Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., I OW 177/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., I OW 177/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Janów Podlaski o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Janów Podlaski a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. S. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy Janów Podlaski jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie

2 Wójt Gminy Janów Podlaski, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Janowie Podlaskim, pismem z dnia 27 sierpnia 2024 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Prezydentem m.st. Warszawy w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku J. S. o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego.

3 W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J. S. zamieszkuje w W. w lokalu, który zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe.

4 W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy, reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], uznał, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności, korzystającą z lokalu nie będącego lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W związku z powyższym uznano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Janów Podlaski ze względu na miejsce ostatniego zameldowania J. S. na pobyt stały.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6 Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

7 Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

8 Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 7 lit. f i § 1 pkt 11 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

9 Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.

10 Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie czy J. S. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067).

11 Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia NSA z 20 listopada 2019 r., I OW 87/19, LEX nr 2746844; z 24 czerwca 2021 r., I OW 10/21, LEX nr 3191220).

12 Z akt sprawy wynika, że J. S. od ok. 2 lat zamieszkuje w W. przy ul. [...]. Zajmuje on pomieszczenie o pow. 12 m2, użyczone mu przez byłego pracodawcę, które – jak sam wskazał w oświadczeniu z dnia 12 maja 2024 r. – nie nadaje się do zamieszkania. Pomieszczenie znajduje się w barakach dostosowanych do działalności biurowej i warsztatowej. Zostało ono zaadaptowane na pomieszczenie mieszkalne. Jest tam wstawione łóżko oraz kuchenka i lodówka. Osobno w innym pomieszczeniu jest łazienka i WC. Tego typu miejsce nie stanowi lokalu służącego do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych określonego w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. Samo oświadczenie zainteresowanego o zaspokajaniu przez opisane powyżej pomieszczenie jego potrzeb mieszkaniowych nie świadczy o wystąpieniu przesłanek z powyższego przepisu pozwalających na zakwalifikowanie danego pomieszczenia do kategorii lokali mieszkalnych. Mając na uwadze wskazane okoliczności należy stwierdzić, że J. S. spełnia ustawowe przesłanki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 ust. 8 u.p.s. Treść art. 101 u.p.s. wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Z akt administracyjnych wynika, że ostatnie miejsce zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały mieściło się w J. przy ul. [...]. W konsekwencji należało uznać, że zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia w formie zasiłku stałego jest Wójt Gminy Janów Podlaski.

13 Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał, by w sprawie zachodził przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie wynika by zainteresowany znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji.

14 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4

15 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.