Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2023 r., I OW 41/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2023 r., I OW 41/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Lublin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Dubienka jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie

2 Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

3 W uzasadnieniu wniosku – powołując się na art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej: "u.p.s.") oraz art. 25 K.c. – wskazano, że utożsamianie centrum życiowego L. G., która aktualnie tymczasowo przebywa u swojego syna w Lublinie, stanowi nadinterpretację ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w Dubience.

4 Organ wnioskujący podał, że na podstawie dokumentacji będącej w posiadaniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, jak i wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 grudnia 2022 r. z L. G., ustalono, że w/w posiada stały adres zameldowania w miejscowości [...] w Gminie Dubienka, gdzie zamieszkiwała we wcześniejszym okresie swojego życia. Jak wskazuje pracownik socjalny w powyższym wywiadzie, w miesiącu wrześniu 2021 r., L. G. ciężko zachorowała i była leczona w warunkach szpitalnych. Z uwagi na fakt, że wymaga ona całodobowej pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu (prawie wcale nie widzi), po opuszczeniu szpitala zamieszkała u córki w [...]. Gdy córka zainteresowanej poważnie zachorowała, wówczas pomoc zaproponował jej syn, do którego L. G. przeprowadziła się i zamieszkała przy ul. [...] w Lublinie. Miała ona przebywać u syna tylko chwilowo, jednak jej pobyt przedłuża się z uwagi na zły stan zdrowia córki. Wskazano, że L. G. w swoim oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2022r. podaje, iż obecnie przebywa u syna, ale chciałaby uzyskać skierowanie do domu pomocy społecznej, ponieważ pozostaje w złych relacjach z synową, która nie chce się nią opiekować oraz nie chce, żeby u niej mieszkała.

5 W związku z powyższym Prezydent Miasta Lublin uznał, że L. G. nie wyraża woli dalszego przebywania u syna w Lublinie. Podkreślono, że fakt przebywania przez nią w Lublinie w miejscu zamieszkania syna wynika tylko i wyłącznie z działań podejmowanych przez rodzinę strony, aby zapewnić jej tymczasową opiekę, której wymaga z uwagi na swój stan zdrowia. Tymczasowe schronienie na czas oczekiwania rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej w ocenie organu nie powinien przesądzać o jego właściwości w przedmiocie rozpatrzenia wniosku.

6 W ocenie wnioskodawcy centrum życiowym zainteresowanej jest miasto [...], w którym ma swoje miejsce zamieszkania córka L. G., do którego sama zainteresowana chce powrócić.

7 W odpowiedzi na w/w wniosek Wójt Gminy Dubienka wskazał, że aktualnym miejscem zamieszkania L. G. jest miasto Lublin, gdzie obecnie mieszka u syna. Podano, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż L. G. od września 2021 r. nie przebywa w miejscu zameldowania pod adresem zameldowania, tj. [...], gmina Dubienka. Stan zdrowia zainteresowanej, w tym prawie całkowita utrata widzenia, nie pozwalają jej na powrót pod w/w adres. Zaznaczono, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż wolą L. G. jest powrót do córki w [...] (ze względu na zaburzone relacje z synową). Podkreślono jednak, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby pobyt L. G. u syna (gdzie przebywa aktualnie) lub córki w [...] (zgodnie z jej wolą) miał charakter tymczasowy.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

10 Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

11 Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

12 W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

13 W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.

14 Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).

15 Z akt sprawy wynika, że L. G. ma 86 lat jest osobą niedowidzącą, porusza się w asyście osoby drugiej, cierpi na schorzenia serca, tarczycy, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę, wymaga całodobowej opieki. Posiada stały adres zameldowania w miejscowości [...], gmina Dubienka. W oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2022 r. L. G. wprost wskazuje, że ma dom w miejscowości [...], który obecnie stoi pusty. Podkreśla, że nie może w nim mieszkać sama, bo nie da sobie rady (k- 53 akt adm.).

16 We wrześniu 2021 r. L. G. przebywała w szpitalu, a po wyjściu z niego zamieszkała u córki J. P. w [...]. Wolą L. G. było zatem zamieszkanie u córki. Jednak po kilku miesiącach córka zainteresowanej zachorowała, jest w trakcie chemioterapii, co uniemożliwia jej dalszą opiekę nad matką (oświadczenie z dnia 23 listopada 2022r., k-31 akt adm.). W tej sytuacji, pomoc zaoferował syn zainteresowanej – D. G. – u którego finalnie L. G. zamieszkała pod koniec listopada 2022 r. - w Lublinie. Udziela on jej pomocy w zakresie własnych możliwości. Zainteresowana podaje, że miała tam przebywać tylko chwilowo z powodu złych relacji z synową, nie wiązała z Lublinem pobytu na przyszłość, jednak pobyt ten przedłuża się ze względu na zły stan zdrowia jej córki.

17 Należy podkreślić, że istotnym elementem "zamieszkania" jest wola strony co do stałego przebywania w danej miejscowości, tj. ześrodkowanie w niej swojej wszelkiej aktywności życiowej. Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy należy dojść do wniosku, że pobyt L. G. w Lublinie jest niejako wynikiem splotu okoliczności przez nią niezamierzonych. Jest ona osobą starszą, schorowaną, niesamodzielną i wymagającą opieki. Opuszczenie miejscowości [...], w gminie Dubienka zostało więc wymuszone okolicznościami od niej niezależnymi.

18 W świetle tych okoliczności należy uznać, że to właśnie w Dubience strona zamieszkiwała, w rozumieniu art. 25 k.c., natomiast u syna w Lublinie znalazła jedynie tymczasowe schronienie na czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej. L. G. wyraźnie stwierdziła, że nie wiąże swojej przyszłości w miejscu zamieszkania syna z powodu konfliktu z synową.

19 Zatem to Gminę Dubienka należy uznać za miejsce zamieszkania L. G. Na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie jej do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Dubienka (por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 98/22).

20 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.