oraz wskazania prawidłowej wysokości jej emerytury.

19 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.

20 Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 stycznia 2024 r. (VII U 725/23) oddalił odwołania.

21 Sąd ustalił, że D. C. ur. (...) złożyła w dniu 23 lutego 2023 r. wniosek o ponowne przeliczenie emerytury. Uprzednio decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury w wieku 55 lat od 1 listopada 2008 r. tj. od miesiąca złożenia wniosku o emeryturę. W związku z kontynuowaniem zatrudnienia przez ubezpieczoną została zawieszona. Na wniosek ubezpieczonej z dnia 11 sierpnia 2009 r. wypłata emerytury została wznowiona w sierpniu 2009 r.

22 W dniu 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wydał z urzędu decyzję o ponownym ustaleniu wysokości emerytury w związku z ustawą z 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach (Dz. U. poz. 1222) i ponownie ustalił wysokość emerytury powszechnej bez pomniejszania o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Wypłacono ubezpieczonej wyrównanie za okres od 1 maja 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. emerytury powszechnej, ponieważ wówczas była ona korzystniejsza dla ubezpieczonej.

23 W związku z wnioskiem o przeliczenie emerytury zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił ponownie dla ubezpieczonej kapitał początkowy. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 90,16 %. Podstawa wymiaru kapitału wyniosła 1 100, 75 zł. Do ustalenia wysokości kapitału początkowego przyjęto 19 lat 2 miesiące i 12 dni (230 miesięcy) okresów składkowych oraz 4 lata 17 dni (48 miesięcy) okresów nieskładkowych. Kapitał początkowy na dzień 01 stycznia 1999 r. wyniósł 121 907, 61 zł. Zmiana wartości kapitału początkowego nastąpiła z uwagi na zaliczeniem okresu zatrudnienia od 1 marca 1973 r. do 2 czerwca 1973 r. na podstawie legitymacji ubezpieczeniowej. Okres pracy ubezpieczonej w ZOZ M. został w całości zaliczony jako okres składkowy tj. 7 lat, 6 miesięcy i 7 dni.

24 W związku z powyższym zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. przeliczył ubezpieczonej emeryturę z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego. Wartość emerytury obliczona zgodnie z art. 26 ustawy o FUS wyniosła 2202, 22 zł. Łącznie kwota emerytury po waloryzacjach od 03/2016 do 03/2023 wyniosła 3246, 26 zł. Wypłata niniejszej emerytury została zawieszona, bowiem jest świadczeniem mniej korzystnym od obecnie pobieranej emerytury przyznanej na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej.

25 Decyzją z dnia 28 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówi ponownego ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem rekompensaty odszkodowania, ponieważ decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. ubezpieczona nabyła prawo do emerytury wcześniejszej.

26 Emerytura powszechna ubezpieczonej wynosiła w marcu 2023 r. 3246, 26 zł brutto, natomiast emerytura tzw. wcześniejsza obliczona na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej (obecnie pobierana) wynosi 3351, 05 zł brutto.

27 Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok uznając odwołania za bezzasadne.

28 Sąd wskazał, że skarżąca w niniejszym postępowaniu kwestionowała wysokość ustalonego przez organ kapitału początkowego decyzją z dnia 24 marca 2023 r., jak również wysokość emerytur, do których jest uprawniona tj. emerytury powszechnej oraz wcześniejszej. Zdaniem ubezpieczonej nieprawidłowo organ rentowy zawiesza wypłatę emerytury powszechnej, uznając że jest świadczeniem mniej korzystnym od obecnie pobieranej emerytury przyznanej na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Ponadto, ubezpieczona domagała się uznania, iż wykonywała w okresie od 1 kwietnia 1987 r. do 19 marca 2006 r. pracę w szczególnych warunkach.

29 Zgodnie z art. 173 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2023.1251 t.j.), dalej: ustawa, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek ustala się kapitał początkowy. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust.3. Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy tj. na dzień 01 stycznia 1999 r.

30 W myśl art. 174 ust. 1 powyższej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Stosownie do treści art. 174 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

31 1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6,

32 2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5,

33 3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

34 Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Odesłanie z art. 174 ust. 3 ustawy do wymienionych w nim przepisów oznacza, że zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego są takie same, jak zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent.

35 Ogólne zasady ustalania tej podstawy uregulowane są w art. 15 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176.

36 Według art. 15 ust. 2a tejże ustawy, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy.

37 Wybór okresu, z którego należałoby przyjąć wynagrodzenie, należy do osób zainteresowanych, jednakże ustawa określa w sposób wiążący pewne ramy czasowe, do których wnioskodawcy są zobowiązani się stosować. Możliwe jest zatem:

38 • wybranie kolejnych (następujących bezpośrednio po sobie, bez względu na ewentualne przerwy w ubezpieczeniu) 10 lat z dwudziestolecia bezpośrednio poprzedzającego rok złożenia wniosku emerytalnego/rentowego,

39 • wybranie z całego okresu podlegania ubezpieczeniu dowolnych (niekoniecznie kolejnych) 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia stosownego wniosku. Skorzystanie z możliwości wyliczenia podstawy wymiaru z 20 lat (art. 15 ust. 6) możliwe jest wyłącznie po złożeniu wniosku.

40 Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy tj. zawsze na dzień 01 stycznia 1999 r., niezależenie od tego, kiedy zainteresowany złoży wniosek.

41 Dalsze trwanie życia wynikają natomiast z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie tablicy dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn.

42 W myśl art. 175 ust. 4 ustawy emerytalnej ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego następuje w okolicznościach określonych w art. 114, co oznacza, ze stosownie do art. 114 ust. 1 pkt 1 ponowne ustalenie kapitału początkowego może nastąpić m.in. jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

43 Sąd wskazał również, że zgodnie z przepisami § 21 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Przy czym zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem i utartą praktyką w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty a także kapitału początkowego określone w § 20 rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997r., II UKN 186/97) – którego teza pozostaje aktualna w kontekście brzmienia także rozporządzenia z 2011 r. W postępowaniu sądowym mogą być więc przeprowadzone dowody z innych dokumentów niż wymienione w § 20 rozporządzenia. W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu sądowym zgodnie zatem z treścią art. 473 k.p.c. nie stosuje się także przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron. W postępowaniu przed sądem, także wówczas, gdy przedmiotem sporu jest podstawa wymiaru świadczeń ubezpieczeniowych, fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, a do sądu należy ocena ich wiarygodności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 04 marca 1997r., sygn. akt III AUa 105/97, Apel-W-wa, 1997/2/7; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku III AUr 294/93, PS-wkł. 1994/3/6). W postępowaniu sądowym mogą być więc przeprowadzone dowody z innych dokumentów niż wymienione w § 21 rozporządzenia.

44 W związku z podnoszonymi przez odwołującą się zarzutami Sąd dokonał szczegółowej analizy uwzględnionych przez organ rentowy zarówno okresów składkowych, jak i nieskładkowych oraz wartości kapitału początkowego oraz na jego podstawie przeliczonych wartości przyznanych jej świadczeń emerytalnych w konfrontacji z twierdzeniami ubezpieczonej. Analiza ta nie doprowadziła jednak do uznania stanowiska ubezpieczonej za zasadne.

45 Zdaniem Sądu pozwany prawidłowo przeliczył wartość kapitału początkowego ubezpieczonej w związku z otrzymaniem nowych dowodów tj. legitymacji ubezpieczeniowej w dniu 23 lutego 2023 r. Z uwagi na zaliczenie okresu zatrudnienia od 1 marca 1973 r. do 2 czerwca 1976 r. wartość kapitału początkowego uległa zmianie z 120 864, 70 zł na 121 907, 61 zł.

46 W związku z powyższym dokonano również przeliczenia emerytury powszechnej z art. 26 ustawy emerytalnej zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r. W tym przypadku, zdaniem Sądu również wbrew twierdzeniom ubezpieczonej ww. decyzja okazała się prawidłowa.

47 Zgodnie bowiem z art. 25 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) podstawę emerytury, o której mowa w art. 24 stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie wnioskodawcy do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Natomiast art. 26 stanowi, iż emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

48 Ustalone w ten sposób świadczenie emerytalne wyniosło 2202, 22 zł. Łącznie kwota emerytury po waloryzacjach od 03/2016 do 03/2023 wyniosła 3246, 26 zł brutto.

49 Natomiast przyznane na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej świadczenie tzw. emerytura wcześniejsza, obecnie pobierane przez ubezpieczoną wynosi 3351,05 zł brutto. Zatem jest o wyższe o 104, 79 zł brutto.

50 Odnosząc się do zarzutów ubezpieczonej, że organ rentowy nie uwzględnił jej okresów pracy w szczególnych warunkach od 1 kwietnia 1987 r. do 19 marca 2006 r. i w konsekwencji odmówił jej prawa do rekompensaty z tego tytułu, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (j.t. Dz. U. z 2018 poz. 1924) rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

51 Zgodnie z art. 21 ustawy pomostowej rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszących co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury, na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

52 Zatem rekompensata jest formą odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów obowiązujących przed 2009 r. dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

53 Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do wcześniejszej emerytury w niższym wieku emerytalnym, nawet jeśli tego prawa nie zrealizowała.

54 Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury na podstawie:

55 - art. 46 w zw. z art. 32 i 33 lub art. 39, art. 50a lub art. 50e albo art. 184 ustawy emerytalnej albo

56 - art. 34 i 48 w zw. z art. 49 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2006 r. albo

57 - art. 88 ustawy Karta Nauczyciela

58 - ma ustalone prawo do emerytury pomostowej

59 - ma ustalone prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

60 W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu, że prawidłowo organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do rekompensaty, albowiem zgodnie z decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. ubezpieczona ma przyznane prawo do wcześniejszej emerytury w wieku 55 lat od 1 listopada 2008 r. tj. od miesiąca złożenia wniosku o emeryturę.

61 Zatem wbrew twierdzeniom ubezpieczonej zaskarżone decyzje okazały się prawidłowe. Zdaniem sądu działanie organu rentowego ma umocowanie w przytoczonych normach prawnych, w szczególności ze wskazanych powyżej przepisach ustawy emerytalnej oraz pomostowej, których w ocenie sądu interpretacja nie nasuwa żadnych wątpliwości.

62 Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania wnioskodawczyni jako niezasadne.

63 Apelację od wyroku złożyła ubezpieczona, zarzucając, że organ rentowy błędnie wyliczył wysokość kapitału początkowego i emerytury. Wyliczenia są dla niej niezrozumiałe. Organ rentowy nie uwzględnił jej pracy w szczególnych warunkach w charakterze listonosza, oraz odmawia jej rekompensaty. Ponadto pozwany mimo że jest urodzona w 1953 r. nadal pomniejsza podstawę jej emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur. Ubezpieczona wniosła o zweryfikowanie wysokości wyliczonych świadczeń przez biegłego i zmianę zaskarżonego wyroku przez podwyższenie pobieranego świadczenia.

64 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

65 Apelacja ubezpieczonej okazała się bezzasadna.

66 Ustalenia faktyczne, jakie Sąd Okręgowy poczynił na podstawie akt rentowych i akt kapitału początkowego są prawidłowe, Sąd Apelacyjny przyjmuje je własne. Jeśli chodzi o podstawy prawne rozstrzygnięcia, to Sąd Okręgowego omówił zarówno przepisy normujące prawo do świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postaci emerytury z tytułu powszechnego wieku emerytalnego dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., sposób ustalenia jej wysokości, jak i instytucję kapitału początkowego, który wchodzi w skład podstawy wymiaru tej emerytury, obliczanej według formuły zdefiniowanej składki. Nadto wskazał na przepisy ustawy o emeryturach pomostowych ( art. 2 pkt 5 i 21), które stanowią podstawę prawną nabycia prawa do rekompensaty. Sąd Apelacyjny podziela także rozważania, jakie Sąd Okręgowy poczynił w odniesieniu do kwestii spornych w sprawie, bez konieczności ich szczegółowego ich przytaczania.

67 Ubezpieczona nie podważyła skutecznie ustaleń Sądu, podtrzymując konsekwentnie zarzuty błędnego naliczenia świadczeń i w konsekwencji zaniżenia jej emerytury, domagając się zweryfikowania wyliczeniami organu rentowego przez biegłego.

68 Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości mogło być uzasadnione jedynie potrzebą matematycznego sprawdzenia prawidłowości wyliczeń dokonanych przez organ rentowy. Można było też przy pomocy biegłego obliczyć wysokość emerytury, według założeń przedstawionych przez sąd, których to założeń organ rentowy np. jeszcze nie stosował.

69 Odwołująca wskazała, że źródłem jej wątpliwości jest nie uwzględnienie okresu pracy w warunkach szczególnych, niezaliczenie jej okresu pracy w ZOZ M. w wymiarze 7 lat 6 miesięcy i 7 dni, nie przyznanie jej rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, pomniejszanie podstawy jej emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur.

70 W ocenie Sądu Apelacyjnego przedstawiony przez Sąd Okręgowy sposób wyliczenia emerytury i kapitału początkowego nie budzi wątpliwości pod względem zastosowanych algorytmów - wynikają one z prawidłowego zastosowania prawa; nie ma tez wątpliwości co do prawidłowości samych działań matematycznych. Oznacza to, że nie było potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i dlatego wniosek dowodowy został przez Sąd Apelacyjny pominięty.

71 Odnosząc się do zarzutu ubezpieczonej w zakresie nie uwzględnienia okresu pracy w szczególnych warunkach, Sąd Apelacyjny wskazuje, że skarżąca, ur. (...), dnia 27 listopada 2008 r. wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie jej prawa do emerytury w obniżonym wieku, wykazując, że legitymuje się m.in. wymaganym okresem 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawczyni przedłożyła świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie zatrudnienia w Centrum (...) Oddział (...) w G., od 1 kwietnia 1987 r. do 19 marca 2006 r. na stanowisku listonosza. Pozwany uznał, że ubezpieczona spełniła wszystkie warunki do nabycia emerytury w obniżonym wieku myśl art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (w związku z art. 32 tej ustawy) zakresie wieku emerytalnego oraz stażu emerytalnego – ogólnego i szczególnego, tj. z tytułu pracy w warunkach szczególnych do którego zaliczono jej pracę jako listonosza i decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. przyznał jej prawo do emerytury od dnia 1 listopada 2008 r. Wypłata emerytury został zawieszona w uwagi na kontunuowanie zatrudnienia. Decyzją z dnia 19 sierpnia 2009 r. organ rentowy ponownie ustalił ubezpieczonej wysokość emerytury i wznowił jej wypłatę od dnia 1 sierpnia 2009 r.

72 Przechodząc do zarzutu nie przyznania skarżącej prawa do rekompensaty, Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, że zgodnie z ustawową definicją zawartą w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Gramatyczna wykładnia ustawowej definicji rekompensaty jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, 46 lub 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej jako ustawa emerytalna). Prawo do rekompensaty zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat i nie nabył prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej.

73 Ubezpieczona takiej możliwości nie utraciła, a wręcz przeciwnie. Legitymuje się prawem do wcześniejszej emerytury, które zostało potwierdzone przez organ rentowy decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. o przyznaniu jej prawa do emerytury i stanu tego nie zmienia fakt, że realnie, w okresie od 1 listopada 2008 r. do 31 lipca 2009 r., wypłata emerytury była zawieszona.

74 W myśl art. 23 ust. 1 ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a stosownie do ustępu 2 art. 23 ustawy rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej.

75 Z przepisów tych wynika, po pierwsze, że skoro rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ustawy emerytalnej kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnieciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczonej według formuły zdefiniowanego świadczenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 grudnia 2015 r., III AUa 717/15).

76 Po drugie, z przepisu art. 23 ust. 2 ustawy wynika, że rekompensata nie jest samodzielnym świadczeniem wypłacanym z zasobów systemu ubezpieczeń społecznych tak, jak emerytura. Jako kwota pieniężna ustalana w sposób przewidziany w art. 22 ustawy o emeryturach pomostowych jest dopisywana przez ZUS ubezpieczonemu do kwoty kapitału początkowego, czyli zwiększa ona wartość kapitału początkowego i wpływa na wysokość emerytury (por. G. Gudowska, K. Ślebzak (red.), Ustawa o emeryturach pomostowych, Komentarz, Warszawa 2013).

77 Organ rentowy w kwestii prawa do rekompensaty wypowiedział się w związku z wnioskiem ubezpieczonej złożonym dnia 7 grudnia 2016 r. Decyzją z dnia 14 grudnia 2016r. pozwany odmówił ponownego ustalenia emerytury powszechnej z rekompensatą, gdyż decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r., od 1 listopada 2008 r. ubezpieczona nabyła prawo do emerytury na podstawie art. 46 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej. Decyzja ta stała się prawomocna wobec niezaskarżenia jej przez ubezpieczoną. Z tych samych przyczyn pozwany odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem rekompensaty.

78 W ocenie Sądu Apelacyjnego, przyznanie ubezpieczonej prawa do rekompensaty określonej w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, po udowodnieniu przez nią, że ma wymagany okres 15 pracy w szczególnych warunkach, jest niedopuszczalne, gdy wnioskodawczyni uzyskała prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie art. 46 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej. Zarówno bowiem wykładnia celowościowa, prawidłowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i wykładnia systemowa i funkcjonalna prowadzą do konkluzji, że ubezpieczonej przysługuje alternatywnie tylko jedne świadczenie: emerytura w obniżonym wieku emerytalnym lub rekompensata.

79 Reasumując, skoro ubezpieczona nabyła prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, potwierdzone decyzją organu rentowego, to nie przysługuje jej prawo do rekompensaty.

80 Również zarzuty apelacji odnoszące się wadliwości decyzji o ponownym ustaleniu kapitału początkowego okazały się bezzasadne.

81 Dokonując merytorycznej oceny odwołania od decyzji z dnia 24 marca 2023 r. o ponownym przeliczeniu kapitału początkowego, Sąd Okręgowy wskazał na przepisy ustawy o emeryturach i rentach regulujące zasady wyliczenia kapitału początkowego i jego ponownego przeliczenia.

82 Zarzuty nie zaliczenia ubezpieczonej do kapitału początkowego okresu zatrudnienia w ZOZ M. w wymiarze 7 lat, 6 miesięcy i 7 dni okazały się bezzasadne.

83 Ustosunkowując się do tego zarzutu wskazać należy, że organ rentowy decyzją z dnia 14 lutego 2002 r., ustalając ubezpieczonej kapitał początkowy, nie uwzględnił okresu zatrudnienia w ZOZ M. od dnia 20 lipca 1976 r. do dnia 23 stycznia 1984 r. na podstawie świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę dnia 20 stycznia 1984 r., gdyż w świadectwie wpisano inne imię ojca niż w pozostałych złożonych dokumentach.

84 Po przedłożeniu świadectwa pracy potwierdzającego zatrudnienie wnioskodawczyni w ZOZ we wskazanym okresie, wystawionego dnia 8 marca 2002 r., zawierającego zapisy o urlopie bezpłatnym z tytułu opieki nad dzieckiem od dnia 6 sierpnia 1979 r. do dnia 6 października 1979 r. i urlopie wychowawczym od dnia 24 stycznia 1981 r. do dnia 23 stycznia 1984 r., organ rentowy do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjął m.in. okres od dnia 20 lipca 1976 r. do dnia 5 sierpnia 1979 r. (3 lata i 17 dni) jako okres składkowy i okresy sprawowania opieki na dzieckiem od dnia 5 sierpnia 1979 r. do dnia 6 października 1979 r., od dnia 24 stycznia 1981 r. do dnia 23 stycznia 1984 r. oraz od dnia 24 stycznia 2081 r. do dnia 1 września 1984 r. (3 lata, 9 miesięcy i 11 dni ) do okresów nieskładkowych.

85 W związku ze złożeniem przez ubezpieczoną wniosku o emeryturę powszechną, obliczanej według nowych zasad a więc w systemie zdefiniowanej składki, wynikająca z przepisu art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej zasada uwzględniania okresów opieki nad dzieckiem przy zastosowaniu wskaźnika 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok, została zastosowana wobec ubezpieczonej i pozwany decyzją z dnia 5 sierpnia 2015 r. przeliczył okresy opieki nad dzieckiem wskaźnikiem 1,3%.

86 Odwołująca się, jest uprawniona do dwóch emerytur, których zasady przyznawania, jak i obliczania podstaw ich wymiaru oraz wysokości świadczenia są odmienne. Emerytura dotąd najkorzystniejsza i jako taka pobieraną przez ubezpieczoną, jest tzw. emeryturą wcześniejszą, ustaloną w oparciu o art. 29 w związku z art. 46 ustawy emerytalnej. Wysokość jej ustala się zgodnie z art. 53 ustawy.

87 Z kolei prawo do emerytury powszechnej wobec tego, że ubezpieczona urodziła się po dniu 31 grudnia 1948 r., przysługuje na zasadach określonych w art. 24 ustawy emerytalnej. Przesłanką do nabycia tego świadczenia jest osiągnięcie wieku emerytalnego, który w przypadku kobiety wynosi obecnie co najmniej 60 lat (art. 24 ust. 1). Zasady obliczenia wysokości tej emerytury określa art. 26 ustawy emerytalnej. Według tego przepisu emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. W myśl art. 25 ust. 1 podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

88 Ze wskazanych przepisów wynika, że aby wyliczyć emeryturę, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej - inaczej niż w przypadku emerytury wcześniejszej - konieczne jest ustalenie wysokości kapitału początkowego. Zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Dokonuje się tego na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na 1 stycznia 1999 r. Zgodnie z art. 174 ust. 2 i 3, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe (art. 6) i nieskładkowe (art. 7) w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2, zaś podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16 i 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego uregulowane są w art. 15 ust. 1, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę. Przy czym przy ustalaniu kapitału początkowego, choć zainteresowanemu pozostawiony jest wybór okresu, z którego podstawa wymiaru składek przyjmowana jest do podstawy wymiaru kapitału początkowego, to następuje to tylko w granicach określonych powołanymi wyżej przepisami. Wyjątkiem jest art. 174 ust. 3b ustawy emerytalnej. Stanowi on, że jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. Poza tym od 1 maja 2015 r. dodano do art. 174 ust. 2a stanowiący, że przy ustalaniu kapitału początkowego do okresów, o których mowa w art. 7 pkt 5 (m.in. okresy urlopu wychowawczego) stosuje się art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, przewidujący przelicznik 1,3%.

89 Uwzględniając powyższe regulacje prawne, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zarzuty ubezpieczonej nie uwzględnienia okresu zatrudnienia w ZOZ M. okazały się niezasadne.

90 Po pierwsze, nie było wątpliwości, że odwołująca się domagała się przyznania emerytury powszechnej, a z uwagi na datę jej urodzenia, prawidłową podstawą do przyznania świadczenia był art. 24 ustawy emerytalnej. Wysokość tej emerytury mogła natomiast być ustalona jedynie w oparciu o art. 26 ww. ustawy, a w tym przypadku konieczne było ponowne ustalenie kapitału początkowego, który uwzględniał m.in. okres zatrudnienia w ZOZ M.. Jakkolwiek przyznanie emerytury wcześniejszej z art. 29 w związku z art. 46 ustawy emerytalnej łączyło się z ustaleniem wysokości tej emerytury na podstawie art. 53 tej ustawy, który nie wymagał uwzględnienia kapitału początkowego, to osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego (60 lat) nie daje już podstaw do zastosowania tego przepisu jako samodzielnej podstawy przy obliczeniu emerytury przysługującej w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, określonego w art. 24 ustawy emerytalnej.

91 Następnie wobec złożenia w dniu 23 lutego 2023 r. nowych dowodów w postaci legitymacji ubezpieczeniowej organ rentowy ponownie ustalił kapitał początkowy, zaliczając do okresu składkowego okres zatrudnienia od dnia 1 marca 1973 r. do dnia 2 czerwca 1973 r. w Zakładach (...) w M. i zwiększając okresy składkowe do 19 lat 2 miesięcy i 12 dnia. Wartość kapitału początkowego uległa zwiększeniu z kwoty 120 864,70 zł do kwoty 121 907,61 zł. Wniosek ubezpieczonej o przeliczenie świadczenia w oparciu o nowe dowody nie mógł natomiast skutkować przeliczeniem emerytury wcześniejszej, skoro wysokość tamtego świadczenia jest niezależna od kapitału początkowego.

92 Zasadnie nie budziło też wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że przeliczenie przez organ rentowy emerytury powszechnej i związane z tym przeliczenie kapitału początkowego było prawidłowe. Przeliczenie to spowodowało zwiększenie wysokości emerytury powszechnej, jednak pomimo tego emerytura ta okazała mniej korzystna aniżeli emerytura wcześniejsza, ustalona w oparciu o art. 53 ustawy emerytalnej i z tego względu organ rentowy w decyzji z 28 marca 2022 r. wskazał, że emerytura powszechna zostaje zawieszona ponieważ jest świadczeniem mniej korzystnym. Emerytura powszechna ubezpieczonej wynosiła w marcu 2023 r. 3 246,26 zł brutto, natomiast emerytura tzw. wcześniejsza obliczona na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej wynosiła 3 351,05 zł brutto.

93 Odnosząc się do ostatniego zarzutu, dotyczącego obliczenia jej emerytury powszechnej wskazać, że z prawidłowych ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że ubezpieczona urodziła się (...), wiec 60 lat ukończyła (...). Jeszcze przed osiągnięciem tego wieku złożyła w dniu 27 listopada 2008 r. wniosek o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. przyznał ubezpieczonej emeryturę i ustalił jej wysokość od dnia 1 listopada 2008 r., tj. od miesiąca w który założono wniosek.

94 Mimo, że organ rentowy nie wskazał precyzyjnej podstawy prawnej przyznania świadczenia, Sąd prawidłowo uznał, że wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury określonej na podstawie na podstawie art. 46 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej.

95 Po okresie ponad 6 lat, w dniu 12 maja 2015 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni, na jej wniosek złożony 17 kwietnia 2015 r., zaliczkę na poczet emerytury określonej w art. 24 ustawy emerytalnej od 1 kwietnia 2015 r. (od miesiąca złożenia wniosku), a decyzją z dnia 28 lipca 2015 r. przyznał jej prawo do emerytury, rozliczył przyznaną zaliczkę i ustalił wysokość emerytury, która wynikała z ukończenia przez ubezpieczonej powszechnego wieku emerytalnego. Wysokość świadczenia została wyliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej. Przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury organ rentowy zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, pomniejszając tę podstawę o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wypłata emerytury w powszechnym wieku została zawieszona albowiem była mniej korzysta od pobieranej emerytury w obniżonej wieku emerytalnym, co oznacza, że ubezpieczona miała do niej prawo ale czasowo jej nie pobierała.

96 W związku z wnioskiem ubezpieczonej z dnia 12 sierpnia 2020 r. o wznowienie postępowania i przeliczenie emerytury, organ rentowy w decyzji z dnia 29 czerwca 2020 r. odmówił uchylenia decyzji na podstawie art. 145a k.p.c. przyjmując, że skoro decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r. przyznano ubezpieczonej na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej a decyzja z dnia 12 maja 2015 r. przyznano jej emeryturę w wieku powszechnym, to do ubezpieczonej nadal ma zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Zatem brak było podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej.

97 Analiza akt rentowych wskazuje, ze pozwany z urzędu w związku ustawą z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1222), decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r. ponownie ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym od dnia 1 stycznia 2015 r. bez pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne ( art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) i wypłacił ubezpieczonej wyrównanie za okres od 1 maja 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r., ponieważ ponownie ustalona wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 w tym okresie była wyższa od wypłacanej dotychczas.

98 Z zaskarżonej w sprawie decyzji z dnia 28 marca 2023 r. o przeliczeniu emerytury, ze wskazanego sposobu obliczenia emerytury zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej, wynika, że pozwany przeliczył emeryturę ubezpieczonej, bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Wypłata tak ustalonej emerytury pozostała nadal zawieszona jako świadczenie mniej korzystne niż emerytura ustalona na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej.

99 Zatem zarzuty wadliwości decyzji z dnia 28 marca 2024 r. o przeliczeniu emerytury okazały się bezzasadne. Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała pomniejszeniu o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur. Wysokość emerytury obliczona została od podstawy obliczenia, niepomniejszonej o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

100 W konsekwencji Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne i prawne Sądu I instancji, nie znalazł podstaw do wzruszenia kwestionowanego wyroku w kierunku postulowanym w apelacji. Zarzuty apelacji nie podważyły powyższych ustaleń, zaś apelacja stanowiła jedynie nieskuteczną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i rozważaniami Sądu Okręgowego.

101 Konkludując, Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. apelację oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

102 SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń