Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., I OZ 21/09

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., I OZ 21/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 883/08 o przywróceniu "[...] sp. z o.o." S.K.A. w O. terminu do złożenia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 883/08 przywrócił [...] sp. z o.o. termin do wniesienia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu.

3 W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zaskarżone orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 26 sierpnia 2008 r. Skarga zaś do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na to rozstrzygnięcie została wniesiona w dniu 20 października 2008 r., to jest z uchybieniem terminu, o którym mowa w art.53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.

4 Strona równocześnie ze skargą złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, tak więc w pierwszej kolejności, bez dokonywania oceny dopuszczalności skargi, rozpoznaniu podlegał ten wniosek. Jako okoliczność, wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu, skarżąca Spółka podała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia zawarte w orzeczeniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, o czym dowiedziała się z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie, doręczonego w dniu [...] października 2008 r. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, iż siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, liczony od ustania przyczyny uchybienia terminu, został zachowany.

5 Dokonując merytorycznej oceny, czy strona uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej bez własnej winy, Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka nie ponosi winy w przekroczeniu terminu do złożenia skargi wskutek błędnego pouczenia przez organ o prawie, sposobie i terminie zaskarżenia, zawartego w kwestionowanym orzeczeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, umarzając bowiem postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa pouczyło skarżącą, że orzeczenie jest ostateczne i strona może w terminie 14 dni wnieść od niego sprzeciw do właściwego sądu powszechnego za pośrednictwem organu.

6 Strona skorzystała z tego pouczenia i wniosła o rozstrzygnięcie sporu w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste przez Sąd Rejonowy w Olsztynie, który postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt [...] odrzucił pozew, wskazując stronie – jako właściwą - drogę sądowoadministracyjną.

7 Powyższe okoliczności, stanowiły podstawę do uznania braku winy skarżącej w przekroczeniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a.

8 W tym stanie rzeczy na mocy art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd orzekł o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej.

9 W zażaleniu na powyższe postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako wydanego z naruszeniem art. 86 § 1 P.p.s.a. polegającym na nieuprawnionym przyjęciu, że orzeczenie Kolegium zawiera błędne pouczenie co do środków zaskarżenia.

10 W uzasadnieniu zażalenia Kolegium podniosło, że użytkowanie wieczyste jest instytucją prawa cywilnego uregulowaną w księdze drugiej Kodeksu cywilnego oraz ustawie o gospodarce nieruchomościami. Istotne zaś postanowienia konkretnego stosunku użytkowania wieczystego mają swoje źródło w umowie zawartej między właścicielem a użytkownikiem wieczystym. Wszelkie zatem spory wynikające z użytkowania wieczystego jako stosunku cywilnoprawnego podlegają kognicji sądu powszechnego. Samorządowe kolegium odwoławcze jedynie na pewnym etapie powołane zostało do oceny zachowań stron, a do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio niektóre przepisy kpa z mocy art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie zmienia to jednak faktu, że sprawy te należą do kognicji sądów powszechnych w pełnym zakresie. Odesłanie do przepisów kpa, a wśród nich do przepisów o terminach, nie oznacza, że przepisy te mają zastosowanie do wymienionego w art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami 30-dniowego terminu do złożenia wniosku do SKO o ustalenie, że podwyższenie opłaty nie jest uzasadnione albo jest uzasadnione w innej wysokości. Termin ten ma bowiem charakter materialny, gdyż jego upływ powoduje skuteczność oświadczenia woli, wskutek czego modyfikacji podlegają postanowienia umowy o użytkowanie wieczyste. Poza tym termin ten rozpoczyna bieg przed wszczęciem postępowania przed Kolegium, zatem do oceny jego zachowania nie mogą mieć zastosowania przepisy kpa.

11 Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Przepis ten nie wyróżnia spośród orzeczeń takich, które dotyczą istoty sprawy i takich, które mają charakter formalny. Pouczenie zawarte w orzeczeniu Kolegium z dnia [...] lipca 2008 r. miało zatem oparcie w powołanym przepisie i nie mogło zostać ocenione jako błędne.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

14 W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 58 § 4 P.p.s.a. sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Treść tego przepisu nasuwa sporo zastrzeżeń i wątpliwości doktryny. Podnosi się jednak, że ustawodawca przyjmując takie rozwiązanie wyszedł z założenia, że w przypadku gdy sprawa należy do kategorii spraw załatwionych w drodze postępowania sądowoadministracyjnego lub w postępowaniu przed sądem powszechnym, najważniejsze jest to, by została ona "na jednej z tych dróg załatwiona (...), natomiast mniej istotne jest to, czy w konkretnym wypadku jest to droga właściwa" (W. Sanetra, Spór o spory kompetencyjne, PS 2003, nr 9, s. 18).

15 Wobec powyższego kontrolowane w niniejszym postępowaniu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2008 r. podlega ocenie pod kątem spełnienia ustanowionych wymogów prawnych.

16 Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej w postępowaniu procesowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Odwołanie się do braku winy w cyt. przepisie powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w postępowaniu sądowym we właściwym czasie. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, a także brak pouczenia lub błędne pouczenie przez organ administracji o przysługujących stronie środkach zaskarżenia oraz terminach i sposobie ich wniesienia.

17 W związku z powyższym, podzielić należało przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Olsztynie stanowisko, że błędne pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia, dawało podstawę do uznania braku jej winy w przekroczeniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a.

18 Przypomnieć należy w tym miejscu pogląd, który Sąd Najwyższy wyraził na gruncie ustawy o NSA z 1995 r. w postanowieniu z dnia 20 czerwca 1995 r. (sygn. akt III ARN 21/95, OSNP 1995 r., nr 24, poz. 298), iż kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu należy w postępowaniu przed sądem administracyjnym oceniać nie tylko pod kątem obowiązku strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, lecz także w świetle określonych prawem obowiązków organów administracji publicznej w postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne.

19 W związku z powyższym należy uznać, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2008 r. o przywróceniu [...] Sp. z o.o. S.K.A. w O. terminu do wniesienia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] zostało wydane prawidłowo.

20 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.